Osmanlı dirlik sisteminde has, zeamet ve tımar kavramlarını ayıran temel ölçüt hangisidir?
- A) Tahsis edilen yıllık vergi gelirinin büyüklüğü
- B) Sadece o bölgenin dinî mezhebi
- C) Yalnız askerin kullandığı silahın türü
- D) Sarayın mimari biçimi
- E) Bütün dirliklerin deniz kıyısında olması
Doğru cevap: A
Çözüm: Has, zeamet ve tımar gelir büyüklüğü bakımından ayrılan dirlik kategorileridir. Üçünde de arazi mülkiyeti ile vergi gelirinden yararlanma hakkını eşitlememek gerekir.
Tımar düzenini aynı dönemdeki iltizamdan ayıran temel özellik hangisidir?
- A) İltizam sadece asker yetiştirir, tımar sadece kağıt üretir
- B) Tımar gelir karşılığı askerî hizmete, iltizam vergi toplama hakkının bedelle devrine dayanır
- C) Tımar tüm toprağın kalıcı özel mülkiyetidir
- D) İki sistem birbirinin tamamen aynı adıdır
- E) İltizam yalnız medrese hocaları yetiştirir
Doğru cevap: B
Çözüm: Tımar askeri hizmetle bağlantılı gelir tahsisidir. İltizam devletin nakit ihtiyacına cevap veren vergi toplama yöntemidir. Her ikisinde de gelir düzenlenir ancak işlevleri farklıdır.
1695’te yaygınlaştırılan malikâne düzeninin iltizamla temel farkı hangisidir?
- A) Tüm Osmanlı vergilerinin tamamen kaldırılması
- B) Vergi gelirinin yalnız devşirme çocuklara verilmesi
- C) Vergi gelirinden yararlanma hakkının ömür boyu süreyle ihale edilebilmesi
- D) Tımarlı sipahinin zorunlu olarak yeniçeriye dönüşmesi
- E) Yalnız deniz ticaretine uygulanan gümrük indirimi
Doğru cevap: C
Çözüm: Malikâne uygulamasında belirli mukataa gelirleri ömür boyu tasarruf hakkıyla ihale edilmiştir. Ön ödeme ve yıllık yükümlülükler devletin nakit ve düzenli gelir arayışıyla ilişkilidir.
Osmanlılarda pençik ve devşirme sistemlerinin asker temini bakımından doğru ayrımı hangisidir?
- A) Pençik yalnız divan yazışması, devşirme tarımsal vergi demektir
- B) Her ikisi sadece yeniçerilerin emeklilik geliridir
- C) Pençik yalnız tımar arazisinin ölçü birimidir
- D) Pençik savaş esirleri, devşirme belirli Hristiyan tebaa çocuklarıyla bağlantılıdır
- E) Devşirme tamamen lonca esnafı içinden yapılır
Doğru cevap: D
Çözüm: Pençik savaşta ele geçirilen esirlerden ayrılan payın değerlendirilmesiyle, devşirme ise tebaadan çocukların belirli usulle alınmasıyla ilgilidir. İkisi birbirinin tam karşılığı değildir.
Devşirilen bir çocuğun Türk ailelerinde eğitimden sonra Acemi Ocağı’na alınması hangi sürecin parçasıdır?
- A) İltizam ihalesinde mültezim seçimi
- B) Tımar arazisinin açık satış işlemi
- C) Kervansaray esnafına narh uygulanması
- D) Vakıf mülkünün miras paylaşımı
- E) Kapıkulu askerî kadrolarına hazırlanma süreci
Doğru cevap: E
Çözüm: Devşirme sisteminde adaylar çeşitli eğitim aşamalarından geçer; Acemi Ocağı, kapıkulu ocaklarına geçişe hazırlık sağlayan kurumdur. Her devşirilenin aynı görevde kalması zorunlu değildir.
Topkapı Sarayı’nda Enderun ile Birun arasında doğru ayrım hangisidir?
- A) Enderun iç saray eğitimi, Birun dış hizmet ve yönetim çevresidir
- B) Enderun vergi çiftliği, Birun askerî dirliktir
- C) Enderun yalnız esnaf pazarı, Birun ders kitabıdır
- D) İkisi de yalnız mahkeme sicilidir
- E) Birun yalnız haremdeki aile mahremiyetini ifade eder
Doğru cevap: A
Çözüm: Enderun sarayın iç hizmet ve eğitim düzeniyle, Birun dış hizmet alanlarıyla ilişkilidir. Harem ise padişah ailesinin özel yaşam alanı olarak ayrı değerlendirilir.
