Sevr’e göre Osmanlı maliyesinde etkin olması öngörülen denetim mekanizması hangisidir?
- A) Anadolu Ajansı
- B) Heyet-i Temsiliye
- C) İstiklâl Mahkemeleri
- D) Türk Dil Kurumu
- E) Maliye Komisyonu
Doğru cevap: E
Çözüm: Sevr, Osmanlı mali gelirleri ve borçları üzerinde Müttefiklerce etkilenebilecek bir Maliye Komisyonu öngörüyordu. Bu durum mali egemenliğin sınırlanması anlamına gelirdi.
Sevr Antlaşması Osmanlı Devleti bakımından hangi dünya savaşı sonrasında gündeme gelmiştir?
- A) Birinci Dünya Savaşı
- B) Kırım Savaşı
- C) Trablusgarp Savaşı
- D) İkinci Dünya Savaşı
- E) Balkan Savaşlarının ilki
Doğru cevap: A
Çözüm: Sevr, Birinci Dünya Savaşı sonrasında İtilaf Devletlerinin Osmanlı için hazırladığı ağır barış tasarımıdır. İkinci Dünya Savaşı başlamadan çok önce imzalanmıştır.
Sevr’in siyasal ve coğrafi düzenlemelerine karşı Ankara’nın dayandığı başlıca millî belge hangisidir?
- A) Islahat Fermanı
- B) Misak-ı Millî
- C) Tanzimat Fermanı
- D) Kanun-ı Esasi’nin ilk ilanı
- E) Sened-i İttifak
Doğru cevap: B
Çözüm: TBMM, vatanın bütünlüğü ve bağımsızlık düşüncesinde Misak-ı Millî esaslarını benimsiyordu. Sevr’in paylaşım ve dış denetim hükümleri bu hedeflerle çatışıyordu.
Sevr’in ardından yeni barış düzenini belirleyen ve 1923’te imzalanan antlaşma hangisidir?
- A) Berlin Antlaşması
- B) Uşi Antlaşması
- C) Lozan Barış Antlaşması
- D) Brest-Litovsk Antlaşması
- E) Gümrü Antlaşması
Doğru cevap: C
Çözüm: 24 Temmuz 1923 Lozan Barış Antlaşması, Millî Mücadele zaferinden sonra yeni Türk devletinin barış düzenini oluşturdu. Sevr’in uygulanamayan hükümlerinin yerini aldı.
Sevr’e karşı Ankara Hükümetinin temel tavrı aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Bütün maddeleri tartışmasız yürürlüğe koymak
- B) Meclisi kapatıp tüm yetkiyi devretmek
- C) Askerî direnişi 1919’da bitirmiş olmak
- D) Antlaşmayı tanımamak ve bağımsızlık mücadelesini sürdürmek
- E) İzmir idaresini gönüllü olarak kalıcı biçimde bırakmak
Doğru cevap: D
Çözüm: Ankara’daki TBMM, Sevr’i millî varlığa ve egemenliğe yönelik bir tehdit olarak gördü. Antlaşmayı kabul etmek yerine işgale karşı siyasi ve askerî mücadeleyi sürdürdü.
Sevr hükümlerinin uygulamaya geçirilememesinde belirleyici gelişme hangisidir?
- A) Saltanatın 1876’da ilan edilmesi
- B) Balkan Savaşı’nın 1912’de başlaması
- C) Berlin Duvarı’nın yıkılması
- D) Yüz Yıl Savaşlarının sona ermesi
- E) Millî Mücadele’nin başarıya ulaşması
Doğru cevap: E
Çözüm: Sevr’in uygulanamamasında TBMM’nin önderlik ettiği Millî Mücadele belirleyiciydi. Daha sonra imzalanan Lozan, bağımsızlık mücadelesinin diplomatik sonucunu ortaya koydu.
Sevr’in kapitülasyon hükümleriyle hangi ilke doğrudan çatışır?
