Bir tarihçi Osmanlı kuruluşu için 1299’u geleneksel tarih, 1302 Bafeus’u görünür askerî dönüm noktası kabul ediyorsa hangi yaklaşımı benimsemiştir?
- A) Farklı tarihlendirmelerin farklı ölçütlere dayanabileceğini kabul etmiştir
- B) 1299 ve 1302’nin aynı gün yapıldığını iddia etmiştir
- C) 1302’de İstanbul’un fethedildiğini savunmuştur
- D) Osman Bey’in tarihî varlığını reddetmiştir
- E) Ankara Savaşı’nı kuruluşun ilk olayı saymıştır
Doğru cevap: A
Çözüm: Kuruluş, kroniklerdeki tarihlendirme ile dış kaynakların doğruladığı askerî olaylar üzerinden farklı ölçütlerle ele alınabilir; tek bir kesin gün iddiası sorunludur.
Bursa’nın alınması, Rumeli’ye geçiş, Birinci Kosova ve Ankara Savaşı hangi kronolojik diziliştedir?
- A) Rumeli’ye geçiş – Bursa – Ankara – Birinci Kosova
- B) Bursa – Rumeli’ye geçiş – Birinci Kosova – Ankara
- C) Bursa – Birinci Kosova – Rumeli’ye geçiş – Ankara
- D) Ankara – Bursa – Birinci Kosova – Rumeli’ye geçiş
- E) Birinci Kosova – Bursa – Ankara – Rumeli’ye geçiş
Doğru cevap: B
Çözüm: 1326 Bursa, XIV. yüzyıl ortasında Rumeli’ye geçiş, 1389 Birinci Kosova ve 1402 Ankara Savaşı sıralaması erken Osmanlı genişlemesinin dönemlerini gösterir.
Çimpe’ye yerleşme ve Gelibolu üzerinde hâkimiyet kurulmasını inceleyen araştırmacı hangi uyarıyı dikkate almalıdır?
- A) Osmanlıların 1300 öncesi bütün Balkanları fethettiğini
- B) Çimpe’nin yalnız Mısır’da yer aldığını
- C) Bir tek tarihle bütün Rumeli yerleşim ve fetih sürecinin açıklanamayacağını
- D) Gelibolu’nun Boğaz güvenliğinde hiçbir önem taşımadığını
- E) Rumeli’ye geçişin Kanûnî zamanında başladığını
Doğru cevap: C
Çözüm: Çimpe kalesiyle ilişki, 1354 Gelibolu depremi sonrası ilerleme ve sonraki iskân birlikte düşünülmelidir; farklı olaylar aynı süreç içinde fakat ayrı tarihlerde gerçekleşti.
Karesioğullarının Osmanlılara katılmasını yalnızca bir “toprak artışı” olarak yorumlamamak neden önemlidir?
- A) Osmanlıların yalnız para basmasına izin verdiği için
- B) Karesi topraklarının Hint Okyanusu kıyısında bulunduğu için
- C) Hiçbir idarî değişikliğe yol açmadığı kesin olduğu için
- D) Boğaz çevresindeki ulaşım, denizcilik ve insan gücü birikimini de etkilediği için
- E) İstanbul’un bu olaydan önce fethedilmiş olduğu için
Doğru cevap: D
Çözüm: Karesi bölgesinin kıyı konumu ve askerî tecrübesi Rumeli yönündeki hareketliliğe katkı sağladı; siyasi birleşmenin çok boyutlu etkileri vardır.
1444 Varna ve 1448 İkinci Kosova zaferlerini birlikte açıklayan en doğru sonuç hangisidir?
- A) I. Murad’ın her iki muharebeye komuta etmesi
- B) Osmanlıların Karadeniz ticaretini bütünüyle bırakması
- C) Memlük Devleti’nin bu savaşlarda yıkılması
- D) İstanbul’un fethinin 1444’te tamamlanması
- E) II. Murad döneminde Balkanlardaki Osmanlı hâkimiyetinin savunulup güçlenmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Varna ve İkinci Kosova, II. Murad döneminde Avrupa ittifakları karşısında Osmanlı gücünü korudu; İstanbul’un fethi II. Mehmed zamanında gerçekleşti.
