Millî Mücadele döneminde yerel ve gönüllü direniş birliklerine verilen genel ad hangisidir?
- A) Kuvâ-yı Milliye
- B) Kuvâ-yı İnzibatiye
- C) Nizâm-ı Cedid
- D) Asâkir-i Mansûre
- E) Hamidiye Alayları
Doğru cevap: A
Çözüm: Kuvâ-yı Milliye, Mondros sonrasında işgallere karşı ortaya çıkan ve çoğu yerde yerel imkânlarla örgütlenen millî direniş güçlerini ifade eder. Kuvâ-yı İnzibatiye ise İstanbul Hükümetinin millî harekete karşı oluşturduğu güçtür.
Kuvâ-yı Milliye birliklerinin Batı Anadolu’da ilk dönemdeki en önemli askerî katkısı hangisidir?
- A) Lozan Antlaşması’nı imzalamaları
- B) Yunan ilerleyişini yavaşlatmaları
- C) Osmanlı saltanatını kaldırmaları
- D) Boğazlar Komisyonunu kurmaları
- E) 1923 Cumhuriyetini ilan etmeleri
Doğru cevap: B
Çözüm: Kuvâ-yı Milliye birlikleri Ege’de Yunan ilerleyişini yavaşlatarak düzenli savunmanın hazırlanmasına zaman kazandırdı. Tek başlarına büyük düzenli ordulara karşı kesin sonuç alacak yapıya sahip değillerdi.
İstanbul Hükümetinin millî kuvvetlere karşı kurduğu ve Halifelik Ordusu da denilen teşkilat hangisidir?
- A) Kuvâ-yı Seyyare
- B) 15. Kolordu
- C) Kuvâ-yı İnzibatiye
- D) Müdafaa-i Hukuk Grubu
- E) İcra Vekilleri Heyeti
Doğru cevap: C
Çözüm: Kuvâ-yı İnzibatiye, İstanbul Hükümetinin İtilaf desteğiyle Millî Mücadele güçlerine karşı kurduğu askerî teşkilattır. Kuvâ-yı Milliye ya da Kuvâ-yı Seyyare ile karıştırılmamalıdır.
Marmara Bölgesi’nde millî direnişe karşı faaliyet gösteren Anzavur ayaklanmalarının önde gelen ismi kimdir?
- A) Çapanoğlu Edip
- B) Delibaş Mehmet
- C) Çerkez Ethem
- D) Ahmet Anzavur
- E) Şahin Bey
Doğru cevap: D
Çözüm: Ahmet Anzavur, Balıkesir ve çevresinde başlayan, İstanbul yönetimi ve işgalcilerce desteklenen millî hareket karşıtı ayaklanmaların önde gelen ismidir. Çerkez Ethem ise ilk dönemde bu isyanları bastıranlar arasındadır.
Çapanoğulları adıyla anılan ayaklanmalar daha çok hangi yörede gerçekleşmiştir?
- A) İzmir
- B) Edirne
- C) Trabzon
- D) Adana
- E) Yozgat
Doğru cevap: E
Çözüm: Çapanoğulları ve Yozgat çevresindeki ayaklanmalar Anadolu’daki TBMM karşıtı hareketler arasındadır. Ethem’in Kuvâ-yı Seyyare güçleri bu ayaklanmaların bastırılmasında başlangıçta rol oynamıştır.
Delibaş Mehmet’in adı hangi ayaklanmayla ilişkilidir?
- A) Konya Ayaklanması
- B) Pontus Ayaklanması
- C) Anzavur Ayaklanması
- D) Koçgiri Ayaklanması
- E) Demirci Mehmet Efe Ayaklanması
Doğru cevap: A
Çözüm: 1920 Konya ayaklanması Delibaş Mehmet adıyla anılır. İsyan, Ankara Hükümetinin Anadolu’da otorite kurmasına karşı çıkan yerel hareketlerden biridir.
1920’de Bolu ve çevresinde görülen isyanların başlıca yayıldığı hat hangisidir?
- A) Van–Hakkâri–Siirt
- B) Düzce–Hendek–Adapazarı
- C) Mardin–Diyarbakır–Bingöl
- D) Erzurum–Kars–Ardahan
- E) Antakya–İskenderun–Samandağ
Doğru cevap: B
Çözüm: Bolu, Düzce, Hendek ve Adapazarı çevresi 1920’deki önemli iç ayaklanma bölgelerindendir. Bu isyanlar Ankara’nın Batı Anadolu’yla bağlantısı açısından da güvenlik sorunu doğurdu.
