Osmanlı Devleti’nde merkezî hazineye bağlı maaşlı askerî ocakların genel adı hangisidir?
- A) Tımar birlikleri
- B) Akıncı boyları
- C) Ahilik teşkilatı
- D) Kervan korucuları
- E) Kapıkulu ocakları
Doğru cevap: E
Çözüm: Kapıkulu askerleri merkezî yönetimin hizmetinde olup ulufe gibi maaşlar alırdı. Tımarlı sipahiler eyaletlerde dirlik gelirleri karşılığı askerî hizmet verirdi.
Osmanlı ordusunun kapıkulu piyadeleri içindeki en bilinen ocak hangisidir?
- A) Yeniçeri Ocağı
- B) Akıncılar
- C) Tımarlı sipahiler
- D) Derbentçiler
- E) Yaya ve müsellemler
Doğru cevap: A
Çözüm: Yeniçeri Ocağı kapıkulu piyadelerindendir ve merkezî askerî teşkilatın önemli bir parçasıdır. Akıncı ve tımarlı sipahiler farklı eyalet/serhat kuvvetleri içindedir.
Osmanlı Devleti’nde özellikle Hristiyan tebaadan belirli kurallarla çocuk alıp eğitimden geçirmeye dayanan yöntem hangisidir?
- A) İltizam
- B) Devşirme
- C) Tımar
- D) Malikâne
- E) Gedik
Doğru cevap: B
Çözüm: Devşirme, kapıkulu ve saray kadroları için belirli şartlarda çocukların toplanıp yetiştirilmesi yöntemidir. Pençik ise savaş esirleriyle bağlantılı farklı bir asker kaynağıdır.
Osmanlı Devleti’nde belirli vergi gelirlerinin belli süre için ihale yoluyla kişilere bırakılması sistemi hangisidir?
- A) Tımar
- B) Gulam
- C) İltizam
- D) Lonca
- E) Enderun
Doğru cevap: C
Çözüm: İltizamda vergi toplama hakkı belirli bedel karşılığı mültezime verilir; devlet nakit gelir elde etmeyi amaçlar. Tımar ise doğrudan askerî hizmet için dirlik geliri tahsisidir.
Osmanlı toplumunda gelirleri eğitim, sağlık ve yardım hizmetlerine tahsis edilen kurum hangisidir?
- A) Cülus
- B) Tıraz
- C) Mültezim
- D) Vakıf
- E) Pençik
Doğru cevap: D
Çözüm: Vakıf, belirli mal ve gelirleri toplumsal fayda üreten hizmetlere ayırır. İmaret, medrese, darüşşifa ve çeşitli sosyal yapıların sürekliliğinde vakıflar önemli rol oynamıştır.
Osmanlı kentlerinde esnafın üretim, meslek kuralları ve dayanışma ilişkilerini düzenleyen teşkilat hangisidir?
- A) Divân-ı Hümâyun
- B) Enderun
- C) Kapıkulu
- D) Şeriyye mahkemesi
- E) Lonca
Doğru cevap: E
Çözüm: Lonca meslek gruplarının ürün kalitesi, mesleğe kabul, fiyat düzenlemeleri ve yardımlaşmasında etkiliydi. Üretim denetimi bağlamında narh ve gedik gibi terimlerle beraber öğrenilir.
Osmanlı kent ekonomisinde “narh”ın başlıca işlevi hangisidir?
- A) Şehzadeye özel idarî öğretmen atanması
- B) Yeniçerilere kapıkulu maaşı ödenmesi
- C) Arazinin miras yoluyla özel mülke dönüşmesi
- D) Mal ve hizmetlerde belirli fiyat sınırlarının resmî olarak düzenlenmesi
- E) Tersane gemilerinin sınıflandırılması
Doğru cevap: D
Çözüm: Narh, kent piyasasında fiyat düzenlemeleriyle ilgili uygulamadır. Lonca denetimi ve kadı gözetimiyle ilişkilendirilebilir; para bastırma veya mültezimlik değildir.
Osmanlı esnaf hayatında belirli bir iş veya dükkânı işletme hakkı ile ilişkili kavram hangisidir?
- A) Tımar
- B) Pençik
- C) Cülus
- D) Cizye
- E) Gedik
Doğru cevap: E
Çözüm: Gedik zamanla esnaf iş ve dükkân işletme hakkı ile bağlantılı bir düzenleme olarak önem kazandı. Sistemi tüm Osmanlı tarihine aynı biçimde genellememek gerekir.