1402 Ankara Savaşı ile 1413’te Çelebi Mehmed’in üstün gelmesi arasında siyasi süreklilik bakımından hangi ifade doğrudur?
- A) Merkezi otorite dağılmış, hanedanın farklı kolları arasında yeniden birleşme mücadelesi yaşanmıştır
- B) Osmanlı hanedanı 1402’de tarihten tamamen silinmiştir
- C) Fetret Devri, Fatih’in İstanbul’u fethinden sonra başlamıştır
- D) Bu süreçte Memlük sultanı Osmanlı tahtına oturmuştur
- E) 1413’te Timur bizzat Osmanlı padişahı ilan edilmiştir
Doğru cevap: A
Çözüm: Ankara yenilgisi sonrası şehzadeler ayrı bölgelerde iktidar aradı; Çelebi Mehmed’in 1413 başarısı dağılan merkezi siyasal otoriteyi yeniden topladı.
1453 İstanbul kuşatmasının başarısını yalnızca büyük topların varlığıyla açıklayan bir tez neden eksik kalır?
- A) Topların 1453’te hiçbir şekilde kullanılmadığı kesin olduğu için
- B) Kuşatma, deniz ablukası, lojistik, siyasi strateji ve sur savunmasının birlikte incelenmesi gerektiği için
- C) Osmanlı ordusunun kara kuvveti hiç bulunmadığı için
- D) Bizans başkentinin kuşatmadan önce boş olduğu için
- E) Kuşatmanın yalnız tımar vergisiyle ilgili olduğu için
Doğru cevap: B
Çözüm: Büyük toplar kuşatmanın önemli unsuruydu; donanma, Haliç çevresi, ikmal, kuvvet dağılımı ve Bizans savunmasının koşulları sonuçta birlikte rol oynadı.
Otlukbeli zaferinden sonra Akkoyunlu siyasi varlığı hakkında hangi yargı daha isabetlidir?
- A) Akkoyunlu Devleti 1473’te Osmanlı eyaletine eksiksiz dönüşmüştür
- B) Safevî Devleti 1473’te Ridâniye’de yenilmiştir
- C) Uzun Hasan’ın askerî gücü ağır darbe almış, devlet aynı gün ortadan kalkmamıştır
- D) Akkoyunlu hükümdarı II. Murad olarak tahta geçmiştir
- E) Bütün İran toprakları 1473’te Osmanlıya bağlanmıştır
Doğru cevap: C
Çözüm: Otlukbeli 1473’te Akkoyunlu hükümdarı Uzun Hasan’ın gücünü sınırladı; Akkoyunlu hanedanı bir süre daha siyasi varlık sürdürdü.
1475 Kırım siyasetiyle ilgili Osmanlı-Kırım ilişkisini ifade ederken hangisi tarihsel açıdan daha temkinlidir?
- A) Kırım Hanlığı’nın 1475’te tamamen ortadan kaldırılması
- B) Bütün Karadeniz kıyılarının aynı gün Osmanlı eyaleti olması
- C) Kırım Hanlığı’nın 1517’de Memlük tahtını ele geçirmesi
- D) Kırım Hanlığı’nın Osmanlı nüfuzu ve himayesi altına girmesi ile doğrudan ilhakın ayrılması
- E) Osmanlıların 1475’te denizcilikten vazgeçmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: 1475’te Osmanlı seferleri Kefe gibi merkezleri ele geçirdi ve Kırım Hanlığı Osmanlı himayesine girdi; doğrudan idare ile bağlı hanlık statüsü aynı değildir.
1517’den sonra halifeliğin Osmanlılara geçişini bir törenle kesin biçimde açıklayan anlatı neden kaynak eleştirisi gerektirir?
- A) Osmanlıların Mısır’da hiç bulunmadığı için
- B) Ridâniye Savaşı’nın 1402’de yapıldığı için
- C) Halifelik iddiasının tümüyle yalnız 20. yüzyılda icat edildiği kesin olduğu için
- D) Memlük hâkimiyetinin 1517’den sonra daha da güçlendiği için
- E) Törensel devir rivayetlerinin kaynakları ve ortaya çıkış tarihleri ayrıca sorgulanmalıdır
Doğru cevap: E
Çözüm: 1517 Mısır fethi somut bir siyasi olaydır; halifelik yetkisinin tek bir törende devredildiğine dair anlatının geç dönem kaynakları ve kullanım amacı eleştirel okunmalıdır.