Anzavur hareketinin hangi yönü onu Çerkez Ethem’in sonraki isyanından ayırır?
- A) Anzavur baştan millî harekete karşıydı; Ethem başlangıçta millî kuvvetler içinde isyan bastırmıştı
- B) Anzavur Ankara’nın ilk Meclis başkanıydı; Ethem Osmanlı padişahıydı
- C) İki hareketin lideri de yalnız Pontusçu Rum çeteleriydi
- D) İkisinin de tek amacı Lozan Antlaşması’nı hazırlamaktı
- E) Ethem yalnız 1911 Trablusgarp’ta, Anzavur yalnız 1939 Hatay’da etkin oldu
Doğru cevap: A
Çözüm: Anzavur ayaklanmaları İstanbul yönetimiyle ilişkilenen millî hareket karşıtı faaliyetlerdir. Çerkez Ethem ise önce Kuvâ-yı Milliye safında yararlılıklar göstermiş, sonradan düzenli orduya karşı çıkmıştır.
Yozgat ayaklanması için doğru lider–bölge eşleştirmesi hangisidir?
- A) Delibaş Mehmet – Trabzon
- B) Çapanoğulları – Yozgat
- C) Ahmet Anzavur – Van
- D) Çerkez Ethem – Artvin
- E) Rıfat Börekçi – Çorum isyanı
Doğru cevap: B
Çözüm: Yozgat bölgesindeki Çapanoğulları hareketi Ankara Hükümetini uğraştıran iç ayaklanmalardandır. Delibaş Mehmet Konya, Anzavur Balıkesir ve çevresi ile ilişkilidir.
Kuvâ-yı İnzibatiye ile Kuvâ-yı Seyyare arasındaki temel fark hangisidir?
- A) İkisi de TBMM’nin 1923’te kurduğu aynı düzenli orduya verilen addır
- B) İlki yalnız Ermeni, ikincisi yalnız Rum ayrılıkçı kuruluşudur
- C) İlki İstanbul Hükümetinin millî direnişe karşı kuvveti, ikincisi Ethem’in hareketli millî birlikleridir
- D) İlki 1922 Lozan komisyonudur, ikincisi 1930 Türk Tarih Kurumudur
- E) İkisinin de kuruluş amacı 1924 Halifeliğin kaldırılmasıdır
Doğru cevap: C
Çözüm: Kuvâ-yı İnzibatiye, Halifelik Ordusu olarak da anılan millî mücadele karşıtı teşkilattır. Kuvâ-yı Seyyare ise Çerkez Ethem’in başlangıçta millî safta görev yapan hareketli kuvvetleridir.
Pontusçu hareketlerle Anzavur ayaklanmasını ayırmak için hangi ölçüt belirleyicidir?
- A) Her ikisinin de TBMM’nin düzenli ordu komutanlığını üstlenmesi
- B) İkisinin de doğrudan 1923 cumhuriyet ilanıyla başlaması
- C) Anzavur’un Karadeniz Rum devleti kurması, Pontusçuların Konya’da ayaklanması
- D) Pontusçu hareketin ayrılıkçı Rum devleti hedefi, Anzavur hareketinin İstanbul yanlısı iç isyan olması
- E) Her ikisinin de Osmanlı Meclisi tarafından 1920’de uluslararası antlaşma sayılması
Doğru cevap: D
Çözüm: Pontusçu faaliyetlerin hedefi Karadeniz’de ayrı bir devlet kurmaktı. Anzavur isyanları ise İstanbul yönetimi ve işgalci desteğiyle millî hareketin otoritesine karşı gelişti.
Çerkez Ethem’in Kuvâ-yı Seyyaresinin 1920 iç isyanlarındaki erken rolüne ilişkin doğru ifade hangisidir?
