Osmanlı Devleti’nde önemli devlet meselelerinin görüşüldüğü merkezî kurul hangisidir?
- A) Divân-ı Hümâyun
- B) Enderun
- C) Lonca
- D) Darüşşifa
- E) Tahrir emini
Doğru cevap: A
Çözüm: Divân-ı Hümâyun yönetim, hukuk ve maliye dâhil çeşitli devlet işlerinin görüşüldüğü merkezî kuruldur. Eğitim kurumu olan Enderun ile esnaf teşkilatı olan lonca farklı yapılardır.
Osmanlı merkezî yönetiminde padişahın en yetkili vekili kimdir?
- A) Kazasker
- B) Sadrazam (vezîriâzam)
- C) Nişancı
- D) Defterdar
- E) Müderris
Doğru cevap: B
Çözüm: Sadrazam padişahın başlıca temsilcisi ve en üst yürütme görevlisidir. Fatih döneminden itibaren Divân-ı Hümâyun toplantılarında onun başkanlığı belirginleşmiştir.
Osmanlı yönetici sınıfının askerî ve idari güçle ilişkili kolu hangisidir?
- A) İlmiye
- B) Kalemiye
- C) Seyfiye
- D) Reaya
- E) Esnaf loncası
Doğru cevap: C
Çözüm: Seyfiye kılıç ehli olarak askerlik ve yönetim alanlarıyla ilişkilidir; sadrazam ve vezirler bu gruptadır. İlmiye eğitim-yargı, kalemiye bürokrasi ve yazışma işlerini yürütür.
Osmanlılarda medrese kökenli eğitim, yargı ve dinî hizmetler hangi sınıfın başlıca görev alanıdır?
- A) Seyfiye
- B) Kalemiye
- C) Kapıkulu sipahileri
- D) İlmiye
- E) Lonca
Doğru cevap: D
Çözüm: İlmiye medrese öğretimi, kadılık, fetva ve dinî hizmetleri kapsar. Kadı, kazasker ve şeyhülislam ilmiye ile ilişkilidir; kalemiye ise evrak ve maliye işlerine ağırlık verir.
Osmanlı bürokrasisinde yazışma ve mali kayıtlarla ilgilenen yönetici sınıfı hangisidir?
- A) Seyfiye
- B) İlmiye
- C) Akıncılar
- D) Tımarlı sipahiler
- E) Kalemiye
Doğru cevap: E
Çözüm: Kalemiye, nişancı, defterdar ve reisülküttap gibi görevlilerin ait olduğu yazı ve maliye teşkilatıdır. Seyfiye ordu-idare, ilmiye yargı-eğitim alanına yönelir.
Osmanlı Divân-ı Hümâyun’unda padişah tuğrasını çekme ve kanunî yazışma işleriyle ilişkili görevli kimdir?
- A) Nişancı
- B) Kazasker
- C) Kaptan-ı derya
- D) Müderris
- E) Yeniçeri ağası
Doğru cevap: A
Çözüm: Nişancı padişah tuğrasını belgelerde kullanma ve kanun-tahrir kayıtlarıyla ilgili görevler yürütürdü. Defterdar daha çok mali yönetimden sorumludur.
Osmanlı Devleti’nin merkezî maliye işlerinden sorumlu divan görevlisi kimdir?
- A) Kazasker
- B) Defterdar
- C) Şeyhülislam
- D) Sancak beyi
- E) Kaptan-ı derya
Doğru cevap: B
Çözüm: Defterdar devlet hazinesi, gelir ve gider işleriyle ilgilenir. Nişancı resmî yazışma/tuğra, kazasker ise ilmiye ve yargıyla ilgili atama görevlerinde öne çıkar.
Osmanlı dirlik sisteminde has, zeamet ve tımar kavramlarını ayıran temel ölçüt hangisidir?
- A) Tahsis edilen yıllık vergi gelirinin büyüklüğü
- B) Sadece o bölgenin dinî mezhebi
- C) Yalnız askerin kullandığı silahın türü
- D) Sarayın mimari biçimi
- E) Bütün dirliklerin deniz kıyısında olması
Doğru cevap: A
Çözüm: Has, zeamet ve tımar gelir büyüklüğü bakımından ayrılan dirlik kategorileridir. Üçünde de arazi mülkiyeti ile vergi gelirinden yararlanma hakkını eşitlememek gerekir.
Tımar düzenini aynı dönemdeki iltizamdan ayıran temel özellik hangisidir?
