1945 sonrası Türkiye’nin güvenlik yönelimini açıklayan olay zinciri hangisidir?
- A) 1946 Sovyet Boğazlar notaları → 1947 Truman desteği → 1950 Kore’ye asker → 1952 NATO üyeliği
- B) 1952 NATO üyeliği → 1946 Sovyet notaları → 1947 Truman → 1950 Kore
- C) 1955 Varşova Paktı → 1945 CENTO → 1949 Kore → 1952 NATO
- D) 1964 Johnson Mektubu → 1946 Sovyet notaları → 1950 Marshall Planı
- E) 1989 Berlin Duvarı → 1947 Truman → 1955 Bağdat Paktı
Doğru cevap: A
Çözüm: Sovyet baskısı ile başlayan güvenlik kaygılarını Truman yardımı, Kore’ye asker gönderilmesi ve NATO üyeliği izledi; yılların sırası önemlidir.
1948–1949 Berlin Ablukası ile 1961 Berlin Duvarı arasındaki doğru fark hangisidir?
- A) İlki Küba’da füze krizi, ikincisi Kore’de ateşkestir
- B) İlki Batı Berlin’e erişimin kısıtlanması, ikincisi Doğu Berlin’den Batı’ya geçişi engelleyen fiziki engeldir
- C) İlki 1974 Kıbrıs harekâtı, ikincisi 1983 KKTC ilanıdır
- D) Her ikisi de 1949 NATO üyelik töreninin adıdır
- E) İlki Türkiye’de, ikincisi Irak’ta gerçekleşmiştir
Doğru cevap: B
Çözüm: Berlin Ablukası 1948–1949’da ulaşım ve ikmal krizi; Berlin Duvarı ise 1961’den itibaren kentin doğu-batı ayrımını somutlaştıran yapıdır.
Türkiye’nin Marshall yardımlarına katılımı hakkında doğru tarihsel ifade hangisidir?
- A) Marshall Planı 1939’da uygulandı ve Türkiye kurucu NATO üyesiydi
- B) Türkiye Marshall yardımına yalnız 1974’te dâhil edildi
- C) 1947’de program açıklandı; Türkiye 4 Temmuz 1948’de ekonomik işbirliği antlaşması imzaladı
- D) Marshall Planı 1964 Johnson Mektubu’nun başka adıdır
- E) Program Varşova Paktı’nı ekonomik açıdan desteklemek içindi
Doğru cevap: C
Çözüm: Marshall Planı 1947’de açıklandı, Türkiye’nin yardımdan yararlanmasını düzenleyen ekonomik işbirliği antlaşması Temmuz 1948’de imzalandı.
Aşağıdaki ikili tarih eşleştirmelerinden hangisi tamamen doğrudur?
- A) Kore Savaşı başlangıcı 1945 – ateşkes 1947
- B) NATO kuruluşu 1952 – Türkiye üyeliği 1949
- C) Berlin Duvarı inşası 1989 – açılması 1961
- D) Kore Savaşı başlangıcı 1950 – ateşkes 1953
- E) CENTO kuruluşu 1949 – sonu 1955
Doğru cevap: D
Çözüm: Kore Savaşı Haziran 1950’de başladı ve Temmuz 1953 ateşkesiyle büyük çaplı çatışmalar durdu; resmî barış antlaşmasıyla karıştırılmamalıdır.
Türkiye’nin Kore Savaşı’na katılımıyla ilgili “NATO kuruculuğu” çıkarımı neden yanlıştır?
- A) Türkiye 1950’de Varşova Paktı’na kurucu olmuştur
- B) Kore Savaşı 1940’ta bittiğinden Türkiye hiç asker göndermemiştir
- C) NATO ancak 1964 Kıbrıs krizinden sonra kurulmuştur
- D) BM 1955’e kadar uluslararası örgüt olarak yoktur
- E) NATO 1949’da kurulmuş, Türkiye ise 1952 genişlemesinde üye olmuştur
Doğru cevap: E
Çözüm: Türkiye BM kuvvetleriyle Kore’ye katıldı; fakat NATO’nun 1949’daki on iki kurucusundan değildi ve ittifaka 1952’de kabul edildi.
NATO, Varşova Paktı ve Bağdat Paktı için doğru eşleştirme hangisidir?
