Osmanlı Divân-ı Hümâyun’unda yüksek dereceli kadı ve müderris atamalarıyla ilişkili görevli hangisidir?
- A) Defterdar
- B) Nişancı
- C) Kazasker
- D) Sadaret kethüdası
- E) Subaşı
Doğru cevap: C
Çözüm: Kazasker ilmiye teşkilatında yüksek yargı ve özellikle kadı-müderris atamalarında görevlidir. Mali kayıtları tutan defterdarla karıştırılmamalıdır.
Osmanlı ilmiye teşkilatında fetva verme makamıyla öne çıkan görevli kimdir?
- A) Nişancı
- B) Defterdar
- C) Reisülküttap
- D) Şeyhülislam
- E) Beylerbeyi
Doğru cevap: D
Çözüm: Şeyhülislam fetva makamı olarak dinî-hukukî görüş verir. Şeyhülislamın görevini divanda maliye işlerini yürüten defterdarla ya da yazışmayı yöneten nişancıyla eşitlemek yanlıştır.
Osmanlı kazalarında yargı yetkisini kullanan temel görevli kimdir?
- A) Mültezim
- B) Nakkaş
- C) Sipahi
- D) Müstevfi
- E) Kadı
Doğru cevap: E
Çözüm: Kadı şerî ve belirli örfî hukuk işlemleri yanında yerel idari denetim alanlarında da görev alabilir. Kadı mahkemelerinin kayıtları şeriyye sicilleri adıyla tarihî kaynaktır.
Osmanlı sarayında devlet yöneticisi yetiştirmeye yönelik iç eğitim kurumu hangisidir?
- A) Enderun
- B) Arasta
- C) Bedesten
- D) Darüşşifa
- E) Kapan
Doğru cevap: A
Çözüm: Enderun saray içi eğitim ve hizmet örgütlenmesinde görevli yetiştirir. Medrese daha geniş dinî ve ilmî öğretim alanıyla, sıbyan mektebi temel eğitimle ilişkilidir.
Osmanlı eğitiminde yüksek dinî ve ilmî öğretim veren kurum hangisidir?
- A) Lonca
- B) Medrese
- C) Bedesten
- D) Tersane
- E) Kale dizdarlığı
Doğru cevap: B
Çözüm: Medrese müderrislerin ders verdiği eğitim kurumudur. Kadı ve dinî ilim mensuplarının yetişmesinde önemli rol oynar; Enderun ise saray yönetimi için ayrı bir eğitim yapısıdır.
Osmanlıda devletin miri arazi gelirini hizmet karşılığında sipahiye tahsis ettiği sistem hangisidir?
- A) İltizam
- B) Devşirme
- C) Tımar
- D) Narh
- E) Cizye
Doğru cevap: C
Çözüm: Tımar sisteminde toprak mülkiyeti devlette kalırken belirli vergi gelirlerinden yararlanma hakkı sipahiye verilir. Sipahi asker yetiştirir ve taşrada güvenliğe katkı sağlar.
Tımarlı sipahinin dirlik gelirine göre yetiştirip sefere götürdüğü donanımlı atlı askere ne denirdi?
- A) Yeniçeri
- B) Levent
- C) Mültezim
- D) Cebelü
- E) Müderris
Doğru cevap: D
Çözüm: Cebelü tımar ve diğer dirlik sahiplerinin gelirleri oranında beslemekle yükümlü oldukları atlı askerlerdir. Yeniçeriler ise kapıkulu piyadeleri içinde yer alır.
Osmanlı Divân-ı Hümâyun’unda görüşülen önemli kararların kaydedildiği defter türü hangisidir?
- A) Şeriyye sicilleri
- B) Temettuat defterleri
- C) Mühimme defterleri
- D) Vakfiyeler
- E) Seyahatnâmeler
Doğru cevap: C
Çözüm: Mühimme defterleri merkezî divanın önemli kararlarının kaydedildiği kaynaklardır. Şeriyye sicilleri kadı mahkemelerinin, vakfiyeler vakıf kurucularının belge türleridir.
Osmanlı bürokrasisinde Divân-ı Hümâyun yazışmaları ve zamanla dış ilişkilerde ağırlığı artan görevli hangisidir?
