Aşağıdaki olay sıralamalarından hangisi Sevr’in hazırlanma ve imzalanma sürecine uygundur?
- A) San Remo kararları → Osmanlı’ya taslak bildirimi → Sevr’in imzalanması
- B) Sevr’in imzalanması → San Remo kararları → taslak bildirimi
- C) Lozan’ın imzalanması → San Remo → Sevr
- D) TBMM’nin kapanması → Mudanya → Sevr
- E) Sevr → Mondros → San Remo
Doğru cevap: A
Çözüm: San Remo Konferansı Nisan 1920’de yapıldı; Osmanlı temsilcilerine barış taslağı Mayıs 1920’de bildirildi. Sevr ise Ağustos 1920’de imzalandı. Bu tarih sırası temel diplomatik kronolojidir.
Sevr’de İstanbul’un durumuyla ilgili hangi değerlendirme daha doğrudur?
- A) Şehrin hemen ve koşulsuz Yunanistan’a katılması kararlaştırıldı
- B) Payitaht olarak kalması öngörüldü; ancak bu durum antlaşmaya uyma şartına bağlandı
- C) İstanbul’un Rusya’ya bırakılması karara bağlandı
- D) İstanbul’un Osmanlı başkenti kalması kesin biçimde yasaklandı
- E) Şehir Sevr ile Türkiye Cumhuriyeti’nin başkenti ilan edildi
Doğru cevap: B
Çözüm: Sevr’in 36. maddesi İstanbul’un Osmanlı payitahtı olarak kalmasına izin verir; Müttefikler antlaşma yükümlülüklerine uyulmazsa bu durumu değiştirme hakkını saklı tutar.
Sevr’de İzmir için Osmanlı egemenlik unvanının biçimsel olarak sürmesi ile Yunan yönetiminin öngörülmesi neyi gösterir?
- A) Bölgenin hiç tartışmasız Ankara’ya bırakıldığını
- B) Osmanlı ordusunun İzmir’i yönetmeye devam edeceğini
- C) Hukukî unvan ile fiilî idare yetkisinin ayrıldığını
- D) Yunanistan’ın İzmir üzerinde hiçbir yetki alamayacağını
- E) İzmir’in o anda doğrudan bağımsız devlet olduğunu
Doğru cevap: C
Çözüm: İzmir’de Osmanlı egemenlik unvanının şeklen kalması, Sevr’in 69. maddesi gereği idare yetkilerinin Yunanistan’a bırakılması tasarımını ortadan kaldırmaz.
Sevr’in İzmir’e ilişkin beş yıllık hükmü aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Beş yıl dolunca İzmir’in kendiliğinden bağımsız Türk devleti olması
- B) Beşinci yıl Osmanlı’nın bütün işgalleri kaldırması
- C) Beş yıl sonra Boğazlar Komisyonunun İzmir’i yönetmesi
- D) Yerel parlamentonun Yunanistan’a katılma talebini Milletler Cemiyetine taşıyabilmesi
- E) Beşinci yıl bütün şehir halkının zorunlu göçe tabi tutulması
Doğru cevap: D
Çözüm: 83. maddede beş yıl sonunda yerel parlamentonun Yunanistan’a katılma talebini Milletler Cemiyeti Meclisine sunabilmesi düzenlenir. Bu, otomatik ilhak ile aynı şey değildir.
Sevr’in 62 ve 64. maddelerini birlikte yorumlamak için en doğru ifade hangisidir?
- A) Her iki madde yalnız İstanbul’un başkentliğini düzenler
- B) İki madde İzmir’in ilk gün doğrudan ilhakına ilişkindir
- C) Her iki madde yalnız deniz taşımacılığı vergisini kaldırır
- D) Madde 62 derhal bağımsız devlet kurdu, madde 64 bunu iptal etti
- E) Önce özerklik tasarımı, ardından belirli koşullara bağlı bağımsızlık başvurusu öngörülmüştür
Doğru cevap: E
Çözüm: 62. madde yerel özerklik planı hazırlanmasını, 64. madde ise belirli şartlarla Milletler Cemiyetine başvuru ve bağımsızlık ihtimalini içerir; hiçbiri uygulanmış bir sonuç değildir.