- A) NATO 1949 Batı güvenliği; Varşova 1955 Doğu ittifakı; Bağdat 1955 Orta Doğu güvenliği
- B) NATO 1955 Doğu ittifakı; Varşova 1949 Batı güvenliği; Bağdat 1960 seçim örgütü
- C) NATO 1945 BM kuruculuğu; Varşova 1947 kalkınma yardımı; Bağdat 1983 Kıbrıs yönetimi
- D) NATO 1964 Kıbrıs notası; Varşova 1950 Kore kuvveti; Bağdat 1952 NATO genişlemesi
- E) Üç örgüt de ABD’nin 1949’da kurduğu ekonomik kurumdur
Doğru cevap: A
Çözüm: İsim benzerliğinden değil kuruluş yılı, coğrafya ve amaçtan gidilmelidir: NATO ve Varşova karşıt güvenlik bloklarıdır.
Balkan Paktı’nda Yugoslavya’nın yer alması hangi değerlendirmeyi güçlendirir?
- A) Yugoslavya’nın 1952’de NATO’ya Türkiye’yle katıldığını
- B) Bölgesel işbirliğinin NATO üyeleriyle Moskova’ya mesafeli sosyalist bir devleti buluşturduğunu
- C) Türkiye’nin 1953’te Doğu Bloku’na geçtiğini
- D) Yunanistan’ın 1953’te Varşova Paktı kurucusu olduğunu
- E) 1953 Balkan Paktı’nın 1937 Sadabat Paktı’yla aynı devletlerden oluştuğunu
Doğru cevap: B
Çözüm: Türkiye ve Yunanistan NATO üyesiyken Yugoslavya Tito yönetiminde Moskova’dan bağımsız hareket ediyordu; Balkan işbirliği bu özel dengede doğdu.
1955 Bağdat Paktı’nın taraflarını doğru değerlendiren seçenek hangisidir?
- A) Türkiye, ABD, SSCB, Japonya ve Çin kurucuydu
- B) Yalnız Türkiye ile Yunanistan taraf oldu
- C) Türkiye, Irak, İngiltere, Pakistan ve İran katıldı; ABD resmî üye değildi
- D) Bulgaristan, Romanya, Macaristan ve Polonya katıldı
- E) Kıbrıs Cumhuriyeti 1960’ta paktın ilk kurucusuydu
Doğru cevap: C
Çözüm: Bağdat Paktı bölgesel güvenlik düzeniydi; ABD destek verse de resmî üye olmadı. NATO ve Varşova üyelikleriyle karıştırılmamalıdır.
1953 Balkan işbirliğinin 1950’lerin sonunda zayıflamasında hangi gelişmeler etkili olmuştur?
- A) Türkiye’nin 1952’de NATO’dan çekilmesi ve SSCB’nin 1955’te dağılması
- B) Berlin Duvarı’nın 1949’da açılması ve Marshall’ın 1964’te başlaması
- C) Kore Savaşı’nın 1983’te başlaması ve NATO’nun 1991’de kurulması
- D) Yugoslavya’nın bağımsız çizgisini güçlendirmesi ve Türk-Yunan Kıbrıs anlaşmazlığının artması
- E) İran’ın 1950’de Balkan Paktına katılması ve Irak’ın 1953’te Yugoslavya’yı yönetmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Balkan Paktı’ndaki üç devletin ortak tehdit algısı, Yugoslavya’nın dış yönelimi ve Türkiye-Yunanistan ilişkilerinin bozulmasıyla zayıfladı.
Bağdat Paktı’ndan CENTO’ya dönüşümün doğru özeti hangisidir?
- A) 1955’te NATO dağıldığı için bütün üyeler CENTO’ya geçti
- B) CENTO 1947’de Truman Doktrini adıyla kuruldu
- C) Irak 1959’da Varşova Paktı’nı kurarak NATO’ya katıldı
- D) CENTO 1983’te Kıbrıs Cumhuriyeti’nin yeni adı oldu
- E) 1958 Irak darbesini Irak’ın ayrılması ve 1959’da merkezin Ankara’ya taşındığı CENTO düzeni izledi
Doğru cevap: E
Çözüm: 1958 Irak darbesi sonrası oluşan siyasi değişim Irak’ın pakttan ayrılmasına yol açtı; 1959’da teşkilat CENTO adıyla sürdürüldü.
1952’de Türk-Yunan ilişkileri ile 1955 sonrası ilişkileri karşılaştıran doğru yorum hangisidir?