- A) Kazasker
- B) Şeyhülislam
- C) Yeniçeri ağası
- D) Reisülküttap
- E) Kadı
Doğru cevap: D
Çözüm: Reisülküttap kalem ve yazışma işlerinde görevliydi; sonraki dönemlerde dış ilişkilerde ağırlığı arttı. Onu maliye görevlisi defterdar veya dinî fetva makamı şeyhülislamla karıştırma.
Osmanlı donanmasının en üst kumandanıyla ilişkili unvan hangisidir?
- A) Kazasker
- B) Nişancı
- C) Şeyhülislam
- D) Müderris
- E) Kaptan-ı derya
Doğru cevap: E
Çözüm: Kaptan-ı derya Osmanlı donanmasının yüksek komutanıdır. Seyfiye ve askerî idareyle ilişkilendirilir; nişancı bürokrasi, kazasker ilmiye içindedir.
Bir Osmanlı kadısının nikâh, miras ve alacak davalarına ilişkin kararlar kaydetmesi hangi tarihî kaynağı oluşturur?
- A) Şeriyye sicilleri
- B) Mühimme defterleri
- C) Tahrir defterleri
- D) Cülus kayıtları
- E) Seyahatnâme
Doğru cevap: A
Çözüm: Şeriyye sicilleri mahkeme işlemleri ve yerel toplum hayatı hakkında birincil kaynak niteliği taşır. Merkezî divan kararlarının mühimme defterleriyle aynı tür değildir.
Osmanlı “millet” düzeni hakkında tarihsel olarak daha doğru ifade hangisidir?
- A) Bütün tebaanın modern etnik ulus esasına göre vatandaşlık kazanmasıdır
- B) Dinî cemaatlerin belirli iç işlerinde kendi kurumlarını kullanabildiği tarihsel bir düzendir
- C) Farklı dinî cemaatlerin hiçbir ibadet kurumu olamamasıdır
- D) Herkesin tek dil ve tek mezhebe zorunlu geçişinin adıdır
- E) Yalnız kapıkulu askerlerinin rütbe cetvelidir
Doğru cevap: B
Çözüm: Osmanlı millet düzeni esasen dinî cemaatler üzerinden örgütlenen yetki ve aidiyet ilişkileriyle bağlantılıdır. Modern milliyet ve vatandaşlık kavramlarıyla birebir özdeşleştirilmemelidir.
Osmanlı maliyesinde “mukataa” terimiyle ne ifade edilir?
- A) Yeniçerilerin harp tekniği
- B) Medresede okutulan tek bir ders
- C) Geliri hazineye bağlanan belirli vergi veya işletme geliri birimi
- D) Sadece padişahın resmî kıyafeti
- E) Kadı mahkemesinin meclis başkanı
Doğru cevap: C
Çözüm: Mukataa, gelirleri belirli bir birim olarak düzenlenen kamu gelir kaynağıdır. İltizam ve malikâne gibi yöntemlerle bu gelirlerin toplama hakları düzenlenebilir.
Osmanlı devlet görevlilerinin askerî, ilmî ve bürokratik işlevlerini ayrı incelemek hangi karışıklığı önler?
- A) Kadıların ilmiye ile ilişkilendirilmesini
- B) Kazaskeri kalemiye, nişancıyı ilmiye üyesi sayma hatasını
- C) Sadrazamın seyfiye ile bağlantısının kurulmasını
- D) Defterdarın maliye işleri yürütmesini
- E) Şeyhülislamın fetva makamı olarak görülmesini
Doğru cevap: B
Çözüm: Kazasker ilmiye, nişancı kalemiye, sadrazam seyfiye içindedir. Sınıflandırmanın ölçütü modern unvanların çağrışımı değil Osmanlı görevinin kurumsal niteliğidir.
Bir kadının mahkeme kaydında vakıf kurma işlemi, borç davası ve miras taksimi yer alıyorsa hangi kaynak grubu araştırılmalıdır?
- A) Yalnız kapıkulu yoklama defterleri
- B) Sadece mühimme defterlerinde padişah hutbeleri
- C) Şeriyye sicilleri
- D) Yalnız deniz haritaları
- E) Sadece saray musiki mecmuaları
Doğru cevap: C
Çözüm: Kadı mahkemelerinin şeriyye sicilleri gündelik hukuk, ekonomik ilişkiler ve toplumsal hayat hakkında veri içerir. Bu kayıtlar yalnız dinî ibadet işlemlerinden ibaret değildir.
