Kadı mahkemesindeki işlemlerin kaydedildiği temel kaynak hangisidir?
- A) Mühimme defteri
- B) Siyakat
- C) Berat
- D) Tuğra
- E) Şer‘iyye sicili
Doğru cevap: E
Çözüm: Şer‘iyye sicilleri mahkeme ve yerel işlem kayıtlarını içerir.
Arazi, hane ve vergiye ilişkin sayım kayıtları en çok hangi kaynak türünde aranır?
- A) Tahrir defteri
- B) Vakfiye
- C) Berat
- D) Ferman
- E) Hatt-ı hümâyun
Doğru cevap: A
Çözüm: Tahrir defterleri belli dönemlerdeki mali ve idari sayım verilerini içerir.
Dîvân-ı Hümâyun'da ele alınan önemli iş ve hükümlerin kayıtlarıyla hangi defter ilişkilidir?
- A) Seyahatname
- B) Mühimme defteri
- C) Şer‘iyye sicili
- D) Temettuat defteri
- E) Vakfiye
Doğru cevap: B
Çözüm: Mühimme defterleri önemli divan hükümlerini kaydeder.
Osmanlı maliye kayıtlarıyla özellikle ilişkilendirilen özel yazı sistemi hangisidir?
- A) Sülüs
- B) Kûfi
- C) Siyakat
- D) Rik‘a
- E) Nesih
Doğru cevap: C
Çözüm: Siyakat, mali hesap ve defterlerde kullanılan kendine özgü yazı/işaret geleneğidir.
Geç dönem Osmanlı bürokrasisinde ve günlük el yazısında yaygın olan yazı türü hangisidir?
- A) Kûfi
- B) Celî sülüs
- C) Talik
- D) Rik‘a
- E) Siyakat
Doğru cevap: D
Çözüm: Rik‘a pratik el yazısı ve bürokratik kullanımda yaygındır.
Eski yazı biçimlerini ve harfleri çözümleyen tarih yardımcı bilimi hangisidir?
- A) Nümizmatik
- B) Arkeobotanik
- C) Heraldik
- D) Kronoloji
- E) Paleografya
Doğru cevap: E
Çözüm: Paleografya eski yazı ve harf biçimlerinin incelenmesidir.
مدرسه yazılışı hangi kelimeye karşılık gelir?
- A) Meclis
- B) Mektep
- C) Mukataa
- D) Medrese
- E) Mühimme
Doğru cevap: D
Çözüm: مدرسه medrese olarak okunur.
فرمان yazımının yaygın karşılığı hangisidir?
- A) Fetva
- B) Feragat
- C) Firkat
- D) Fermanname dışındaki berat
- E) Ferman
Doğru cevap: E
Çözüm: فرمان padişah buyruğu anlamındaki ferman sözcüğüdür.
قانون kelimesinin günümüz Türkçesindeki karşılığı hangisidir?
- A) Kanun
- B) Kalem
- C) Kadı
- D) Kervan
- E) Külliye
Doğru cevap: A
Çözüm: قانون kanun/kânûn olarak okunur.
سلطان sözcüğünün okunması hangisidir?
- A) Selatin
- B) Sultan
- C) Sancak
- D) Sadrazam
- E) Sipahi
Doğru cevap: B
Çözüm: سلطان sultan unvanının yazımıdır.
وقف yazımı tarihî bağlamda en çok hangi kavramla ilişkilidir?
- A) Sicil
- B) Tuğra
- C) Vakıf
- D) Ferman
- E) Tahrir
Doğru cevap: C
Çözüm: وقف vakıf/vakf kavramının tarihî yazımına karşılık gelir.
'Bâb-ı Âlî' terkibindeki -ı unsurunun görevi nedir?
- A) Türkçe geçmiş zaman eki
- B) Türkçe soru eki
- C) Arapça olumsuzluk eki
- D) Farsça izafet bağlantısı
- E) Türkçe çoğul eki
Doğru cevap: D
Çözüm: Bâb-ı Âlî, Farsça izafetli tarihî bir terkiptir.
'Dîvân-ı Hümâyun' ifadesi hangi yapının örneğidir?
- A) Türkçe olumsuz fiil
- B) Sayı sıfatı tamlaması
- C) Emir kipli cümle
- D) Tek sözcüklü birleşik fiil
- E) Farsça izafetle kurulmuş tamlama
Doğru cevap: E
Çözüm: Dîvân-ı Hümâyun bir izafet terkibidir.