Osmanlı taşra yönetiminde eyalet ve sancakların başlıca yöneticileri sırasıyla kimlerdir?
- A) Kadı – şeyhülislam
- B) Beylerbeyi – sancakbeyi
- C) Defterdar – nişancı
- D) Müderris – mültezim
- E) Yeniçeri – esnaf kethüdası
Doğru cevap: B
Çözüm: Beylerbeyi eyalet yönetiminde, sancakbeyi sancak yönetiminde görevliydi. Kadı ise bulunduğu kazanın adlî ve çeşitli idari işlerinde yetkiliydi.
Osmanlı Divân-ı Hümâyun’unda görüşülen önemli kararların kaydedildiği defter türü hangisidir?
- A) Şeriyye sicilleri
- B) Temettuat defterleri
- C) Mühimme defterleri
- D) Vakfiyeler
- E) Seyahatnâmeler
Doğru cevap: C
Çözüm: Mühimme defterleri merkezî divanın önemli kararlarının kaydedildiği kaynaklardır. Şeriyye sicilleri kadı mahkemelerinin, vakfiyeler vakıf kurucularının belge türleridir.
Osmanlı bürokrasisinde Divân-ı Hümâyun yazışmaları ve zamanla dış ilişkilerde ağırlığı artan görevli hangisidir?
- A) Kazasker
- B) Şeyhülislam
- C) Yeniçeri ağası
- D) Reisülküttap
- E) Kadı
Doğru cevap: D
Çözüm: Reisülküttap kalem ve yazışma işlerinde görevliydi; sonraki dönemlerde dış ilişkilerde ağırlığı arttı. Onu maliye görevlisi defterdar veya dinî fetva makamı şeyhülislamla karıştırma.
Osmanlı donanmasının en üst kumandanıyla ilişkili unvan hangisidir?
- A) Kazasker
- B) Nişancı
- C) Şeyhülislam
- D) Müderris
- E) Kaptan-ı derya
Doğru cevap: E
Çözüm: Kaptan-ı derya Osmanlı donanmasının yüksek komutanıdır. Seyfiye ve askerî idareyle ilişkilendirilir; nişancı bürokrasi, kazasker ilmiye içindedir.
Bir Osmanlı kadısının nikâh, miras ve alacak davalarına ilişkin kararlar kaydetmesi hangi tarihî kaynağı oluşturur?
- A) Şeriyye sicilleri
- B) Mühimme defterleri
- C) Tahrir defterleri
- D) Cülus kayıtları
- E) Seyahatnâme
Doğru cevap: A
Çözüm: Şeriyye sicilleri mahkeme işlemleri ve yerel toplum hayatı hakkında birincil kaynak niteliği taşır. Merkezî divan kararlarının mühimme defterleriyle aynı tür değildir.
Osmanlı “millet” düzeni hakkında tarihsel olarak daha doğru ifade hangisidir?
- A) Bütün tebaanın modern etnik ulus esasına göre vatandaşlık kazanmasıdır
- B) Dinî cemaatlerin belirli iç işlerinde kendi kurumlarını kullanabildiği tarihsel bir düzendir
- C) Farklı dinî cemaatlerin hiçbir ibadet kurumu olamamasıdır
- D) Herkesin tek dil ve tek mezhebe zorunlu geçişinin adıdır
- E) Yalnız kapıkulu askerlerinin rütbe cetvelidir
Doğru cevap: B
Çözüm: Osmanlı millet düzeni esasen dinî cemaatler üzerinden örgütlenen yetki ve aidiyet ilişkileriyle bağlantılıdır. Modern milliyet ve vatandaşlık kavramlarıyla birebir özdeşleştirilmemelidir.
Osmanlı maliyesinde “mukataa” terimiyle ne ifade edilir?
