Karadeniz bölgesinde ayrı bir Rum devleti kurma amacıyla ilişkili ayaklanma hangisidir?
- A) Konya Ayaklanması
- B) Yozgat Ayaklanması
- C) Pontus Ayaklanması
- D) Anzavur Ayaklanması
- E) Demirci Mehmet Efe Ayaklanması
Doğru cevap: C
Çözüm: Pontusçu silahlı faaliyetler Karadeniz bölgesinde ayrılıkçı Rum devleti hedefiyle bağlantılıdır. Ankara Hükümeti bunlarla mücadele etmiş ve sorun 1923’e kadar sürmüştür.
Millî Mücadele döneminde doğu kesimlerinde ayrı bir devlet kurma hedefiyle bağlantılı azınlık hareketi hangisidir?
- A) Çapanoğulları Hareketi
- B) Delibaş Mehmet Hareketi
- C) Anzavur Hareketi
- D) Ermeni ayrılıkçı hareketleri
- E) Demirci Mehmet Efe Hareketi
Doğru cevap: D
Çözüm: Doğu Anadolu’daki Ermeni ayrılıkçı hareketleri, bazı sınır bölgelerinde ayrı devlet oluşturma hedefiyle bağlantılıydı. Bunlar, İstanbul Hükümetinin kurduğu Kuvâ-yı İnzibatiye ile aynı kategori değildir.
1920’de Urfa ve Viranşehir çevresinde TBMM’ye karşı görülen aşiret ayaklanması hangisidir?
- A) Pontus Ayaklanması
- B) Anzavur Ayaklanması
- C) Düzce Ayaklanması
- D) Çapanoğulları Ayaklanması
- E) Millî Aşireti Ayaklanması
Doğru cevap: E
Çözüm: Millî Aşireti Ayaklanması Urfa–Viranşehir çevresindeki iç ayaklanmalardandır. Bölgesel aşiret hareketleri, Pontus ve Ermeni ayrılıkçı faaliyetlerinden aktör ve coğrafya bakımından ayrılır.
Sivas ve çevresinde 1921’de yaşanan iç ayaklanma hangisidir?
- A) Koçgiri Ayaklanması
- B) Gediz Harekatı
- C) Birinci İnönü Muharebesi
- D) Anzavur Ayaklanması
- E) Çanakkale Savaşları
Doğru cevap: A
Çözüm: Koçgiri Ayaklanması, Millî Mücadele dönemindeki iç ayaklanmalardan biridir ve 1921’de Sivas çevresinde gerçekleşmiştir. Tüm iç ayaklanmaları yalnız 1920 yılına yerleştirmek doğru değildir.
Çerkez Ethem’in emrindeki hareketli birliklerin adı hangisidir?
- A) Kuvâ-yı İnzibatiye
- B) Kuvâ-yı Seyyare
- C) İstanbul Muhafız Alayı
- D) Hamidiye Alayları
- E) Nizâm-ı Cedid
Doğru cevap: B
Çözüm: Çerkez Ethem’in hareketli süvari birlikleri Kuvâ-yı Seyyare adıyla bilinirdi. Başlangıçta Millî Mücadele’ye ve iç isyanların bastırılmasına katkı sağlamış, daha sonra düzenli orduyla çatışmıştır.
Düzenli orduya katılmayı reddederek Ankara yönetimine karşı çıkan Kuvâ-yı Milliye liderlerinden biri kimdir?
- A) Kâzım Karabekir
- B) İsmet Bey
- C) Demirci Mehmet Efe
- D) Fevzi Çakmak
- E) Ali Fuat Paşa
Doğru cevap: C
Çözüm: Demirci Mehmet Efe, ilk aşamada yerel direnişte rol almasına karşın düzenli orduya geçiş sırasında komuta ve disiplin sorunları nedeniyle ayaklanan liderlerdendir.
TBMM tarafından 29 Nisan 1920’de çıkarılan ve Meclise karşı hareketlerle mücadeleyi amaçlayan kanun hangisidir?
- A) Tevhid-i Tedrisat Kanunu
- B) Medeni Kanun
- C) Harf Kanunu
- D) Hıyanet-i Vataniye Kanunu
- E) Takrir-i Sükûn Kanunu
Doğru cevap: D
Çözüm: Hıyanet-i Vataniye Kanunu 29 Nisan 1920’de kabul edildi. Amaç TBMM’nin otoritesini korumak ve ayaklanma ile düşmana yardım gibi eylemlere karşı hukukî tedbir almaktı.