- A) Saltanat ailesinin veraset usulü
- B) Anadolu’daki yerel ağızların korunması
- C) Belediye meclislerinin görev süresi
- D) İktisadi bağımsızlık
- E) Ordu subaylarının rütbe sırası
Doğru cevap: D
Çözüm: Kapitülasyonların geri getirilmesi, yabancı devlet ve vatandaşlar lehine özel ekonomik hakların genişlemesi demekti. Bu durum gümrük, vergi ve ticaret alanlarında egemenliği sınırlandırır.
San Remo Konferansı, Sevr ve Lozan’ın doğru tarih sırası hangisidir?
- A) Ağustos 1920 → Temmuz 1923 → Nisan 1920
- B) Temmuz 1923 → Nisan 1920 → Ağustos 1920
- C) Nisan 1920 → Temmuz 1923 → Ağustos 1920
- D) Temmuz 1923 → Ağustos 1920 → Nisan 1920
- E) Nisan 1920 → Ağustos 1920 → Temmuz 1923
Doğru cevap: E
Çözüm: San Remo, Sevr’e giden diplomatik süreçte Nisan 1920’de toplandı; Sevr 10 Ağustos 1920’de imzalandı; yeni barış düzeni Lozan ile 24 Temmuz 1923’te kuruldu.
Sevr’e karşı TBMM’nin siyasal tavrı hangi yaklaşımın devamı niteliğindedir?
- A) Millî egemenlik ve Misak-ı Millî temelli bağımsızlık
- B) Yabancı mandayı koşulsuz kabul etme
- C) Saltanat Şûrâsının bütün kararlarını üstün tutma
- D) Siyasi bütünlüğü yerel yönetimlere bırakma
- E) Osmanlı borçlarını sınırsız yabancı kontrole devretme
Doğru cevap: A
Çözüm: TBMM, ülke bütünlüğünü ve tam bağımsızlığı esas alarak Sevr’in parçalama ve dış denetim hükümlerini reddetti. Bu tutum, Millî Mücadele’nin siyasal programıyla uyumluydu.
Sevr’de İzmir’in Yunan yönetimine bırakılması ile Doğu Trakya’nın Yunanistan lehine düzenlenmesi arasındaki ayrım hangisidir?
- A) İzmir’in doğrudan Ermenistan’a, Trakya’nın İngiltere’ye bırakılması
- B) İzmir’de aşamalı yönetim ve olası ilhak; Doğu Trakya’da toprak üzerindeki haklardan feragat öngörülmesi
- C) İkisinin de derhal bağımsız cumhuriyet ilan edilmesi
- D) İzmir’in İngiliz mandasına, Trakya’nın Rus idaresine verilmesi
- E) Her iki bölgede yalnız gümrük vergisi değiştirilmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: İzmir’e ilişkin 69–83. maddeler önce Yunan yönetimi ve sonraki olası ilhak usulünü anlatırken 84. madde Osmanlı’nın belirli Avrupa topraklarından Yunanistan lehine vazgeçmesini düzenler.
Sevr’in Ermenistan ile ilgili sınır hükmü hangi yönüyle Osmanlı karar yetkisini azaltır?
- A) Bölge sınırının Osmanlı tarafından tek yanlı çizilmesiyle
- B) Türkiye–Ermenistan sınırına hiç değinilmemesiyle
- C) Sınırın ABD başkanının hakem kararına bağlanmasıyla
- D) Sınır kararının yalnız İzmir yerel meclisine bırakılmasıyla
- E) Sınırın 1923’teki cumhuriyet seçimlerine bağlanmasıyla
Doğru cevap: C
Çözüm: Sevr’in 89. maddesi dört Doğu vilayetini ilgilendiren sınır ve bağlantılı kararları ABD başkanının hakemliğine bırakır. Bu, Osmanlı’nın tek başına sınır belirleme yetkisi değildir.
Sevr’de Boğazlardan geçişe ilişkin hangi özellik öne çıkmaktadır?