- A) Yeniçerilerin harp tekniği
- B) Medresede okutulan tek bir ders
- C) Geliri hazineye bağlanan belirli vergi veya işletme geliri birimi
- D) Sadece padişahın resmî kıyafeti
- E) Kadı mahkemesinin meclis başkanı
Doğru cevap: C
Çözüm: Mukataa, gelirleri belirli bir birim olarak düzenlenen kamu gelir kaynağıdır. İltizam ve malikâne gibi yöntemlerle bu gelirlerin toplama hakları düzenlenebilir.
Osmanlı kent ekonomisinde “narh”ın başlıca işlevi hangisidir?
- A) Şehzadeye özel idarî öğretmen atanması
- B) Yeniçerilere kapıkulu maaşı ödenmesi
- C) Arazinin miras yoluyla özel mülke dönüşmesi
- D) Mal ve hizmetlerde belirli fiyat sınırlarının resmî olarak düzenlenmesi
- E) Tersane gemilerinin sınıflandırılması
Doğru cevap: D
Çözüm: Narh, kent piyasasında fiyat düzenlemeleriyle ilgili uygulamadır. Lonca denetimi ve kadı gözetimiyle ilişkilendirilebilir; para bastırma veya mültezimlik değildir.
Osmanlı esnaf hayatında belirli bir iş veya dükkânı işletme hakkı ile ilişkili kavram hangisidir?
- A) Tımar
- B) Pençik
- C) Cülus
- D) Cizye
- E) Gedik
Doğru cevap: E
Çözüm: Gedik zamanla esnaf iş ve dükkân işletme hakkı ile bağlantılı bir düzenleme olarak önem kazandı. Sistemi tüm Osmanlı tarihine aynı biçimde genellememek gerekir.
Osmanlı ticaret şehirlerinde özellikle değerli malların alınıp satılmasıyla ilişkili kapalı yapı hangisidir?
- A) Bedesten
- B) Enderun
- C) Darüşşifa
- D) Sıbyan mektebi
- E) Cebehane
Doğru cevap: A
Çözüm: Bedesten, kıymetli malların ticareti ve korunmasında önemli bir kent pazar yapısıdır. Arasta dükkânlar dizisi, darüşşifa ise sağlık hizmetiyle ilişkilidir.
Osmanlı mimarisinde cami, medrese, imaret ve sağlık yapılarının bir arada bulunduğu kompleks hangi adla anılır?
- A) Tersane
- B) Külliye
- C) Tımar
- D) Gedik
- E) Seyfiye
Doğru cevap: B
Çözüm: Külliye farklı sosyal, eğitim, ibadet ve yardım işlevlerini bir araya getiren yapı topluluğudur. Bu işleyişin finansmanında vakıf gelirleri önem taşır.
Osmanlıların Orhan Gazi döneminde kurduğu ilk medresenin bulunduğu şehir hangisidir?
- A) Edirne
- B) Manisa
- C) İznik
- D) Saraybosna
- E) Üsküp
Doğru cevap: C
Çözüm: İznik’te Orhan Gazi döneminde kurulan medrese Osmanlı’nın ilk medresesi olarak öğretilir. Fatih dönemindeki Sahn-ı Seman medreseleri daha sonraki büyük eğitim yapılanmasıdır.
Mimar Sinan’ın çıraklık, kalfalık ve ustalık eserleri geleneksel sıralamayla hangileridir?
- A) Selimiye – Şehzade – Süleymaniye
- B) Süleymaniye – Selimiye – Şehzade
- C) Şehzade – Selimiye – Süleymaniye
- D) Şehzade – Süleymaniye – Selimiye
- E) Selimiye – Süleymaniye – Şehzade
Doğru cevap: D
Çözüm: Mimar Sinan için geleneksel eşleştirme Şehzade Camii çıraklık, Süleymaniye Camii kalfalık ve Edirne Selimiye Camii ustalık eseridir.
Piri Reis’in denizcilik ve coğrafya bilgisini toplayan eseri hangisidir?
- A) Cihannüma
- B) Seyahatnâme
- C) Keşfü’z-Zunûn
- D) Tevârîh-i Âl-i Osman
- E) Kitâb-ı Bahriye
Doğru cevap: E
Çözüm: Piri Reis’in Kitâb-ı Bahriye eseri kıyılar ve deniz yolları hakkında bilgi verir. Kâtip Çelebi’nin Cihannüma’sı ve Evliya Çelebi’nin Seyahatnâme’si farklı eserlerdir.