1514 Çaldıran Savaşı’nda Osmanlıların karşısında hangi devlet bulunuyordu?
- A) Memlük Devleti
- B) Bizans İmparatorluğu
- C) Akkoyunlu Devleti
- D) Venedik Cumhuriyeti
- E) Safevî Devleti
Doğru cevap: E
Çözüm: 1514 Çaldıran Savaşı Yavuz Sultan Selim ile Safevî hükümdarı Şah İsmail arasında gerçekleşmiştir; Osmanlılar üstün gelmiştir.
1516 Mercidâbık Savaşı’nda Osmanlıların karşı karşıya geldiği devlet hangisidir?
- A) Memlük Devleti
- B) Safevî Devleti
- C) Bizans İmparatorluğu
- D) Timurlular
- E) Eflak Voyvodalığı
Doğru cevap: A
Çözüm: 1516 Mercidâbık Savaşı Yavuz Sultan Selim’in Memlük hükümdarı Kansu Gavri’ye karşı kazandığı savaştır; Suriye’de Osmanlı üstünlüğünü kolaylaştırmıştır.
1517 Ridâniye Savaşı’nın Osmanlılar açısından başlıca siyasi sonucu nedir?
- A) Bizans’ın İstanbul’u geri alması
- B) Mısır’da Memlük hâkimiyetinin sona ermesi
- C) Safevîlerin Anadolu’yu fethetmesi
- D) Haçlıların Varna’da üstün gelmesi
- E) Timur’un Osmanlı tahtına geçmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: 1517 Ridâniye Muharebesi ve sonrasındaki gelişmeler Memlük Devleti’nin Mısır’daki egemenliğini sona erdirmiş, Osmanlı yönetimini bölgeye taşımıştır.
1521’de Kanûnî Sultan Süleyman döneminde fethedilen önemli Tuna kalesi hangisidir?
- A) Budin
- B) Viyana
- C) Belgrad
- D) Sofya
- E) Varna
Doğru cevap: C
Çözüm: Belgrad 1521’de Kanûnî Sultan Süleyman’ın ilk büyük askerî seferlerinden biriyle fethedilmiştir. Budin’in doğrudan Osmanlı yönetimine alınması 1541’dedir.
1526 Mohaç Muharebesi hangi Osmanlı padişahı döneminde yaşanmıştır?
- A) Yıldırım Bayezid
- B) Fatih Sultan Mehmed
- C) II. Murad
- D) Kanûnî Sultan Süleyman
- E) III. Mehmed
Doğru cevap: D
Çözüm: 1526 Mohaç Savaşı Kanûnî Sultan Süleyman döneminde Macar kuvvetlerinin yenilgisiyle sonuçlanmış, Orta Avrupa’daki siyasi dengeleri etkilemiştir.
1538 Preveze Deniz Muharebesi’nde Osmanlı donanmasının başındaki kumandan kimdir?
- A) Pîrî Reis
- B) Turgut Reis
- C) Sokullu Mehmed Paşa
- D) Köprülü Mehmed Paşa
- E) Barbaros Hayreddin Paşa
Doğru cevap: E
Çözüm: Preveze Muharebesi 1538’de Barbaros Hayreddin Paşa’nın kumandasındaki Osmanlı donanması ile Andrea Doria idaresindeki müttefik donanma arasında gerçekleşmiştir.
1555 Amasya Antlaşması Osmanlı Devleti ile hangi siyasi güç arasındadır?
- A) Memlük Devleti
- B) Venedik Cumhuriyeti
- C) Bizans İmparatorluğu
- D) Safevî Devleti
- E) Lehistan Krallığı
Doğru cevap: D
Çözüm: 1555 Amasya Antlaşması, Kanûnî dönemindeki Osmanlı-Safevî mücadeleleri sonrasında iki taraf arasındaki barış düzenlemesidir.
Osmanlı tımar düzeninde sipahiye verilen temel unsur nedir?
- A) Toprağın mutlak özel mülkiyeti
- B) Sultanlık makamının veraset hakkı
- C) Devlet hazinesindeki tüm nakit gelir
- D) Bağımsız bir krallık kurma yetkisi
- E) Belirli gelirleri toplama ve karşılığında hizmet yükümlülüğü
Doğru cevap: E
Çözüm: Tımar, bazı vergi gelirlerinden yararlanma ve buna karşılık askerî-idari hizmet görme ilişkisidir; toprağın sipahinin özel mülkü olması anlamına gelmez.