- A) İltizam sadece asker yetiştirir, tımar sadece kağıt üretir
- B) Tımar gelir karşılığı askerî hizmete, iltizam vergi toplama hakkının bedelle devrine dayanır
- C) Tımar tüm toprağın kalıcı özel mülkiyetidir
- D) İki sistem birbirinin tamamen aynı adıdır
- E) İltizam yalnız medrese hocaları yetiştirir
Doğru cevap: B
Çözüm: Tımar askeri hizmetle bağlantılı gelir tahsisidir. İltizam devletin nakit ihtiyacına cevap veren vergi toplama yöntemidir. Her ikisinde de gelir düzenlenir ancak işlevleri farklıdır.
1695’te yaygınlaştırılan malikâne düzeninin iltizamla temel farkı hangisidir?
- A) Tüm Osmanlı vergilerinin tamamen kaldırılması
- B) Vergi gelirinin yalnız devşirme çocuklara verilmesi
- C) Vergi gelirinden yararlanma hakkının ömür boyu süreyle ihale edilebilmesi
- D) Tımarlı sipahinin zorunlu olarak yeniçeriye dönüşmesi
- E) Yalnız deniz ticaretine uygulanan gümrük indirimi
Doğru cevap: C
Çözüm: Malikâne uygulamasında belirli mukataa gelirleri ömür boyu tasarruf hakkıyla ihale edilmiştir. Ön ödeme ve yıllık yükümlülükler devletin nakit ve düzenli gelir arayışıyla ilişkilidir.
Osmanlılarda pençik ve devşirme sistemlerinin asker temini bakımından doğru ayrımı hangisidir?
- A) Pençik yalnız divan yazışması, devşirme tarımsal vergi demektir
- B) Her ikisi sadece yeniçerilerin emeklilik geliridir
- C) Pençik yalnız tımar arazisinin ölçü birimidir
- D) Pençik savaş esirleri, devşirme belirli Hristiyan tebaa çocuklarıyla bağlantılıdır
- E) Devşirme tamamen lonca esnafı içinden yapılır
Doğru cevap: D
Çözüm: Pençik savaşta ele geçirilen esirlerden ayrılan payın değerlendirilmesiyle, devşirme ise tebaadan çocukların belirli usulle alınmasıyla ilgilidir. İkisi birbirinin tam karşılığı değildir.
Devşirilen bir çocuğun Türk ailelerinde eğitimden sonra Acemi Ocağı’na alınması hangi sürecin parçasıdır?
- A) İltizam ihalesinde mültezim seçimi
- B) Tımar arazisinin açık satış işlemi
- C) Kervansaray esnafına narh uygulanması
- D) Vakıf mülkünün miras paylaşımı
- E) Kapıkulu askerî kadrolarına hazırlanma süreci
Doğru cevap: E
Çözüm: Devşirme sisteminde adaylar çeşitli eğitim aşamalarından geçer; Acemi Ocağı, kapıkulu ocaklarına geçişe hazırlık sağlayan kurumdur. Her devşirilenin aynı görevde kalması zorunlu değildir.
Topkapı Sarayı’nda Enderun ile Birun arasında doğru ayrım hangisidir?
- A) Enderun iç saray eğitimi, Birun dış hizmet ve yönetim çevresidir
- B) Enderun vergi çiftliği, Birun askerî dirliktir
- C) Enderun yalnız esnaf pazarı, Birun ders kitabıdır
- D) İkisi de yalnız mahkeme sicilidir
- E) Birun yalnız haremdeki aile mahremiyetini ifade eder
Doğru cevap: A
Çözüm: Enderun sarayın iç hizmet ve eğitim düzeniyle, Birun dış hizmet alanlarıyla ilişkilidir. Harem ise padişah ailesinin özel yaşam alanı olarak ayrı değerlendirilir.
Osmanlı taşra yönetiminde eyalet ve sancakların başlıca yöneticileri sırasıyla kimlerdir?
- A) Kadı – şeyhülislam
- B) Beylerbeyi – sancakbeyi
- C) Defterdar – nişancı
- D) Müderris – mültezim
- E) Yeniçeri – esnaf kethüdası
Doğru cevap: B
Çözüm: Beylerbeyi eyalet yönetiminde, sancakbeyi sancak yönetiminde görevliydi. Kadı ise bulunduğu kazanın adlî ve çeşitli idari işlerinde yetkiliydi.
Divân-ı Hümâyun’da sadrazam ve vezirler, kazaskerler, nişancı ve defterdarın bulunması hangi yönetim özelliğini gösterir?