1538 Preveze zaferine dayanarak Osmanlıların Akdeniz’in her limanına tam hâkim olduğunu söylemek neden yanlıştır?
- A) Deniz üstünlüğünün belli hat ve dönemler için değişen askerî-siyasi ilişkilerden oluşması nedeniyle
- B) Preveze’nin kara savaşı olması nedeniyle
- C) 1538’de donanmanın hiç kullanılmaması nedeniyle
- D) Andrea Doria’nın Osmanlı kaptanıderyası olması nedeniyle
- E) Preveze’den hemen sonra İstanbul’un alınması nedeniyle
Doğru cevap: A
Çözüm: Preveze Osmanlı donanmasının önemli başarısıdır; Akdeniz’de Venedik, Habsburg ve diğer güçlerin varlığı sürdüğü için tam ve kesintisiz egemenlik genellenemez.
Kanûnî devrindeki 1521 Belgrad, 1526 Mohaç ve 1538 Preveze olayları hangi askeri alanları sırasıyla yansıtır?
- A) Akdeniz deniz savaşı – Mısır seferi – Orta Asya seferi
- B) Tuna kara kalesi – Macaristan kara savaşı – Akdeniz deniz savaşı
- C) İstanbul kuşatması – Hint Okyanusu – Kırım hanlığı
- D) Balkan iç isyanı – Bizans deniz savaşı – Akkoyunlu savaşı
- E) Mısır seferi – Safevî savaşı – Haçlı kara savaşı
Doğru cevap: B
Çözüm: Belgrad ve Mohaç Orta Avrupa’ya yönelik kara stratejisiyle, Preveze ise Osmanlıların Akdeniz’deki donanma harekâtıyla ilişkilidir.
1541’de Budin’in doğrudan Osmanlı idaresine alınması ile 1526 Mohaç’ın tarihî ilişkisi nasıl açıklanmalıdır?
- A) Budin’in Mohaç’tan 100 yıl önce fethedilmesi olarak
- B) 1541’de Osmanlıların Macaristan’dan kesin çekilmesi olarak
- C) Mohaç sonrasındaki Macaristan taht ve hâkimiyet mücadelesinin yeni bir safhası olarak
- D) Mohaç’ın Budin’in alınmasından sonra yaşanması olarak
- E) 1541’de Safevî Devleti’nin Budin’i Osmanlılara vermesi olarak
Doğru cevap: C
Çözüm: 1526 Mohaç Macar Krallığı’nda siyasi krizi derinleştirdi; 1541 Budin’in Osmanlı eyalet merkezi oluşu daha sonraki gelişmelerin sonucudur.
1555 Amasya Antlaşması için hangi çıkarım tarihsel olarak savunulabilir?
- A) İki devletin sonsuza dek savaşmayı bıraktığının kesinleşmesi
- B) Safevîlerin Mısır’ı Osmanlılara devretmesi
- C) Antlaşmanın Bizans İmparatoru ile yapılması
- D) Osmanlı-Safevî mücadelesinde bir barış ve sınır düzeni arayışını temsil etmesi
- E) Doğu Anadolu’daki bütün siyasi sorunların tek hamlede sona ermesi
Doğru cevap: D
Çözüm: 1555 Amasya, Osmanlı-Safevî ilişkilerinde ilk önemli resmî barış düzenlemelerinden biridir; daha sonraki çatışmaların varlığını engellememiştir.
Osmanlı hukukunda örfî ve şer‘î düzenin ilişkisini hangi ifade en iyi yansıtır?
- A) Örfî kuralların tüm mahkemeleri ortadan kaldırması
- B) Şer‘î hukukun yalnız donanmada uygulanması
- C) Kanunnâmelerin sadece ticari hesap defterlerinden oluşması
- D) Kadıların hiçbir düzenleyici metin kullanmaması
- E) Padişahî kanunnâmeler ve İslam hukuku uygulamalarının birlikte işlediği çok katmanlı bir düzen
Doğru cevap: E
Çözüm: Osmanlı uygulamasında kanunnâmeler, örfî hükümler, fetvalar ve kadı mahkemeleri farklı işlevler üstlenirdi; sistem yalnız tek bir hukuk kaynağıyla açıklanmaz.