Osmanlı hukukunda kadıların ilmiye mensubu olması ile nişancının kanunî metinlerle ilgilenmesi hangi yargıyı destekler?
- A) Nişancının bütün şerî davalarda tek hâkim olmasını
- B) Kazaskerin maliye vergisini bizzat toplamasını
- C) Kadı mahkemelerinde hiçbir devlet düzenlemesinin bulunmamasını
- D) Yargı ve idarî belge düzeninin ayrı fakat ilişkili kurumlarda yürütülmesini
- E) Hukukun bütünüyle Yeniçeri Ocağına bırakılmasını
Doğru cevap: D
Çözüm: Kadılar hukukî yargılama, nişancı ise tuğra, kanun ve tahrir kayıtlarıyla ilişkilidir. Osmanlı idaresi farklı görevleri uzmanlaşmış kurumlardan yararlanarak yürütmüştür.
Osmanlı toplumundaki “askerî” ve “reaya” ayrımını modern ordu-sivil ayrımıyla eşitlemek neden yanlıştır?
- A) Askerî her zaman yalnız savaşan piyade demektir
- B) Reaya tüm dönemlerde yalnız gayrimüslimlerden oluşur
- C) Kalemiye hiçbir zaman yönetici grubunda bulunmaz
- D) İlmiye mensupları bütün yönetim görevlerinden dışlanır
- E) Askerî terimi yönetici ve hizmet sınıflarını da kapsayan hukukî-idarî statüdür
Doğru cevap: E
Çözüm: Osmanlı sosyal sınıflandırmasında askerî yalnız silahlı asker değil çeşitli yönetici, dinî ve bürokratik görevlileri kapsar. Reaya üretim ve vergi yükümlülükleriyle ilişkilendirilir.
Narh uygulaması ile lonca denetimini birlikte değerlendiren araştırmacı hangi sonuca ulaşabilir?
- A) Kentte fiyat ve ürün kalitesinin kurumlar arası gözetimle düzenlenebildiğine
- B) Devletin piyasaya hiçbir dönemde karışmadığına
- C) Lonca üyelerinin yalnız devletin donanmasını yönettiğine
- D) Narhın yalnız tarımsal miras hakkı verdiğine
- E) Esnafın hiçbir meslekî eğitim geleneği bulunmadığına
Doğru cevap: A
Çözüm: Narh fiyat denetimi, lonca ise üretim standardı ve meslek içi düzenle ilişkilidir. Kadı ve yerel idare de belirli durumlarda piyasa gözetimine katılabilir.
Vakıfla finanse edilen cami, imaret, medrese ve darüşşifanın aynı külliyede bulunması hangi yorumu destekler?
- A) Külliyelerin sadece askerî talim için tasarlanmasını
- B) İbadet, eğitim, sosyal yardım ve sağlığın bütünleşmiş hizmet alanları olmasını
- C) Vakıf gelirinin yalnız saray bahçesine ayrılmasını
- D) Medreselerde ilim öğretiminin bütünüyle yasak olmasını
- E) Darüşşifanın yalnız savaş gemisi olması gerektiğini
Doğru cevap: B
Çözüm: Külliye çok işlevli mimari ve sosyal hizmet bütünlüğüdür. Vakıflar bu yapıların bakımını ve hizmet sürekliliğini gelir tahsisiyle desteklemiştir.
Osmanlı minyatürü ile hat sanatı arasındaki temel ayrım hangisidir?
- A) Minyatür yalnız fiyat tarifesi, hat askerî vergi türüdür
- B) Minyatür yalnız mimari kubbe, hat gemi teçhizatıdır
- C) Minyatür tasvir/resimleme, hat estetik yazı sanatıdır
- D) İkisi de devletin toprak gelir sisteminin adıdır
- E) Hat yalnız resim, minyatür yalnız Arap harfleri yazısıdır
Doğru cevap: C
Çözüm: Minyatür anlatı ve olayların tasvirinde, hat sanatlı yazıda öne çıkar. Tezhip ise yazma ve sayfa süslemesiyle; çini mimarideki seramik bezemeyle ilişkilidir.