Kapıkulu ocakları ile tımarlı sipahiler arasındaki temel ayrım hangisidir?
- A) Birincilerin merkez ordusu, ikincilerin dirlik gelirlerine dayalı eyalet kuvvetleri olması
- B) İkisinin yalnız denizde görev yapması
- C) Tımarlı sipahilerin İstanbul sarayında sürekli maaş alması
- D) Kapıkulunun yalnız gönüllü köylü birliklerinden oluşması
- E) İki sistemin 19. yüzyılda aynı amaçla kurulması
Doğru cevap: A
Çözüm: Kapıkulu askerleri merkezî yönetim ve ulûfe düzeniyle; tımarlı sipahiler dirlik gelirleri ve sefer hizmetiyle ilişkilidir.
Osmanlı divanında maliye işleriyle ilgili başlıca görevli hangi unvanla anılır?
- A) Kazasker
- B) Defterdar
- C) Nişancı
- D) Kaptanıderya
- E) Yeniçeri ağası
Doğru cevap: B
Çözüm: Defterdar, maliye ve hazineye ilişkin işlerde divanın başlıca görevlilerindendir. Kazasker adlî, nişancı ise belge ve yazışma düzeniyle ilgilidir.
Klasik Osmanlı divanında kadı ve müderris atamalarında etkili olan görevli kimdir?
- A) Defterdar
- B) Nişancı
- C) Kazasker
- D) Kaptanıderya
- E) Sancak beyi
Doğru cevap: C
Çözüm: Kazaskerler askerî-idari nitelikteki adalet ve eğitim kadrolarının atanmasında rol oynardı; hazinenin yönetimi esas olarak defterdarlıkla ilişkilidir.
Padişahın tuğrası ve resmî belgelerin yazı düzeniyle ilişkilendirilen divan görevlisi kimdir?
- A) Defterdar
- B) Kazasker
- C) Subaşı
- D) Nişancı
- E) Yeniçeri ağası
Doğru cevap: D
Çözüm: Nişancı, padişah adına düzenlenen ferman ve diğer resmî belgelerin usul ve nişan işlemleriyle ilişkilidir; yargı ve hazine görevleriyle karıştırılmaz.
Klasik Osmanlı taşra idaresinde beylerbeyinin yönettiği başlıca birim hangisidir?
- A) Mahalle
- B) Kaza mahkemesi
- C) Lonca
- D) Vakıf
- E) Eyalet
Doğru cevap: E
Çözüm: Beylerbeyi eyalet ölçeğindeki askerî ve idarî yönetici unvanıdır. Sancak beyi daha küçük bir taşra biriminin yöneticisi olarak değerlendirilir.
1555 Amasya Antlaşması için hangi çıkarım tarihsel olarak savunulabilir?
- A) İki devletin sonsuza dek savaşmayı bıraktığının kesinleşmesi
- B) Safevîlerin Mısır’ı Osmanlılara devretmesi
- C) Antlaşmanın Bizans İmparatoru ile yapılması
- D) Osmanlı-Safevî mücadelesinde bir barış ve sınır düzeni arayışını temsil etmesi
- E) Doğu Anadolu’daki bütün siyasi sorunların tek hamlede sona ermesi
Doğru cevap: D
Çözüm: 1555 Amasya, Osmanlı-Safevî ilişkilerinde ilk önemli resmî barış düzenlemelerinden biridir; daha sonraki çatışmaların varlığını engellememiştir.
Osmanlı hukukunda örfî ve şer‘î düzenin ilişkisini hangi ifade en iyi yansıtır?
- A) Örfî kuralların tüm mahkemeleri ortadan kaldırması
- B) Şer‘î hukukun yalnız donanmada uygulanması
- C) Kanunnâmelerin sadece ticari hesap defterlerinden oluşması
- D) Kadıların hiçbir düzenleyici metin kullanmaması
- E) Padişahî kanunnâmeler ve İslam hukuku uygulamalarının birlikte işlediği çok katmanlı bir düzen
Doğru cevap: E
Çözüm: Osmanlı uygulamasında kanunnâmeler, örfî hükümler, fetvalar ve kadı mahkemeleri farklı işlevler üstlenirdi; sistem yalnız tek bir hukuk kaynağıyla açıklanmaz.
