Osmanlı Devleti’nde önemli devlet meselelerinin görüşüldüğü merkezî kurul hangisidir?
- A) Divân-ı Hümâyun
- B) Enderun
- C) Lonca
- D) Darüşşifa
- E) Tahrir emini
Doğru cevap: A
Çözüm: Divân-ı Hümâyun yönetim, hukuk ve maliye dâhil çeşitli devlet işlerinin görüşüldüğü merkezî kuruldur. Eğitim kurumu olan Enderun ile esnaf teşkilatı olan lonca farklı yapılardır.
Osmanlı merkezî yönetiminde padişahın en yetkili vekili kimdir?
- A) Kazasker
- B) Sadrazam (vezîriâzam)
- C) Nişancı
- D) Defterdar
- E) Müderris
Doğru cevap: B
Çözüm: Sadrazam padişahın başlıca temsilcisi ve en üst yürütme görevlisidir. Fatih döneminden itibaren Divân-ı Hümâyun toplantılarında onun başkanlığı belirginleşmiştir.
Osmanlı yönetici sınıfının askerî ve idari güçle ilişkili kolu hangisidir?
- A) İlmiye
- B) Kalemiye
- C) Seyfiye
- D) Reaya
- E) Esnaf loncası
Doğru cevap: C
Çözüm: Seyfiye kılıç ehli olarak askerlik ve yönetim alanlarıyla ilişkilidir; sadrazam ve vezirler bu gruptadır. İlmiye eğitim-yargı, kalemiye bürokrasi ve yazışma işlerini yürütür.
Osmanlılarda medrese kökenli eğitim, yargı ve dinî hizmetler hangi sınıfın başlıca görev alanıdır?
- A) Seyfiye
- B) Kalemiye
- C) Kapıkulu sipahileri
- D) İlmiye
- E) Lonca
Doğru cevap: D
Çözüm: İlmiye medrese öğretimi, kadılık, fetva ve dinî hizmetleri kapsar. Kadı, kazasker ve şeyhülislam ilmiye ile ilişkilidir; kalemiye ise evrak ve maliye işlerine ağırlık verir.
Osmanlı bürokrasisinde yazışma ve mali kayıtlarla ilgilenen yönetici sınıfı hangisidir?
- A) Seyfiye
- B) İlmiye
- C) Akıncılar
- D) Tımarlı sipahiler
- E) Kalemiye
Doğru cevap: E
Çözüm: Kalemiye, nişancı, defterdar ve reisülküttap gibi görevlilerin ait olduğu yazı ve maliye teşkilatıdır. Seyfiye ordu-idare, ilmiye yargı-eğitim alanına yönelir.
Osmanlı Divân-ı Hümâyun’unda padişah tuğrasını çekme ve kanunî yazışma işleriyle ilişkili görevli kimdir?
- A) Nişancı
- B) Kazasker
- C) Kaptan-ı derya
- D) Müderris
- E) Yeniçeri ağası
Doğru cevap: A
Çözüm: Nişancı padişah tuğrasını belgelerde kullanma ve kanun-tahrir kayıtlarıyla ilgili görevler yürütürdü. Defterdar daha çok mali yönetimden sorumludur.
Osmanlı Devleti’nin merkezî maliye işlerinden sorumlu divan görevlisi kimdir?
- A) Kazasker
- B) Defterdar
- C) Şeyhülislam
- D) Sancak beyi
- E) Kaptan-ı derya
Doğru cevap: B
Çözüm: Defterdar devlet hazinesi, gelir ve gider işleriyle ilgilenir. Nişancı resmî yazışma/tuğra, kazasker ise ilmiye ve yargıyla ilgili atama görevlerinde öne çıkar.
Osmanlı Divân-ı Hümâyun’unda yüksek dereceli kadı ve müderris atamalarıyla ilişkili görevli hangisidir?
- A) Defterdar
- B) Nişancı
- C) Kazasker
- D) Sadaret kethüdası
- E) Subaşı
Doğru cevap: C
Çözüm: Kazasker ilmiye teşkilatında yüksek yargı ve özellikle kadı-müderris atamalarında görevlidir. Mali kayıtları tutan defterdarla karıştırılmamalıdır.
Osmanlı ilmiye teşkilatında fetva verme makamıyla öne çıkan görevli kimdir?
- A) Nişancı
- B) Defterdar
- C) Reisülküttap
- D) Şeyhülislam
- E) Beylerbeyi
Doğru cevap: D
Çözüm: Şeyhülislam fetva makamı olarak dinî-hukukî görüş verir. Şeyhülislamın görevini divanda maliye işlerini yürüten defterdarla ya da yazışmayı yöneten nişancıyla eşitlemek yanlıştır.
Osmanlı kazalarında yargı yetkisini kullanan temel görevli kimdir?
- A) Mültezim
- B) Nakkaş
- C) Sipahi
- D) Müstevfi
- E) Kadı
Doğru cevap: E
Çözüm: Kadı şerî ve belirli örfî hukuk işlemleri yanında yerel idari denetim alanlarında da görev alabilir. Kadı mahkemelerinin kayıtları şeriyye sicilleri adıyla tarihî kaynaktır.