Osmanlı ticaret şehirlerinde özellikle değerli malların alınıp satılmasıyla ilişkili kapalı yapı hangisidir?
- A) Bedesten
- B) Enderun
- C) Darüşşifa
- D) Sıbyan mektebi
- E) Cebehane
Doğru cevap: A
Çözüm: Bedesten, kıymetli malların ticareti ve korunmasında önemli bir kent pazar yapısıdır. Arasta dükkânlar dizisi, darüşşifa ise sağlık hizmetiyle ilişkilidir.
Osmanlı mimarisinde cami, medrese, imaret ve sağlık yapılarının bir arada bulunduğu kompleks hangi adla anılır?
- A) Tersane
- B) Külliye
- C) Tımar
- D) Gedik
- E) Seyfiye
Doğru cevap: B
Çözüm: Külliye farklı sosyal, eğitim, ibadet ve yardım işlevlerini bir araya getiren yapı topluluğudur. Bu işleyişin finansmanında vakıf gelirleri önem taşır.
Osmanlıların Orhan Gazi döneminde kurduğu ilk medresenin bulunduğu şehir hangisidir?
- A) Edirne
- B) Manisa
- C) İznik
- D) Saraybosna
- E) Üsküp
Doğru cevap: C
Çözüm: İznik’te Orhan Gazi döneminde kurulan medrese Osmanlı’nın ilk medresesi olarak öğretilir. Fatih dönemindeki Sahn-ı Seman medreseleri daha sonraki büyük eğitim yapılanmasıdır.
Mimar Sinan’ın çıraklık, kalfalık ve ustalık eserleri geleneksel sıralamayla hangileridir?
- A) Selimiye – Şehzade – Süleymaniye
- B) Süleymaniye – Selimiye – Şehzade
- C) Şehzade – Selimiye – Süleymaniye
- D) Şehzade – Süleymaniye – Selimiye
- E) Selimiye – Süleymaniye – Şehzade
Doğru cevap: D
Çözüm: Mimar Sinan için geleneksel eşleştirme Şehzade Camii çıraklık, Süleymaniye Camii kalfalık ve Edirne Selimiye Camii ustalık eseridir.
Piri Reis’in denizcilik ve coğrafya bilgisini toplayan eseri hangisidir?
- A) Cihannüma
- B) Seyahatnâme
- C) Keşfü’z-Zunûn
- D) Tevârîh-i Âl-i Osman
- E) Kitâb-ı Bahriye
Doğru cevap: E
Çözüm: Piri Reis’in Kitâb-ı Bahriye eseri kıyılar ve deniz yolları hakkında bilgi verir. Kâtip Çelebi’nin Cihannüma’sı ve Evliya Çelebi’nin Seyahatnâme’si farklı eserlerdir.
Şehzade, Süleymaniye ve Selimiye camilerini doğru eşleştirmek hangi mimarın gelişimini izlemeye yarar?
- A) Sedefkâr Mehmed Ağa
- B) Mimar Kemaleddin
- C) Mimar Hayreddin
- D) Mimar Sinan
- E) Acem Ali
Doğru cevap: D
Çözüm: Şehzade, Süleymaniye ve Edirne Selimiye camileri Mimar Sinan’ın geleneksel çıraklık, kalfalık, ustalık eşleştirmesini oluşturur. Sultanahmet Camii başka bir mimarın eseridir.
Evliya Çelebi, Kâtip Çelebi ve Piri Reis’in eserleri sırasıyla hangi kaynak türlerinde öne çıkar?
- A) Tımar defteri – mahkeme sicili – kapıkulu yoklaması
- B) Şerî fetva – yeniçeri talimnamesi – esnaf narhı
- C) Cülus kayıtları – mezar kitabesi – vakıf senedi
- D) Medenî kanun – lonca belgesi – divan üyelik listesi
- E) Seyahat anlatısı – coğrafya/kitap bilgisi – denizcilik bilgisi
Doğru cevap: E
Çözüm: Evliya Çelebi Seyahatnâme ile; Kâtip Çelebi Cihannüma ve bibliyografya çalışmalarıyla; Piri Reis Kitâb-ı Bahriye ve haritalarla tanınır.