- A) NATO üyeliği yakınlaştırıcıyken Kıbrıs meselesi giderek önemli bir anlaşmazlık alanı oldu
- B) 1952’de iki ülke savaştı, 1955’te tek devlet olarak birleşti
- C) Kıbrıs meselesi 1952 NATO üyeliğinin zorunlu koşuluydu
- D) Yunanistan yalnız CENTO üyesi olarak Türkiye ile yakınlaştı
- E) İki ülke 1955’te NATO’yu kurarak ABD’yi dışarıda bıraktı
Doğru cevap: A
Çözüm: Türkiye ile Yunanistan’ın ortak NATO üyeliği başlangıçta ilişkileri olumlu etkiledi; Kıbrıs sorunu ilerleyen yıllarda gerginlik oluşturdu.
1960 Kıbrıs Garanti Antlaşması ve “Enosis” kavramı birlikte değerlendirildiğinde doğru sonuç hangisidir?
- A) Antlaşma Kıbrıs’ın Yunanistan’a hemen bağlanmasını emretmiştir
- B) Antlaşma Kıbrıs’ın bağımsızlığını güvenceye alırken adanın başka devletle birleşmesini engellemeyi amaçlamıştır
- C) Enosis Kıbrıs Türk Federe Devleti’nin 1975’teki resmî adıdır
- D) Garanti Antlaşmasının tek tarafı Sovyetler Birliği’dir
- E) 1960 düzeni hiçbir garantör devlet tanımamıştır
Doğru cevap: B
Çözüm: Garanti Antlaşması Kıbrıs’ın bağımsızlığı ve toprak bütünlüğünün korunmasını, başka bir devletle birleşme veya taksim girişimlerinin önlenmesini öngörür.
Kıbrıs sorununda 1959–1964 olaylarının doğru sıralaması hangisidir?
- A) 1964 Johnson Mektubu → 1959 Zürih–Londra → 1963 Kanlı Noel
- B) 1960 Kıbrıs Cumhuriyeti → 1974 harekât → 1959 Zürih–Londra
- C) 1959 Zürih–Londra → 1960 Kıbrıs Cumhuriyeti → 1963 Kanlı Noel → 1964 Johnson Mektubu
- D) 1983 KKTC ilanı → 1960 Kıbrıs Cumhuriyeti → 1959 anlaşmaları
- E) 1963 Kanlı Noel → 1955 Bağdat Paktı → 1959 Zürih–Londra
Doğru cevap: C
Çözüm: Kıbrıs’taki anayasal ortaklık 1959 anlaşmalarıyla tasarlandı ve 1960’ta kuruldu; 1963 şiddet olaylarını 1964 ABD mektubu izledi.
1962 Küba Füze Krizi’nin Türkiye açısından da tartışılan boyutu hangisidir?
- A) Türkiye’nin Küba’yı 1962’de işgal etmesi
- B) Ankara’nın 1962’de Varşova Paktı merkezine dönüşmesi
- C) Türkiye’nin 1962’de Kore’ye ilk kez savaş ilan etmesi
- D) Türkiye’de konuşlu ABD Jüpiter füzelerinin kriz çözümündeki diplomatik pazarlıkla ilişkilendirilmesi
- E) 1962’de CENTO’nun Küba’ya taşınması
Doğru cevap: D
Çözüm: Küba Füze Krizi ABD-SSCB nükleer gerilimiydi; Türkiye’deki Jüpiter füzeleri de dönemin güvenlik diplomasisinde önemli başlıklardan biri oldu.
1964 Johnson Mektubu bağlamında hangi çıkarım daha isabetlidir?
- A) Mektup Türkiye’yi 1964’te NATO’dan resmen çıkarmıştır
- B) Mektup 1964’te Varşova Paktı’na üyelik belgesidir
- C) Kıbrıs Cumhuriyeti ilk kez bu mektupla kurulmuştur
- D) Mektup 1975 ABD silah ambargosunu aynı gün sona erdirmiştir
- E) NATO üyeliği, Türkiye-ABD arasında bütün dış politika konularında otomatik görüş birliği sağlamamıştır
Doğru cevap: E
Çözüm: Johnson Mektubu, Kıbrıs politikası ve ABD silahlarının kullanımı konusunda müttefiklerin çıkarlarının her zaman aynı olmadığını gösterir.
1974–1983 Kıbrıs kronolojisi için doğru zincir hangisidir?