Osmanlı sarayında devlet yöneticisi yetiştirmeye yönelik iç eğitim kurumu hangisidir?
- A) Enderun
- B) Arasta
- C) Bedesten
- D) Darüşşifa
- E) Kapan
Doğru cevap: A
Çözüm: Enderun saray içi eğitim ve hizmet örgütlenmesinde görevli yetiştirir. Medrese daha geniş dinî ve ilmî öğretim alanıyla, sıbyan mektebi temel eğitimle ilişkilidir.
Osmanlı eğitiminde yüksek dinî ve ilmî öğretim veren kurum hangisidir?
- A) Lonca
- B) Medrese
- C) Bedesten
- D) Tersane
- E) Kale dizdarlığı
Doğru cevap: B
Çözüm: Medrese müderrislerin ders verdiği eğitim kurumudur. Kadı ve dinî ilim mensuplarının yetişmesinde önemli rol oynar; Enderun ise saray yönetimi için ayrı bir eğitim yapısıdır.
Osmanlıda devletin miri arazi gelirini hizmet karşılığında sipahiye tahsis ettiği sistem hangisidir?
- A) İltizam
- B) Devşirme
- C) Tımar
- D) Narh
- E) Cizye
Doğru cevap: C
Çözüm: Tımar sisteminde toprak mülkiyeti devlette kalırken belirli vergi gelirlerinden yararlanma hakkı sipahiye verilir. Sipahi asker yetiştirir ve taşrada güvenliğe katkı sağlar.
Tımarlı sipahinin dirlik gelirine göre yetiştirip sefere götürdüğü donanımlı atlı askere ne denirdi?
- A) Yeniçeri
- B) Levent
- C) Mültezim
- D) Cebelü
- E) Müderris
Doğru cevap: D
Çözüm: Cebelü tımar ve diğer dirlik sahiplerinin gelirleri oranında beslemekle yükümlü oldukları atlı askerlerdir. Yeniçeriler ise kapıkulu piyadeleri içinde yer alır.
Osmanlı Devleti’nde merkezî hazineye bağlı maaşlı askerî ocakların genel adı hangisidir?
- A) Tımar birlikleri
- B) Akıncı boyları
- C) Ahilik teşkilatı
- D) Kervan korucuları
- E) Kapıkulu ocakları
Doğru cevap: E
Çözüm: Kapıkulu askerleri merkezî yönetimin hizmetinde olup ulufe gibi maaşlar alırdı. Tımarlı sipahiler eyaletlerde dirlik gelirleri karşılığı askerî hizmet verirdi.
Osmanlı ordusunun kapıkulu piyadeleri içindeki en bilinen ocak hangisidir?
- A) Yeniçeri Ocağı
- B) Akıncılar
- C) Tımarlı sipahiler
- D) Derbentçiler
- E) Yaya ve müsellemler
Doğru cevap: A
Çözüm: Yeniçeri Ocağı kapıkulu piyadelerindendir ve merkezî askerî teşkilatın önemli bir parçasıdır. Akıncı ve tımarlı sipahiler farklı eyalet/serhat kuvvetleri içindedir.
Osmanlı Devleti’nde özellikle Hristiyan tebaadan belirli kurallarla çocuk alıp eğitimden geçirmeye dayanan yöntem hangisidir?
- A) İltizam
- B) Devşirme
- C) Tımar
- D) Malikâne
- E) Gedik
Doğru cevap: B
Çözüm: Devşirme, kapıkulu ve saray kadroları için belirli şartlarda çocukların toplanıp yetiştirilmesi yöntemidir. Pençik ise savaş esirleriyle bağlantılı farklı bir asker kaynağıdır.
Osmanlı Devleti’nde belirli vergi gelirlerinin belli süre için ihale yoluyla kişilere bırakılması sistemi hangisidir?
- A) Tımar
- B) Gulam
- C) İltizam
- D) Lonca
- E) Enderun
Doğru cevap: C
Çözüm: İltizamda vergi toplama hakkı belirli bedel karşılığı mültezime verilir; devlet nakit gelir elde etmeyi amaçlar. Tımar ise doğrudan askerî hizmet için dirlik geliri tahsisidir.
Osmanlı toplumunda gelirleri eğitim, sağlık ve yardım hizmetlerine tahsis edilen kurum hangisidir?
- A) Cülus
- B) Tıraz
- C) Mültezim
- D) Vakıf
- E) Pençik
Doğru cevap: D
Çözüm: Vakıf, belirli mal ve gelirleri toplumsal fayda üreten hizmetlere ayırır. İmaret, medrese, darüşşifa ve çeşitli sosyal yapıların sürekliliğinde vakıflar önemli rol oynamıştır.
Osmanlı kentlerinde esnafın üretim, meslek kuralları ve dayanışma ilişkilerini düzenleyen teşkilat hangisidir?
- A) Divân-ı Hümâyun
- B) Enderun
- C) Kapıkulu
- D) Şeriyye mahkemesi
- E) Lonca
Doğru cevap: E
Çözüm: Lonca meslek gruplarının ürün kalitesi, mesleğe kabul, fiyat düzenlemeleri ve yardımlaşmasında etkiliydi. Üretim denetimi bağlamında narh ve gedik gibi terimlerle beraber öğrenilir.