Sevr’de Erzurum, Trabzon, Van ve Bitlis vilayetlerini ilgilendiren sınır meselesi kimin hakemliğine bırakılmıştı?
- A) Amerika Birleşik Devletleri Başkanı
- B) Milletler Cemiyeti Genel Sekreteri
- C) Yunanistan kralı
- D) Osmanlı Meclis-i Mebusanı
- E) İtalya parlamentosu
Doğru cevap: A
Çözüm: Sevr’in 89. maddesi Türkiye–Ermenistan sınırının belirlenmesini ABD başkanının hakemliğine bırakmayı öngörür. Ermeni sınırı meselesi İzmir yönetiminden ayrı bir başlıktır.
Sevr’de Boğazlar Komisyonu öngörülmesi hangi egemenlik alanını doğrudan sınırlandırırdı?
- A) Ülke içi eğitim programlarını
- B) Stratejik su yollarının yönetimi ve denetimini
- C) Sadece köy nüfus kayıtlarını
- D) Doğrudan belediye seçimlerini
- E) Yalnız posta pullarının tasarımını
Doğru cevap: B
Çözüm: Boğazların barışta ve savaşta uluslararası kullanıma açılması, geçiş ve kontrol yetkisinin komisyonda toplanması Osmanlı’nın stratejik egemenliğini daraltırdı.
Sevr’de öngörülen 50 bin kişilik silahlı kuvvet toplamı nasıl dağıtılıyordu?
- A) 25 bin donanma ve 25 bin hava kuvveti
- B) 40 bin zorunlu asker ve 10 bin ağır tank birliği
- C) 35 bin jandarma ve 15 bin takviye kuvveti
- D) 50 bin süvari ve 50 bin topçu
- E) 10 bin komando ve 40 bin yabancı asker
Doğru cevap: C
Çözüm: Sevr’in 155–157. maddeleri 50 bin kişilik toplam içinde 35 bin jandarma ve 15 bin takviye kuvvetini sınırlar. Ayrıca 700 kişilik padişah muhafızı bu toplama dâhil değildir.
Sevr’de padişahın korunmasına ayrılan 700 kişi için hangi ifade doğrudur?
- A) Zorunlu askerlik yapan bütün Osmanlı vatandaşlarını ifade eder
- B) Boğazlar Komisyonunun Yunan üyeleridir
- C) Ermenistan sınırını çizecek heyetin tamamıdır
- D) 50 bin kişilik jandarma ve takviye kuvveti toplamından ayrı tutulmuştur
- E) İzmir yerel parlamentosunun sabit sandalye sayısıdır
Doğru cevap: D
Çözüm: 154. maddede saray muhafızları için 700 kişilik ayrı sınır vardır; 155. maddede 50 bin kişilik jandarma ve takviye toplamı yer alır. Bu nedenle genel toplam 50.700 olarak da anlatılır.
Sevr askerî hükümleri ile zorunlu askerlik arasındaki ilişki hangisidir?
- A) Bütün yetişkinlerin ömür boyu asker olması istenmiştir
- B) Yalnız eski askerlerin Fransa ordusuna katılması kararlaştırılmıştır
- C) Osmanlı’ya sınırsız asker toplama yetkisi verilmiştir
- D) Zorunlu askerlik Sevr’in yürürlük şartı olmaktan çıkarılmıştır
- E) Silahlı kuvvetlerin gönüllülerden oluşturulması öngörülmüştür
Doğru cevap: E
Çözüm: Sevr’in 165. maddesi gelecekteki Osmanlı silahlı kuvvetlerinin gönüllülerden oluşmasını düzenler. Bu hükümler genel seferberlik kapasitesini daraltmayı amaçlıyordu.