- A) Yalnız Sakarya Meydan Muharebesinin 1921 başkomutanı olarak görev aldı
- B) Bütün 1920 ayaklanmalarını İstanbul adına bizzat başlattı
- C) Ermeni kuvvetleriyle Gümrü Antlaşmasını tek başına imzaladı
- D) Lozan görüşmelerinde TBMM heyetinin başkanlığını yaptı
- E) Anzavur, Düzce-Adapazarı ve Yozgat çevresindeki isyanların bastırılmasında görev aldı
Doğru cevap: E
Çözüm: Ethem’in Kuvâ-yı Seyyaresi ilk dönemde bazı iç ayaklanmaları bastırmada etkili oldu. Düzenli orduya başkaldırması, geçmişte yaptığı askerî hizmetlerin tarihsel olarak yok sayılmasını gerektirmez.
1920 ayaklanmalarının ortaya çıkışını açıklayan en kapsayıcı neden grubu hangisidir?
- A) İstanbul ve İtilaf propagandası, yerel çıkarlar, asker kaçakları ve komuta çekişmeleri
- B) Yalnızca bir günlük doğal afetin yol açtığı kıtlık
- C) Sadece 1923’te cumhuriyetin ilan edilmiş olması
- D) Yalnızca 1930 dünya ekonomik bunalımının başlaması
- E) Bütün bölgelerde aynı liderin aynı emirle isyan etmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Ayaklanmaların nedenleri bölgelere göre değişir: İstanbul yanlısı propaganda, yerel otorite mücadelesi, azınlık ayrılıkçılığı ve düzensiz güçlerin merkezî komutaya direnci aynı olgu değildir.
29 Nisan Hıyanet-i Vataniye Kanunu ve 11 Eylül İstiklâl Mahkemeleri arasındaki doğru ilişki hangisidir?
- A) İkisi de Lozan’da kurulan uluslararası tahkim kuruludur
- B) İlki suçlara ilişkin yasal tedbir, ikincisi olağanüstü dönemde yargılama yapan mahkeme örgütüdür
- C) İkisi de Osmanlı Meclisini 1918’de açmak için çıkarıldı
- D) Mahkemeler kanundan önce 1914’te bu adla kurulmuştu
- E) Kanun yalnız gümrük tarifeleri, mahkemeler yalnız demiryolu yapımıyla ilgilidir
Doğru cevap: B
Çözüm: Hıyanet-i Vataniye Kanunu suç ve yaptırım alanını düzenleyen hukukî araçtı. İstiklâl Mahkemeleri ise asker kaçakları ve sonrasında başka güvenlik suçları için kullanılan olağanüstü yargı kurumlarıydı.
TBMM karşıtı ayaklanmaların kaynaklarına göre sınıflandırılmasında bütünüyle doğru üçlü hangisidir?
- A) Anzavur: İstanbul destekli; Pontus: ayrılıkçı azınlık; Ethem: düzenli orduya direnen eski millî kuvvet
- B) Anzavur: Pontusçu Rum; Pontus: Konya yerel lideri; Ethem: doğrudan İstanbul Halifelik Ordusu
- C) Anzavur: TBMM ilk bakanı; Pontus: Meclis komisyonu; Ethem: Lozan barış temsilcisi
- D) Anzavur: Ermeni kolordusu; Pontus: Refet Bey’in birliği; Ethem: Şerif Bey’in meclisi
- E) Anzavur: 1924 reformu; Pontus: 1930 gazetesi; Ethem: 1918 ateşkes imzacısı
Doğru cevap: A
Çözüm: İsyanları yalnız isimlerine göre değil, aktör ve amaçlarına göre ayırmak gerekir: İstanbul destekli millî hareket karşıtı isyanlar, ayrılıkçı azınlık hareketleri ve düzenli orduya katılmayı reddeden eski milis güçleri farklı kategorilerdir.
Kuvâ-yı İnzibatiye ile Çerkez Ethem’in Kuvâ-yı Seyyaresi karşılaştırıldığında hangi yargı yanlıştır?
- A) Kuvâ-yı İnzibatiye, Halifelik Ordusu olarak da adlandırılır
- B) İkisi de İstanbul Hükümetinin kurduğu millî direniş karşıtı birliklerdi
- C) Kuvâ-yı Seyyare Çerkez Ethem’in hareketli askerî kuvvetleridir
- D) Kuvâ-yı Seyyare ilk dönemde bazı iç ayaklanmaları bastırmada görev almıştır
- E) İki teşkilatın başlangıçtaki siyasi işlevleri ve bağlılıkları aynı değildir
Doğru cevap: B
Çözüm: İnzibatiye İstanbul Hükümetinin millî harekete karşı kurduğu güçtü. Seyyare ise Ethem’in başlangıçta Ankara yanlısı mücadeleye katkı sağlayan hareketli birlikleriydi. Bu nedenle ikisini aynı tarafta saymak yanlıştır.