- A) Yalnız barışta Osmanlı savaş gemilerinin geçebilmesi
- B) Bütün ticaret gemilerinin süresiz yasaklanması
- C) Yalnız Rus uçaklarının geçişine izin verilmesi
- D) Barışta ve savaşta geniş kapsamlı uluslararası geçiş serbestisi
- E) Boğazlarda hiçbir milletlerarası kurum öngörülmemesi
Doğru cevap: D
Çözüm: 37. maddede Boğazlarda barış ve savaş dönemleri için bayrak ayrımı yapılmaksızın geniş geçiş serbestisi düzenlenir. 38. madde bu rejim için uluslararası komisyon öngörür.
Sevr’den sonra Türkiye’nin barış diplomasisinde değişen meşru muhatap düzenini en iyi anlatan ifade hangisidir?
- A) Lozan’da yalnız Şûrâ-yı Saltanatın temsil edilmesi
- B) Sevr’i yalnız TBMM heyetinin imzalaması
- C) San Remo’ya Türkiye Cumhuriyetinin 1923’te katılması
- D) Millî Mücadele boyunca Ankara’nın hiçbir dış ilişki kurmaması
- E) Lozan’da Ankara Hükümetinin Türk tarafını temsil etmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Sevr, İstanbul Hükümetinin temsilcilerince imzalanırken Millî Mücadele’den sonra Lozan görüşmelerinde Ankara Hükümetinin temsilcileri müzakere yürüttü. Bu değişim siyasi meşruiyet açısından önemlidir.
İtilaf Devletlerinin Sevr’i Ankara’ya kabul ettirme çabasına karşı en güçlü karşı kanıt hangi gelişmedir?
- A) TBMM’nin bütün yetkileri Şûrâ-yı Saltanata devretmesi
- B) Osmanlı Meclis-i Mebusanının 1920 Ağustosta yeniden toplanması
- C) Yunanistan’ın Ege’de bütün haklarını gönüllü iade etmesi
- D) TBMM’nin antlaşmayı tanımayıp askerî ve siyasi mücadeleyi sürdürmesi
- E) Sevr’in Paris Konferansında hiç gündeme gelmemesi
Doğru cevap: D
Çözüm: TBMM’nin reddi sembolik bir protestodan ibaret değildi; Kurtuluş Savaşı boyunca hem askerî direniş hem de dış ilişkiler yürütüldü. Bu tutum Sevr’in uygulamaya sokulmasını engelledi.
İzmir için yerel parlamento kararı, halkoyuna başvurma olasılığı ve Milletler Cemiyeti aşamalarını doğru birleştiren yorum hangisidir?
- A) İzmir imza anında ve seçim gerekmeksizin bağımsız Ermenistan’a bağlanmıştır
- B) Sevr İzmir meselesini hiçbir maddede ele almamıştır
- C) İzmir’i yalnız Boğazlar Komisyonu resmen yönetmiştir
- D) İzmir’deki düzenleme Doğu Trakya’daki bütün maddelerle aynıdır
- E) Sevr’de nihai Yunan ilhakı için doğrudan ve otomatik olmayan bir süreç öngörülmüştür
Doğru cevap: E
Çözüm: Sevr’in İzmir için tasarladığı aşamalar birbirini izleyen hukukî işlemlerdir. Bu usulün varlığı bile, İzmir’in Sevr imzalanır imzalanmaz koşulsuz biçimde ilhak edildiği ifadesini yanlış kılar.
Osmanlı barış heyetinin Sevr’i imzalaması ile Osmanlı millet iradesi bakımından sonucun geçersiz kalması arasındaki farkı hangi ifade açıklar?
- A) İmza dış temsil işlemidir; anayasal onay ve fiilî kabul ayrı meselelerdir
- B) Antlaşmalar imzalandıkları anda her ülkede her zaman kanun olur
- C) Şûrâ-yı Saltanat Meclis-i Mebusanla bütünüyle aynı kurumdur
- D) Anayasal onayın yokluğu antlaşmanın hiç imzalanmadığını kanıtlar
- E) TBMM Sevr’i imzalarken Osmanlı heyeti Lozan’ı imzalamıştır
Doğru cevap: A
Çözüm: Sevr örneğinde uluslararası metne imza atılması, Osmanlı Meclis-i Mebusanının gerekli onayının alınmasıyla eş tutulamaz. Ayrıca TBMM antlaşmayı siyaseten kesin biçimde reddetmiştir.