Sevr’de öngörülen Maliye Komisyonu neden ekonomik bağımsızlıkla bağdaşmazdı?
- A) Gelir toplama ve mali kararlar üzerinde dış denetim kurabildiği için
- B) Devletin bütün vergi yetkisini halkoyuna bıraktığı için
- C) Dış borçları hiçbir koşula bağlamadan tamamen sildiği için
- D) Kapitülasyonları kesin biçimde kaldırdığı için
- E) Meclise sınırsız bütçe özerkliği tanıdığı için
Doğru cevap: A
Çözüm: Maliye Komisyonu ve ilgili mali hükümler, Osmanlı gelirlerinin yönetimi ve mali kararların denetiminde yabancı etkisini güçlendirecekti. Bu, Misak-ı Millî’nin bağımsızlık anlayışıyla çatışıyordu.
Sevr’in imzalanmasından önce İstanbul’da antlaşmayı kabul etme eğilimi gösteren toplantı hangisidir?
- A) Erzurum Kongresi
- B) Şûrâ-yı Saltanat
- C) TBMM Gizli Komisyonu
- D) Sivas Kongresi
- E) İzmir İktisat Kongresi
Doğru cevap: B
Çözüm: İstanbul’da Şûrâ-yı Saltanat, ağır barış şartları karşısında kabul yönünde bir tutum sergilemiştir. Buna rağmen Meclis-i Mebusanın anayasal onayı gerçekleşmemiştir.
Sevr ile ilgili “imzalandı” ve “uygulandı” fiillerinin karıştırılmaması hangi temel olguyla açıklanır?
- A) Metnin hiçbir diplomat tarafından görülmemesiyle
- B) Osmanlı’nın Birinci Dünya Savaşı’na hiç girmemesiyle
- C) İmzaya karşın gerekli onay ve Millî Mücadele koşulları nedeniyle yürürlüğe girmemesiyle
- D) İtilaf Devletlerinin Sevr metnini yayımlamamasıyla
- E) TBMM’nin Sevr metnini bizzat imzalamasıyla
Doğru cevap: C
Çözüm: İstanbul Hükümeti temsilcilerinin Sevr’i imzalaması yürürlüğe girme ve uygulanma anlamına gelmez. Parlamento onayının yokluğu ve Ankara’nın reddi belirleyici olmuştur.
Sevr’in kapitülasyon hükümleriyle hangi ilke doğrudan çatışır?
- A) Saltanat ailesinin veraset usulü
- B) Anadolu’daki yerel ağızların korunması
- C) Belediye meclislerinin görev süresi
- D) İktisadi bağımsızlık
- E) Ordu subaylarının rütbe sırası
Doğru cevap: D
Çözüm: Kapitülasyonların geri getirilmesi, yabancı devlet ve vatandaşlar lehine özel ekonomik hakların genişlemesi demekti. Bu durum gümrük, vergi ve ticaret alanlarında egemenliği sınırlandırır.
San Remo Konferansı, Sevr ve Lozan’ın doğru tarih sırası hangisidir?
- A) Ağustos 1920 → Temmuz 1923 → Nisan 1920
- B) Temmuz 1923 → Nisan 1920 → Ağustos 1920
- C) Nisan 1920 → Temmuz 1923 → Ağustos 1920
- D) Temmuz 1923 → Ağustos 1920 → Nisan 1920
- E) Nisan 1920 → Ağustos 1920 → Temmuz 1923
Doğru cevap: E
Çözüm: San Remo, Sevr’e giden diplomatik süreçte Nisan 1920’de toplandı; Sevr 10 Ağustos 1920’de imzalandı; yeni barış düzeni Lozan ile 24 Temmuz 1923’te kuruldu.
Sevr’e karşı TBMM’nin siyasal tavrı hangi yaklaşımın devamı niteliğindedir?