- A) 1974 askerî harekât → 1975 Kıbrıs Türk Federe Devleti → 1983 KKTC ilanı
- B) 1975 KKTC ilanı → 1960 harekât → 1983 KTFD
- C) 1983 harekât → 1974 Kıbrıs Cumhuriyeti → 1975 Zürih Antlaşması
- D) 1964 KKTC ilanı → 1974 CENTO → 1983 NATO üyeliği
- E) 1974 KTFD → 1975 Kıbrıs Cumhuriyeti → 1983 Balkan Paktı
Doğru cevap: A
Çözüm: 20 Temmuz 1974 harekâtı sonrasında 13 Şubat 1975 Kıbrıs Türk Federe Devleti ve 15 Kasım 1983 KKTC ilanı farklı aşamalardır.
1975–1978 ABD ambargosu hakkında hangi değerlendirme doğrudur?
- A) Ambargo 1952 NATO üyeliğinden önce tamamen bitmiştir
- B) 1974 Kıbrıs harekâtından sonra başlayan silah ambargosu Türkiye-ABD savunma ilişkilerini etkiledi
- C) Ambargo SSCB’nin 1989’da Türkiye’ye koyduğu ticaret yasağıdır
- D) Ambargo Türkiye’nin 1975’te Birleşmiş Milletlerden çıkarılmasıydı
- E) Ambargo yalnız Türkiye’nin Marshall Planına 1948’de katılmasını engellemiştir
Doğru cevap: B
Çözüm: ABD silah ambargosu 1975–1978 arasında yaşandı ve ikili savunma ilişkilerinde ciddi gerilim doğurdu; 1974 harekâtının başlangıç tarihiyle karıştırılmamalıdır.
Türkiye’nin Soğuk Savaş boyunca NATO üyeliği ile Kıbrıs krizlerinin birlikte var olması neyi gösterir?
- A) NATO üyeliği bulunan devletlerin dış politika tercihleri tamamen aynıdır
- B) Türkiye 1974’te NATO kurucu üyesi olmuştur
- C) Bir askerî ittifaka üyelik, üyeler arasında her sorunun çözüldüğü anlamına gelmez
- D) Kıbrıs Cumhuriyeti bütün NATO üyelerini 1960’ta yönetmeye başlamıştır
- E) CENTO 1983’te NATO’nun yerine geçmiştir
Doğru cevap: C
Çözüm: NATO Türkiye’nin güvenlik çizgisinde önemli yer tutarken Kıbrıs sorunu müttefikler arasında ayrı politik anlaşmazlıklar doğurmuştur.
Soğuk Savaş’ın bitişini oluşturan olayları doğru sırayla veren ifade hangisidir?
- A) 1991 SSCB’nin dağılması → 1955 Varşova Paktı’nın kurulması → 1989 duvarın açılması
- B) 1989 NATO’nun dağılması → 1991 Berlin Duvarı’nın inşası → 1992 CENTO kurulması
- C) 1974 Berlin Duvarı’nın açılması → 1983 SSCB’nin dağılması → 1991 Kore Savaşı
- D) 1989 Berlin Duvarı’nın açılması → 1991 Varşova Paktı’nın sona ermesi → 1991 SSCB’nin dağılması
- E) 1950 Varşova Paktı’nın kapanması → 1952 Berlin Duvarı → 1989 NATO’nun kuruluşu
Doğru cevap: D
Çözüm: Berlin Duvarı 1989’da açıldı; Varşova Paktı 1991’de dağıldı, aynı yıl Sovyetler Birliği’nin çözülmesi iki kutuplu yapıyı bitirdi.
Soğuk Savaş ile ilgili “hiç sıcak savaş yaşanmadı” ifadesi neden hatalıdır?
- A) ABD ve SSCB her yıl doğrudan birbirlerine savaş ilan etmiştir
- B) Yalnız 1914–1918 savaşları Soğuk Savaş’a dahildir
- C) Kore Savaşı yalnız bir ekonomik anlaşma olarak kalmıştır
- D) Vietnam Savaşı 1945 BM kuruluşunun başka adıdır
- E) Büyük güçler doğrudan savaşa girmese de Kore ve Vietnam gibi vekâlet çatışmaları yaşandı
Doğru cevap: E
Çözüm: “Soğuk” nitelemesi ABD ile SSCB’nin genel olarak doğrudan kapsamlı savaşmamasına işaret eder; Kore ve Vietnam’daki sıcak çatışmaları dışlamaz.