Sevr’de öngörülen Boğazlar Komisyonu ve Maliye Komisyonunun ortak özelliği hangisidir?
- A) İkisinin de doğrudan Ankara Hükümetince seçilmesi
- B) Farklı alanlarda Osmanlı karar yetkisini dış denetim altına alma tasarımı olmaları
- C) İkisinin de yalnız yerel köy seçimlerini denetlemesi
- D) İkisinin de Lozan sonrasında Osmanlı tarafından kurulması
- E) İkisinin de ekonomik ve askerî kısıtlamaları tamamen kaldırması
Doğru cevap: B
Çözüm: Boğazlar Komisyonu stratejik geçişleri, Maliye Komisyonu kamu gelirleri ve mali kararları etkiliyordu. İki mekanizma farklı egemenlik alanlarında dış denetime örnektir.
Sevr’in 155. maddesindeki 50.000 sayısıyla 154. maddesindeki 700 sayısı karıştırılınca hangi yanlış sonuç ortaya çıkar?
- A) 35.000 kişilik jandarmanın 50.000 toplamda yer alması
- B) 15.000 kişilik takviye kuvvetinin 50.000 toplamda yer alması
- C) 700 kişilik saray muhafızının 50.000 kişilik jandarma-takviye toplamı içinde sayılması
- D) Saray muhafızına ayrı bir sayı sınırı konulması
- E) Kuvvetlerin gönüllü usule göre oluşturulmasının öngörülmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Sevr’in 154. maddesindeki 700 kişilik hassa kıtası, 155. maddedeki 50 binlik jandarma ve takviye toplamının dışındadır. Bu ayrım sayısal sorularda önemlidir.
Sevr’in gerçekleşmemiş hükümlerini 1920–1923 dönemiyle karşılaştıran hangi cümle doğrudur?
- A) Sevr tümüyle yürürlüğe girmiş, Lozan yalnız coğrafya kitabı adı olmuştur
- B) TBMM Sevr’in uygulanması için Yunan ordusuna katılmıştır
- C) Lozan, Sevr’in imzalanmasından önce barış şartlarını onaylamıştır
- D) Sevr’i kabul etmeyen Millî Mücadele başarılı olmuş, Lozan yeni barış çerçevesini kurmuştur
- E) Sevr’in yürürlük şartları TBMM tarafından 1920’de tamamlanmıştır
Doğru cevap: D
Çözüm: Sevr, gerekli anayasal onaydan yoksun kaldı ve bağımsızlık mücadelesi nedeniyle uygulanamadı. 1923 Lozan, Ankara’nın diplomatik alanda kabul ettirdiği yeni barış antlaşmasıdır.
Sevr Antlaşması’ndan çıkarılabilecek “imzalı belge–öngörülen düzen–uygulama” ayrımı hangi seçenekte doğru verilmiştir?
- A) Antlaşmanın her hükmü 10 Ağustos 1920’de fiilen uygulanmıştır
- B) Metinde adı geçen bütün devletler o tarihte mutlaka kurulmuştur
- C) Osmanlı’nın imzası TBMM’nin Sevr’i kabul ettiğini kanıtlar
- D) İzmir’in olası ilhak usulü şehrin aynı gün ilhak edildiğini gösterir
- E) İmza tarihsel olaydır; maddeler tasarlanan rejimi gösterir; yürürlük ve uygulama ise gerçekleşmemiştir
Doğru cevap: E
Çözüm: Tarih sorularında “Sevr’de öngörüldü” ile “Sevr sonucunda fiilen kuruldu veya gerçekleşti” farklıdır. İmza kanıtlanmış olaydır; antlaşmanın hukukî onayı ve uygulanması gerçekleşmemiştir.