Aşağıdaki ayaklanma ve coğrafya eşleştirmelerinden hangisi birlikte doğrudur?
- A) Çapanoğulları–Trabzon; Delibaş Mehmet–Kars; Millî Aşireti–Edirne
- B) Çapanoğulları–İstanbul; Delibaş Mehmet–Artvin; Millî Aşireti–Bursa
- C) Çapanoğulları–Yozgat; Delibaş Mehmet–Konya; Millî Aşireti–Urfa/Viranşehir
- D) Çapanoğulları–Antalya; Delibaş Mehmet–Amasya; Millî Aşireti–Giresun
- E) Çapanoğulları–İzmir; Delibaş Mehmet–Van; Millî Aşireti–Çanakkale
Doğru cevap: C
Çözüm: Yozgat çevresinde Çapanoğulları, Konya çevresinde Delibaş Mehmet, Urfa–Viranşehir çevresinde Millî Aşireti ayaklanmaları görülmüştür. ÖABT’de aktör ve bölge birlikte sorgulanabilir.
Pontusçu faaliyetleri sıradan yerel otorite çatışmalarından ayıran esas özellik hangisidir?
- A) Düzenli orduyu 9 Kasım’da iki komuta bölümüne ayırmaları
- B) Yalnız hayvan vergisini azaltmayı istemeleri
- C) TBMM’nin ilk kabinesini kurmaları
- D) Karadeniz’de ayrılıkçı bir Rum devleti kurulması amacı taşımaları
- E) Gediz Harekâtında Türk düzenli ordusunu yönetmeleri
Doğru cevap: D
Çözüm: Pontusçu faaliyetler Karadeniz’de ayrı bir Rum devleti hedefiyle bağlantılıydı. Yerel liderlerin Ankara ile vergi, güç ve merkezî komuta konusundaki çatışmalarıyla aynı açıklama kalıbına indirgenemez.
Anzavur isyanları ile Ethem isyanı arasındaki kronolojik ve işlevsel farkı veren seçenek hangisidir?
- A) Ethem isyanları yalnız 1918’de, Anzavur isyanları yalnız 1924’te yaşandı
- B) Her iki isyan 1930’da Serbest Cumhuriyet Fırkasınca çıkarıldı
- C) Anzavur millî kuvvetlerin düzenli komutanı, Ethem yalnız Pontusçu Rum lideriydi
- D) Anzavur 1923 Lozan heyetindeydi, Ethem 1921 Anayasasının yazarıydı
- E) Anzavur isyanları TBMM öncesine de uzanır; Ethem’in isyanı önce millî safta hizmet ettikten sonra 1920 sonunda başladı
Doğru cevap: E
Çözüm: Anzavur ayaklanmaları 1919’dan itibaren görülürken Çerkez Ethem ilk dönemde iç isyanları bastırmış ve ancak düzenli orduya entegrasyon anlaşmazlığında 1920 sonunda Ankara’ya başkaldırmıştır.
Düzenli orduya geçişi salt “Kuvâ-yı Milliye başarısızdı” şeklinde açıklamak neden tarihsel olarak eksiktir?
- A) Yerel güçler işgali yavaşlatıp isyanları bastırdı; ancak ortak komuta, disiplin ve cephe savunması için yeni örgütlenme gerekiyordu
- B) Yerel güçler hiçbir bölgede işgalci birliklerle karşılaşmadı
- C) Bütün millî direniş yalnız İstanbul Hükümetinin kurduğu birliklerden oluştu
- D) Gediz yenilgisinin ardından bütün Yunan birlikleri teslim oldu
- E) Birinci İnönü 1918’deki yerel milis zaferiydi
Doğru cevap: A
Çözüm: Kuvâ-yı Milliye ilk direnişte kritik yararlılık gösterdi. Düzenli orduya geçiş, bu katkıyı inkâr etmek değil, büyük cephe savaşları ve merkezî yönetim için komuta birliğini kurmaktı.