- A) Seyfiye, ilmiye ve kalemiye görevlerinin merkezî karar sürecinde buluşmasını
- B) Divanın yalnız askerî mahkeme olmasını
- C) Tüm üyelerin sadece lonca esnafından seçilmesini
- D) Şeyhülislamın her dönemde kurulun zorunlu başkanı olmasını
- E) Kadı mahkemelerinin bütün taşrada kaldırılmasını
Doğru cevap: A
Çözüm: Divan-ı Hümâyun seyfiye, ilmiye ve kalemiye temsilcilerinin bir araya geldiği yönetim mekanizmasıdır. Şeyhülislam her dönemde divanın daimî üyesi kabul edilmez.
Fatih Sultan Mehmet döneminde Divân-ı Hümâyun başkanlığının sadrazama bırakılmasının anlamı hangi seçenekte en doğru verilir?
- A) Padişahlık makamının tamamen kaldırılması
- B) Toplantı başkanlığında sadrazamın ağırlığının artması, nihai hükümdarlık yetkisinin sürmesi
- C) Divanın modern seçilmiş parlamentoya dönüşmesi
- D) Bütün maliye ve adalet işlerinin loncalara bırakılması
- E) Şeyhülislamın hükümdar unvanını kullanmaya başlaması
Doğru cevap: B
Çözüm: Fatih döneminde padişahın divanı bizzat yönetmesinin yerini sadrazam başkanlığı almıştır; padişahın hükümranlık ve onay yetkileri ortadan kalkmamıştır.
Bir tahrir defterindeki gelir kaydının sipahiye tahsis edilmiş olması neden doğrudan özel toprak mülkiyetini göstermez?
- A) Sipahi bütün köylüleri ve araziyi sınırsızca satabilir
- B) Tahrir defterleri yalnız deniz savaşlarını kaydeder
- C) Miri arazinin mülkiyeti ile vergi gelirini tasarruf hakkı ayrı hukuki durumlardır
- D) Miri arazinin hiçbir vergi yükümlülüğü yoktur
- E) Tımarlı sipahiler yalnız medrese öğrencilerinden seçilir
Doğru cevap: C
Çözüm: Tımar miri arazi gelirinin hizmet karşılığı tahsisidir; toprağı işleyen reayanın tasarruf hakkı ve devletin mülkiyeti ayrıca değerlendirilir.
Tımar sisteminin zayıflamasıyla iltizamın yaygınlaşması devletin hangi ihtiyacına daha doğrudan bağlanır?
- A) Yeniçeri ocaklarını tek bir loncaya bağlamasına
- B) Bütün köyleri aynı gün şehir yapma planına
- C) Devşirmeyi yalnız medrese eğitimine yönlendirmesine
- D) Merkezî hazinenin nakit gelirini artırma arayışına
- E) Miri arazinin tamamını vergisiz bırakma politikasına
Doğru cevap: D
Çözüm: İltizam, vergi toplama hakkının bedelle devri yoluyla merkezî hazineye nakit sağlama işlevi taşır. Tımarın asker yetiştirme yönünden ayrılması temel karşılaştırmadır.
Malikâne ihalesinde “muaccele” ve yıllık “mal” ödemesi ifadeleri geçiyorsa bunların işlevleri hangisidir?
- A) Saray eğitimi ve yeniçeri askerî talimi
- B) Kadı hükmü ve fetva makamının kararı
- C) Şehzade sancağı ve medrese bursu
- D) Cami kürsüsü ve müezzinlik makamı
- E) Peşin ödeme ve sonrasındaki düzenli yıllık ödeme yükümlülüğü
Doğru cevap: E
Çözüm: 1695 sonrası malikâne uygulamasında muaccele peşin ödeme, mal ise yıllık yükümlülükle ilişkilidir. Malikâneyi bütünüyle özel arazi mülkiyetiyle eşitlemek doğru değildir.
Timarlı sipahi ile yeniçeriyi karşılaştıran hangi ifade doğrudur?
- A) İlki eyalet dirlik gelirine, ikincisi merkezî kapıkulu maaş sistemine bağlıdır
- B) İkisi de yalnız denizci olarak gemilerde görev yapar
- C) Yeniçeri tamamen malikâne geliriyle yetişen sancakbeyidir
- D) Tımarlı sipahi yalnız Divân-ı Hümâyun’un maliye görevlisidir
- E) Her ikisi bütün dönemlerde aynı ulufe defterinde yer alır
Doğru cevap: A
Çözüm: Tımarlı sipahi dirlik gelirine dayanır ve eyalet kuvveti olarak hizmet verir. Yeniçeri kapıkulu ocağına bağlıdır ve merkezî bütçeden maaş/ulufe alır.