İstanbul’un aleyhte fetvasına karşı Ankara’daki din adamlarının karşı fetva hazırlaması hangi mücadele alanına örnektir?
- A) Yalnız gümrük gelirlerinin artırılmasına
- B) Batı Cephesinin doğrudan Lozan’a taşınmasına
- C) Propaganda ve dinî meşruiyet alanında karşılık verilmesine
- D) İzmir’de liman vergilerinin tamamen kaldırılmasına
- E) Saltanatın 1920 Nisanında resmen kaldırılmasına
Doğru cevap: C
Çözüm: İstanbul yönetimi dinî otoriteyi Ankara’ya karşı kullanmaya çalıştı. Rıfat Börekçi öncülüğündeki karşı fetva millî mücadelenin dinî yönden savunulmasını hedefledi.
Anadolu Ajansı ile Hâkimiyet-i Milliye gazetesinin ortak hedefi hangisidir?
- A) İstanbul işgal yönetimini kalıcı olarak meşrulaştırmak
- B) Yalnız Osmanlı sarayının harcama bütçesini yayımlamak
- C) Yunan ordusunun Anadolu’daki seferberliğini yönetmek
- D) Millî Mücadele lehine doğru haber ve kamuoyu desteği oluşturmak
- E) 1924 sonrası çok partili hayatı kuran partiler olmak
Doğru cevap: D
Çözüm: Anadolu Ajansı haber üretimi ve dağıtımı, Hâkimiyet-i Milliye ise gazete yayını yoluyla kamuoyu oluşturdu. İkisi de haberleşme ve propaganda alanında millî mücadelenin araçlarıydı.
6 Nisan 1920 Anadolu Ajansının kurulması ile 23 Nisan TBMM açılışı arasındaki kronolojik ilişki hangisidir?
- A) Anadolu Ajansı yalnız 1923’te TBMM’den sonra kuruldu
- B) TBMM 6 Nisan’da kuruldu; Anadolu Ajansı 23 Nisan’da açıldı
- C) İki kuruluş da 1918 Mondros’un imzalandığı gün kuruldu
- D) Anadolu Ajansı 1921 Anayasasından iki yıl sonra kuruldu
- E) Anadolu Ajansı, TBMM açılmadan on yedi gün önce kuruldu
Doğru cevap: E
Çözüm: Anadolu Ajansı 6 Nisan 1920’de kuruldu; TBMM 23 Nisan 1920’de açıldı. Bu sıra, Ankara’daki millî hareketin Meclisten önce de bilgilendirme faaliyetleri yürüttüğünü gösterir.
Kuvâ-yı Milliyenin düzenli ordu karşısındaki temel askerî sınırlılığı hangisidir?
- A) Merkezî komuta ve ortak disiplin eksikliği nedeniyle büyük cephe muharebelerinde yetersiz kalması
- B) Yunan ilerlemesini ilk aşamada yavaşlatamamış olması
- C) Hiçbir bölgede işgale karşı direnmemiş olması
- D) Tamamının uluslararası savaş hukuku mahkemesi olarak çalışması
- E) 1920’den önce modern hava kuvvetlerine sahip olması
Doğru cevap: A
Çözüm: Kuvâ-yı Milliye direnişi örgütledi ve zaman kazandırdı; ancak bağımsız birliklerin ortak sevk ve idaresi zayıftı. Modern düzenli düşman kuvvetlerine karşı sürdürülebilir cephe savunması için düzenli ordu gerekliydi.
Gediz Harekâtının başarısız olması düzenli orduya geçiş tartışmasını neden hızlandırdı?
- A) TBMM’nin bütün savaşları 1920’de kesin zaferle bitirdiğini kanıtladı
- B) Düzensiz kuvvetler ile komuta birliği sağlanmadan ortak harekât yürütmenin güçlüğünü görünür kıldı
- C) İtilaf Devletlerinin hiçbir askerî güce sahip olmadığını gösterdi
- D) Misak-ı Millî’nin 1923’te gizlice kabul edilmesine yol açtı
- E) Saltanatın Kasım 1920’de kendiliğinden kaldırılmasını sağladı
Doğru cevap: B
Çözüm: Ekim 1920 Gediz Harekâtının başarısızlığı, mevcut Batı Cephesi örgütlenmesinin sınırlarını ortaya koydu. Bunun ardından düzenli ordu ve komuta yeniden yapılanması hızlandı.