Klasik Osmanlı vakıf belgeleri incelenirken hangi kurumsal işleyiş özellikle araştırılmalıdır?
- A) Gelir getiren mal ve kaynakların belirlenmiş hayır veya hizmet giderlerine tahsisi
- B) Vakfın her zaman yalnız asker yetiştiren bir ocak olması
- C) Bütün vakıfların padişahın kişisel çiftliği sayılması
- D) Vakfiyelerin yalnız deniz savaşları listesi olması
- E) Vakıf mallarının yalnız seferlerde ganimet olarak kullanılması
Doğru cevap: A
Çözüm: Vakıflar cami, imaret, medrese ve benzeri hizmetleri gelir tahsisiyle finanse edebilirdi; vakfiyeler kurucuyu, gelirleri ve görevleri belirlemek için önemlidir.
Eyalet, sancak ve tımar kavramlarını aynı idari basamak saymak neden yanlıştır?
- A) Üçünün de yalnız bağımsız devlet unvanı olması nedeniyle
- B) Eyalet ve sancak bölgesel idare birimleriyken tımarın gelir-hizmet tahsisi oluşu nedeniyle
- C) Tımarın yalnız dışişleri teşkilatı olması nedeniyle
- D) Eyaletin bir askeri gemi, sancağın vergi türü olması nedeniyle
- E) Sancakların her zaman tımardan daha küçük çiftlik olması nedeniyle
Doğru cevap: B
Çözüm: Eyalet ve sancak yönetim coğrafyasını gösterirken tımar belirli gelirlerin bir sipahiye hizmet yükümlülüğü karşılığında tahsisidir; ölçekleri farklıdır.
Devşirme sistemi için bütün gayrimüslim çocukların ayrım gözetilmeksizin alındığı söylenirse bu genelleme neden hatalıdır?
- A) Devşirmenin yalnız 1876’da ilk defa başlaması nedeniyle
- B) Devşirmelerin tümünün doğrudan eyalet valisi olması nedeniyle
- C) Devşirmenin seçme usulleri, dönemsel uygulamaları ve muafiyetleri bulunması nedeniyle
- D) Osmanlılarda kapıkulu askerinin bulunmaması nedeniyle
- E) Tımarlı sipahilerin tamamının devşirme olması nedeniyle
Doğru cevap: C
Çözüm: Devşirme belirli dönemlerde ve kurallar çerçevesinde merkez hizmeti için personel temin eden kurumdu; bütün gayrimüslimleri kapsayan değişmez bir zorunluluk değildi.
Bir Osmanlı kroniği ile tahrir defterinin aynı döneme ilişkin farklı bilgi vermesi durumunda hangi yöntem uygundur?
- A) Kroniği otomatik doğru, defteri otomatik yanlış kabul etmek
- B) Tahrir defterlerinin sadece savaş şiiri içerdiğini varsaymak
- C) Tarihsel bağlam aramadan iki veriyi toplamak
- D) Kaynakların türünü, üretim amacını ve tarihini karşılaştırarak kullanmak
- E) Belgelerin yazıldığı dili araştırmayı gereksiz görmek
Doğru cevap: D
Çözüm: Kronikler hükümdarlık olaylarını anlatırken tahrir defterleri vergi ve yerleşim kayıtlarını tutar; farklı amaçlar nedeniyle kapsamları ve verileri karşılaştırılmalıdır.
Tahrir kaydında bir köyün vergisi tımarlı sipahiye tahsis edilmişse hangi sonuç doğrudan çıkarılabilir?
- A) Köy toprağının bütün haklarla sipahinin özel mülkü olduğu
- B) Köydeki tüm kişilerin merkezden maaş aldığı
- C) Sipahinin Osmanlı hanedanından bağımsız hükümdar olduğu
- D) Köyün artık herhangi bir kanuna tabi olmadığı
- E) Vergi gelirinin belirlenen hizmet çerçevesinde tasarruf edildiği, mülkiyetin ayrıca incelenmesi gerektiği
Doğru cevap: E
Çözüm: Tahrir kaydı gelir dağılımını gösterebilir; arazi mülkiyeti, reaya yükümlülükleri ve sipahinin yetki sınırları başka belgelerle birlikte incelenmelidir.