Bir tarihçi, atama belgesini okuduktan sonra bunun gerçekten yetkili makamca düzenlenip düzenlenmediğini test ediyor. Bu hangi aşamadır?
- A) Kaynağın sesli okunup kapatılması
- B) Yalnız edebî türünün belirlenmesi
- C) Sadece harflerin alfabetik sıralanması
- D) Belgenin diplomatik ve dış tenkit yönünden incelenmesi
- E) Metindeki tüm bilgilerin koşulsuz kabulü
Doğru cevap: D
Çözüm: Yetki, biçim, mühür ve özgünlük belge eleştirisinin konusudur.
'Kadı sicillerinde kayda geçen dava, yerel ekonomik ilişkilere ışık tutabilir' çıkarımı neden uygundur?
- A) Siciller sadece padişahın şiirini kaydeder
- B) Kadı sicillerinde yer ve kişi bilgisi asla olmaz
- C) Mahkeme kaydı tarih araştırmasında kaynak değildir
- D) Siciller her zaman yalnız askerî sefer günlüğüdür
- E) Mahkeme kayıtlarında alım satım, borç ve benzeri işlemler de bulunabilir
Doğru cevap: E
Çözüm: Şer‘iyye sicilleri hukuk ve yerel toplumsal-ekonomik tarihe ilişkin bilgi taşır.
Osmanlıca 'فرمان' sözcüğünü okuyup belgenin görev tahsisi olup olmadığını ayrıca sorgulamak neden gerekir?
- A) Sözcüğün okunması tek başına belgenin tüm hukukî işlevini belirlemez
- B) Ferman kelimesi her zaman şer‘iyye sicilidir
- C) Osmanlıca harfler hiçbir anlam taşımaz
- D) Bütün resmî belgeler içerik bakımından aynıdır
- E) Sözcüğü okumak belgeyi tarih dışına çıkarır
Doğru cevap: A
Çözüm: Okuma, belge türü ve içeriğin bağımsız incelemesinden ayrılmalıdır.
Bir belge basılı nüshada kolay, el yazması nüshada güç okunuyor. En iyi açıklama hangisidir?
- A) Zor okunan her metin siyakatla yazılmıştır
- B) Yazı türü ve harf biçimleri nüshalar arasında değişebilir
- C) Basılı metinlerin tümü başka dildedir
- D) El yazmasında harf sayısı sıfıra iner
- E) İki nüshanın aynı konuda olması imkânsızdır
Doğru cevap: B
Çözüm: Matbu ve el yazması biçimler farklılaşabilir; zorluk tek başına yazı türü belirlemez.
Bir görevlendirme kaydında berat, mahkeme işlemlerinde sicil, vakıf şartlarında vakfiye seçimi hangi ilkeye dayanır?
- A) Yalnızca rastgele örnek toplamaya
- B) Tarihî kaynakları sözlükten bağımsız saymaya
- C) Araştırma sorusuna en uygun kaynak türünü seçmeye
- D) Bütün belgelerin özdeş içerikte olmasına
- E) Sadece belge boyutuna bakmaya
Doğru cevap: C
Çözüm: Tarihçinin belge seçimi araştırdığı işlemin niteliğine bağlıdır.
Bir araştırmacı fermanı Latin harflerine aktarırken uzun ünlü işaretlerini koruyor; sonra metni günümüz Türkçesine çeviriyor. Bu iki aşama nasıl ayrılır?
- A) Önce kaynak imhası, sonra tasnif
- B) Önce sadeleştirme, sonra belgeyi okumama
- C) Önce tahrir, sonra sikke basımı
- D) Önce çevriyazı, sonra günümüz Türkçesine aktarma
- E) Önce arkeoloji, sonra nümizmatik
Doğru cevap: D
Çözüm: Özgün kelimelerin ses değerlerini koruyan yayın çevriyazı; modern anlatım ikinci aşamadır.
Aynı harf dizisine sahip tarihî iki sözcük farklı bağlamlarda ayrı okunuyorsa hangi ilke öne çıkar?
- A) Yazıdaki harflerin hiç ses değeri taşımaması
- B) Bütün kelimelerin daima aynı Türkçe ekle bitmesi
- C) Harf sırasının soldan sağa çevrilmesi zorunluluğu
- D) Bütün arşivlerin tek gün yazılmış olması
- E) Eksik ünlü gösterimi nedeniyle sözlük ve cümle bağlamıyla okuma
Doğru cevap: E
Çözüm: Ünlülerin tam belirtilmemesi, bağlama dayalı okuma gerektirebilir.