Ali Fuat Paşa ile İsmet Bey’in Batı Anadolu direnişindeki görevlerini doğru ayıran seçenek hangisidir?
- A) Ali Fuat Paşa ilk TBMM başkanı, İsmet Bey Osmanlı padişahıdır
- B) İkisi de 1920’de yalnız Doğu Cephesinde Ermenistan’la savaşmıştır
- C) Ali Fuat Paşa erken dönem Batı Anadolu Kuvâ-yı Milliye komutanı, İsmet Bey Kasım 1920’de yeni Batı Cephesi komutanıdır
- D) Ali Fuat Paşa 1923 Lozan başkanlığını, İsmet Bey 1919 Sivas Kongresi başkanlığını yapmıştır
- E) İsmet Bey Sivas Kongresinden sonra Osmanlı sadrazamı olmuştur
Doğru cevap: C
Çözüm: Sivas Kongresi sonrasında Batı Anadolu Kuvâ-yı Milliye Komutanlığına Ali Fuat Paşa getirildi. 9 Kasım 1920 yeniden örgütlenmesinde Batı bölümü İsmet Bey’e bağlandı.
Gediz Harekâtından 9 Kasım 1920 yeniden örgütlenmesine uzanan nedensel bağ hangisidir?
- A) Gediz kesin zaferi, TBMM’nin bütün cepheleri kapatmasına yol açtı
- B) Gediz başarısızlığı, Batı Cephesinin düzenli birlikler ve yeni komuta düzeniyle yeniden yapılandırılması ihtiyacını belirginleştirdi
- C) Gediz Harekâtı yalnız Doğu Cephesindeki Ermeni barış görüşmesiydi
- D) 9 Kasım’da Batı Cephesi tamamen İstanbul Hükümetine devredildi
- E) Yeniden örgütlenme ancak 1923 Lozan’dan sonra düşünüldü
Doğru cevap: B
Çözüm: 14 Ekim 1920 Gediz saldırısının başarısızlığı, Kuvâ-yı Milliye ve mevcut askerî yapılanmanın sorunlarını açığa çıkardı. Kasım 1920’de Batı Cephesinin komutanlık yapısı yeniden düzenlendi.
Şu olayların doğru tarih sırası hangisidir: Anadolu Ajansı, Hıyanet-i Vataniye, İstiklâl Mahkemeleri, Gediz Harekâtı, Batı Cephesi düzenlemesi?
- A) 29 Nisan → 6 Nisan → 14 Ekim → 11 Eylül → 9 Kasım 1920
- B) 11 Eylül → 6 Nisan → 29 Nisan → 9 Kasım → 14 Ekim 1920
- C) 6 Nisan → 29 Nisan → 11 Eylül → 14 Ekim → 9 Kasım 1920
- D) 14 Ekim → 9 Kasım → 6 Nisan → 29 Nisan → 11 Eylül 1920
- E) 9 Kasım → 11 Eylül → 14 Ekim → 29 Nisan → 6 Nisan 1920
Doğru cevap: C
Çözüm: Anadolu Ajansı 6 Nisan’da kuruldu; Hıyanet-i Vataniye 29 Nisan’da kabul edildi; İstiklâl Mahkemeleri 11 Eylül’de kuruldu. Gediz harekâtı Ekim’de, cephe reorganizasyonu 9 Kasım’da gerçekleşti.
1920 iç ayaklanmalarını tek bir dinî veya etnik gerekçeye bağlamak hangi nedenle yanlıştır?
- A) Bütün ayaklanmalar yalnız TBMM’nin ilk vergi kanununu desteklemek için çıktı
- B) Bütün isyanlarda aynı birlik ve aynı bölge söz konusuydu
- C) İsyanların tamamı 1923’ten sonra başladı
- D) Farklı hareketlerde İstanbul propagandası, ayrılıkçı devlet hedefi, yerel çıkar ve düzenli orduya direniş gibi birbirinden ayrı nedenler vardır
- E) Hiçbir isyan İstanbul ve işgalcilerin faaliyetleriyle bağlantılı değildi
Doğru cevap: D
Çözüm: Anzavur, Pontus, Çapanoğulları ve Ethem hareketleri tek tip değildir. Farklı toplumsal ve siyasi gerekçeler nedeniyle isyanların amaç, lider ve seyirleri birlikte değerlendirilmelidir.