Takiyüddin’in 16. yüzyılda İstanbul’da gözlemevi kurması Osmanlı bilim tarihi açısından neyi gösterir?
- A) Gözlemsel astronomi çalışmalarının kurumsal bir örneğini
- B) İlk Türk devletlerindeki onlu ordu modelinin başladığını
- C) Tımarların tümünün kalktığını
- D) Divân-ı Hümâyun’un medreseye dönüştüğünü
- E) Lonca üretiminin yalnız denizcilikle sınırlı olduğunu
Doğru cevap: A
Çözüm: Takiyüddin’in İstanbul rasathanesi 16. yüzyıl Osmanlı astronomisinin önemli girişimlerindendir. Gözlemevinin kurulması askerî ve mali kurumlarla aynı olgu değildir.
Ali Kuşçu ile Takiyüddin’i Osmanlı bilim tarihine yerleştirirken doğru dönem eşleştirmesi hangisidir?
- A) Ali Kuşçu Tanzimat, Takiyüddin Cumhuriyet dönemindedir
- B) Ali Kuşçu Fatih devri, Takiyüddin 16. yüzyıl İstanbul rasathanesiyle ilişkilidir
- C) İkisi de Osmanlı öncesi Orhun Yazıtlarının yazarlarıdır
- D) Ali Kuşçu 20. yüzyıl denizcisi, Takiyüddin Selçuklu atabeyidir
- E) İkisi de yalnız lonca fiyatlarını kaydeden görevliydi
Doğru cevap: B
Çözüm: Ali Kuşçu Fatih dönemi İstanbul ilim çevresi ve astronomi/matematikle ilişkilidir. Takiyüddin’in rasathanesi ise daha sonraki 16. yüzyıl girişimidir.
Mühimme defteri, tahrir defteri ve şeriyye sicili arasında doğru kaynak sıralaması hangisidir?
- A) Kadı işlemleri – deniz haritası – medrese şiiri
- B) Vakıf hizmeti – asker üniforması – saray töreni
- C) Merkezî kararlar – arazi/nüfus-vergi kaydı – kadı mahkemesi işlemleri
- D) Saray yemek listesi – sanatsal minyatür – fetih destanı
- E) İpek Yolu – takvim hayvanları – ulufe bahşişi
Doğru cevap: C
Çözüm: Mühimme defterleri divan kararlarını, tahrir defterleri nüfus-arazi ve gelir potansiyelini, şeriyye sicilleri mahkeme işlemlerini yansıtır. Kaynak türünü sorunun niteliğine göre seç.
Osmanlı maliyesinde tımarın, iltizamın ve malikânenin karşılaştırılması hangi genel dönüşümü incelemeye yardımcı olur?
- A) Bütün toprakların ilk günden kişisel mülk oluşunu
- B) Ekonominin hiçbir zaman tarımsal vergilere dayanmamasını
- C) Tımarlı sipahilerin bütün dönemlerde yalnız maaşlı piyade olmasını
- D) Askerî hizmete dayalı gelir tahsisinden nakit ve uzun süreli gelir düzenlemelerine yönelişi
- E) Vergi toplamanın devlet idaresiyle ilişkisiz olmasını
Doğru cevap: D
Çözüm: Tımar gelirle askerî hizmeti, iltizam nakit karşılığı vergi toplama hakkını, malikâne daha uzun vadeli bir tasarruf ilişkisini öne çıkarır. Birlikte mali ve askerî değişimi anlatırlar.
Osmanlı kültür ve medeniyetini yalnız saray tarihçileriyle değil vakfiyeler, şeriyye sicilleri ve esnaf kayıtlarıyla incelemek ne sağlar?
- A) Bütün tarihî belgelerin aynı amaçla tutulduğunu kanıtlamayı
- B) Yalnız savaşların tarihini öğrenip sosyal hayatı dışlamayı
- C) Destanların her ayrıntısını sorgusuz doğru kabul etmeyi
- D) Yerel kayıtlardaki tarihlerin bütünüyle uydurma olduğunu varsaymayı
- E) Gündelik toplumsal, ekonomik ve yerel hayatı farklı kaynaklardan denetlemeyi
Doğru cevap: E
Çözüm: Vakfiyeler hizmet ve gelirleri, şeriyye sicilleri hukuki gündeliği, esnaf belgeleri üretim ilişkilerini aydınlatır. Çoklu kaynak kullanımı saray merkezli anlatıyı tamamlar.