- A) Millî egemenlik ve Misak-ı Millî temelli bağımsızlık
- B) Yabancı mandayı koşulsuz kabul etme
- C) Saltanat Şûrâsının bütün kararlarını üstün tutma
- D) Siyasi bütünlüğü yerel yönetimlere bırakma
- E) Osmanlı borçlarını sınırsız yabancı kontrole devretme
Doğru cevap: A
Çözüm: TBMM, ülke bütünlüğünü ve tam bağımsızlığı esas alarak Sevr’in parçalama ve dış denetim hükümlerini reddetti. Bu tutum, Millî Mücadele’nin siyasal programıyla uyumluydu.
Sevr’de İzmir’in Yunan yönetimine bırakılması ile Doğu Trakya’nın Yunanistan lehine düzenlenmesi arasındaki ayrım hangisidir?
- A) İzmir’in doğrudan Ermenistan’a, Trakya’nın İngiltere’ye bırakılması
- B) İzmir’de aşamalı yönetim ve olası ilhak; Doğu Trakya’da toprak üzerindeki haklardan feragat öngörülmesi
- C) İkisinin de derhal bağımsız cumhuriyet ilan edilmesi
- D) İzmir’in İngiliz mandasına, Trakya’nın Rus idaresine verilmesi
- E) Her iki bölgede yalnız gümrük vergisi değiştirilmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: İzmir’e ilişkin 69–83. maddeler önce Yunan yönetimi ve sonraki olası ilhak usulünü anlatırken 84. madde Osmanlı’nın belirli Avrupa topraklarından Yunanistan lehine vazgeçmesini düzenler.
Sevr’in Ermenistan ile ilgili sınır hükmü hangi yönüyle Osmanlı karar yetkisini azaltır?
- A) Bölge sınırının Osmanlı tarafından tek yanlı çizilmesiyle
- B) Türkiye–Ermenistan sınırına hiç değinilmemesiyle
- C) Sınırın ABD başkanının hakem kararına bağlanmasıyla
- D) Sınır kararının yalnız İzmir yerel meclisine bırakılmasıyla
- E) Sınırın 1923’teki cumhuriyet seçimlerine bağlanmasıyla
Doğru cevap: C
Çözüm: Sevr’in 89. maddesi dört Doğu vilayetini ilgilendiren sınır ve bağlantılı kararları ABD başkanının hakemliğine bırakır. Bu, Osmanlı’nın tek başına sınır belirleme yetkisi değildir.
Sevr’de Boğazlardan geçişe ilişkin hangi özellik öne çıkmaktadır?
- A) Yalnız barışta Osmanlı savaş gemilerinin geçebilmesi
- B) Bütün ticaret gemilerinin süresiz yasaklanması
- C) Yalnız Rus uçaklarının geçişine izin verilmesi
- D) Barışta ve savaşta geniş kapsamlı uluslararası geçiş serbestisi
- E) Boğazlarda hiçbir milletlerarası kurum öngörülmemesi
Doğru cevap: D
Çözüm: 37. maddede Boğazlarda barış ve savaş dönemleri için bayrak ayrımı yapılmaksızın geniş geçiş serbestisi düzenlenir. 38. madde bu rejim için uluslararası komisyon öngörür.
Sevr’den sonra Türkiye’nin barış diplomasisinde değişen meşru muhatap düzenini en iyi anlatan ifade hangisidir?
- A) Lozan’da yalnız Şûrâ-yı Saltanatın temsil edilmesi
- B) Sevr’i yalnız TBMM heyetinin imzalaması
- C) San Remo’ya Türkiye Cumhuriyetinin 1923’te katılması
- D) Millî Mücadele boyunca Ankara’nın hiçbir dış ilişki kurmaması
- E) Lozan’da Ankara Hükümetinin Türk tarafını temsil etmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Sevr, İstanbul Hükümetinin temsilcilerince imzalanırken Millî Mücadele’den sonra Lozan görüşmelerinde Ankara Hükümetinin temsilcileri müzakere yürüttü. Bu değişim siyasi meşruiyet açısından önemlidir.