Düzenli ordunun ilk başarısı ve Gediz Harekâtının sonucu bakımından hangi ifade tutarlıdır?
- A) Gediz ve Birinci İnönü aynı muharebenin iki adıdır
- B) Gediz 1923 Lozan görüşmelerinde kazanılmış deniz zaferidir
- C) Birinci İnönü 1919’da Osmanlı Meclisi henüz açılmadan kazanılmıştır
- D) İkisi de yalnız Doğu Cephesinde Ermenistan’a karşı yapılmıştır
- E) Gediz Ekim 1920’de başarısızdır; Birinci İnönü Ocak 1921’de düzenli ordunun ilk Batı Cephesi başarısıdır
Doğru cevap: E
Çözüm: Gediz Harekâtı istenen sonucu vermediği için yeniden örgütlenme tartışmalarını artırdı. Ocak 1921’deki Birinci İnönü Muharebesi düzenli ordunun Batı Cephesindeki ilk zaferidir.
Hâkimiyet-i Milliye gazetesi ile Anadolu Ajansını iç güvenlik önlemleri arasında değerlendirmenin gerekçesi hangisidir?
- A) İsyan ve işgalci propagandasına karşı millî hareketin görüşünü ve haberlerini kamuoyuna ulaştırmaları
- B) Sadece ayaklanmacıları silahla cezalandıran mahkemeler olmaları
- C) İstanbul Hükümetinin asker kaçaklarını yargılayan 1918 kurumları olmaları
- D) Düzenli ordu birliği olarak doğrudan Gediz Harekâtına katılmaları
- E) 1924’te milletvekili seçimlerini yasaklamaları
Doğru cevap: A
Çözüm: Millî Mücadele yalnız silahlı güçle yürütülmedi; kamuoyunun doğru bilgilenmesi ve işgalci propaganda karşısında Ankara’nın meşruiyetini anlatması da direncin sürdürülmesi için önemliydi.
İstiklâl Mahkemelerinin ilk faaliyet alanını ve düzenli orduyla bağını doğru açıklayan ifade hangisidir?
- A) Mahkemeler yalnız deniz ticareti tarifelerini kararlaştırdı
- B) Asker kaçaklarını önlemeye yönelen ilk yargılamalar, düzenli ordunun personel ve disiplin ihtiyacını destekledi
- C) Mahkemeler ilk olarak 1924 sonrasında cephe komutanı seçti
- D) Mahkemelerin TBMM ile hiçbir kurumsal bağlantısı yoktu
- E) Mahkemeler Yunan ordusunun Türk askerlerini yargılayan dış kurumu olarak kuruldu
Doğru cevap: B
Çözüm: 11 Eylül 1920’de kurulan İstiklâl Mahkemeleri başlangıçta asker kaçaklarına odaklandı ve daha sonra başka güvenlik suçlarında görev aldı. Bu yargılama, asker toplama ve disiplin sağlamaya yardımcı oldu.
Koçgiri ile Konya ayaklanmalarının tarihlerinin karıştırılmaması açısından doğru değerlendirme hangisidir?
- A) Her ikisi de 1911 Trablusgarp döneminde çıkmıştır
- B) Koçgiri 1923 Lozan Antlaşmasının başka adıdır
- C) Konya–Delibaş hareketi 1920, Koçgiri çevresindeki ayaklanma 1921 dönemiyle ilişkilidir
- D) Konya ayaklanması 1939 Hatay meselesiyle aynı olaydır
- E) Her ikisi de Cumhuriyet ilanından sonra 1924’te başlamıştır
Doğru cevap: C
Çözüm: Delibaş Mehmet’in Konya çevresindeki ayaklanması 1920’de görülürken Koçgiri ayaklanması Sivas çevresinde 1921’de yaşandı. Bütün örnekleri tek yıla sıkıştırmak kronoloji hatasıdır.