Klasik Osmanlı vakıf belgeleri incelenirken hangi kurumsal işleyiş özellikle araştırılmalıdır?
- A) Gelir getiren mal ve kaynakların belirlenmiş hayır veya hizmet giderlerine tahsisi
- B) Vakfın her zaman yalnız asker yetiştiren bir ocak olması
- C) Bütün vakıfların padişahın kişisel çiftliği sayılması
- D) Vakfiyelerin yalnız deniz savaşları listesi olması
- E) Vakıf mallarının yalnız seferlerde ganimet olarak kullanılması
Doğru cevap: A
Çözüm: Vakıflar cami, imaret, medrese ve benzeri hizmetleri gelir tahsisiyle finanse edebilirdi; vakfiyeler kurucuyu, gelirleri ve görevleri belirlemek için önemlidir.
Eyalet, sancak ve tımar kavramlarını aynı idari basamak saymak neden yanlıştır?
- A) Üçünün de yalnız bağımsız devlet unvanı olması nedeniyle
- B) Eyalet ve sancak bölgesel idare birimleriyken tımarın gelir-hizmet tahsisi oluşu nedeniyle
- C) Tımarın yalnız dışişleri teşkilatı olması nedeniyle
- D) Eyaletin bir askeri gemi, sancağın vergi türü olması nedeniyle
- E) Sancakların her zaman tımardan daha küçük çiftlik olması nedeniyle
Doğru cevap: B
Çözüm: Eyalet ve sancak yönetim coğrafyasını gösterirken tımar belirli gelirlerin bir sipahiye hizmet yükümlülüğü karşılığında tahsisidir; ölçekleri farklıdır.
Devşirme sistemi için bütün gayrimüslim çocukların ayrım gözetilmeksizin alındığı söylenirse bu genelleme neden hatalıdır?
- A) Devşirmenin yalnız 1876’da ilk defa başlaması nedeniyle
- B) Devşirmelerin tümünün doğrudan eyalet valisi olması nedeniyle
- C) Devşirmenin seçme usulleri, dönemsel uygulamaları ve muafiyetleri bulunması nedeniyle
- D) Osmanlılarda kapıkulu askerinin bulunmaması nedeniyle
- E) Tımarlı sipahilerin tamamının devşirme olması nedeniyle
Doğru cevap: C
Çözüm: Devşirme belirli dönemlerde ve kurallar çerçevesinde merkez hizmeti için personel temin eden kurumdu; bütün gayrimüslimleri kapsayan değişmez bir zorunluluk değildi.
Bir Osmanlı kroniği ile tahrir defterinin aynı döneme ilişkin farklı bilgi vermesi durumunda hangi yöntem uygundur?
- A) Kroniği otomatik doğru, defteri otomatik yanlış kabul etmek
- B) Tahrir defterlerinin sadece savaş şiiri içerdiğini varsaymak
- C) Tarihsel bağlam aramadan iki veriyi toplamak
- D) Kaynakların türünü, üretim amacını ve tarihini karşılaştırarak kullanmak
- E) Belgelerin yazıldığı dili araştırmayı gereksiz görmek
Doğru cevap: D
Çözüm: Kronikler hükümdarlık olaylarını anlatırken tahrir defterleri vergi ve yerleşim kayıtlarını tutar; farklı amaçlar nedeniyle kapsamları ve verileri karşılaştırılmalıdır.
Tahrir kaydında bir köyün vergisi tımarlı sipahiye tahsis edilmişse hangi sonuç doğrudan çıkarılabilir?
- A) Köy toprağının bütün haklarla sipahinin özel mülkü olduğu
- B) Köydeki tüm kişilerin merkezden maaş aldığı
- C) Sipahinin Osmanlı hanedanından bağımsız hükümdar olduğu
- D) Köyün artık herhangi bir kanuna tabi olmadığı
- E) Vergi gelirinin belirlenen hizmet çerçevesinde tasarruf edildiği, mülkiyetin ayrıca incelenmesi gerektiği
Doğru cevap: E
Çözüm: Tahrir kaydı gelir dağılımını gösterebilir; arazi mülkiyeti, reaya yükümlülükleri ve sipahinin yetki sınırları başka belgelerle birlikte incelenmelidir.