İstiklâl Mahkemelerinin ilk kuruluş tarihi hangisidir?
- A) 23 Nisan 1920
- B) 29 Ekim 1923
- C) 3 Mart 1924
- D) 20 Ocak 1921
- E) 11 Eylül 1920
Doğru cevap: E
Çözüm: İstiklâl Mahkemeleri 11 Eylül 1920’de kuruldu. Başlangıçta asker kaçaklarının önlenmesi önemli görevlerindendi; zamanla çeşitli güvenlik suçlarını da yargıladılar.
İstanbul’un millî harekete karşı fetvasına karşı Ankara’da hazırlanan fetvanın öncüsü kimdir?
- A) Ankara Müftüsü Rıfat Börekçi
- B) Dürrizade Abdullah
- C) Damat Ferit Paşa
- D) Ahmet Anzavur
- E) Delibaş Mehmet
Doğru cevap: A
Çözüm: Ankara Müftüsü Rıfat Börekçi, millî direnişi dinî bakımdan savunan karşı fetvanın hazırlanmasında öne çıkmıştır. İstanbul’daki aleyhte fetva ile Ankara’daki karşı fetva zıt içeriklidir.
Millî Mücadele’nin haberlerini duyurmak amacıyla 6 Nisan 1920’de kurulan kuruluş hangisidir?
- A) Türk Dil Kurumu
- B) Anadolu Ajansı
- C) Türk Tarih Kurumu
- D) Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Fırkası
- E) Milletler Cemiyeti
Doğru cevap: B
Çözüm: Anadolu Ajansı 6 Nisan 1920’de Millî Mücadele’nin haber ve bilgilendirme ihtiyacını karşılamak amacıyla kuruldu. TBMM’nin açılışından önce faaliyet göstermeye başlamıştır.
Ekim 1920’de başarısızlıkla sonuçlanarak düzenli orduya geçişi hızlandıran harekât hangisidir?
- A) Büyük Taarruz
- B) Sakarya Meydan Muharebesi
- C) Gediz Harekâtı
- D) Trablusgarp Savaşı
- E) Başkomutanlık Meydan Muharebesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Ekim 1920’deki Gediz Harekâtı başarısız oldu. Bu olay, dağınık birliklerin düzenli düşman ordusuna karşı yetersizliğinin daha açık görülmesine ve Batı Cephesinin yeniden örgütlenmesine yol açtı.
9 Kasım 1920’de Batı Cephesinin yeniden düzenlenmesinde Batı bölümü komutanlığına kim getirildi?
- A) Enver Paşa
- B) Rauf Orbay
- C) Damat Ferit Paşa
- D) İsmet Bey
- E) Ahmet Anzavur
Doğru cevap: D
Çözüm: 9 Kasım 1920’de Batı Cephesi iki komuta bölümüne ayrıldı. Batı kesiminin başına İsmet Bey, güney kesiminin başına Refet Bey getirildi.
1920 sonundaki düzenli ordu karşıtı isyanın lideri olup daha önce Kuvâ-yı Seyyareyi yöneten kişi kimdir?
- A) Şerif Bey
- B) Kazım Özalp
- C) Rıfat Börekçi
- D) Yörük Ali Efe
- E) Çerkez Ethem
Doğru cevap: E
Çözüm: Çerkez Ethem, Kuvâ-yı Seyyarenin lideriydi. Düzenli ordunun hiyerarşisine girme talebini kabul etmeyince Ankara yönetimiyle çatıştı ve isyan süreci 1920 sonunda başladı.
9 Kasım 1920 Batı Cephesi düzenlemesindeki Güney Bölümü komutanı hangisidir?
- A) İsmet Bey
- B) Kâzım Karabekir
- C) Çerkez Ethem
- D) Refet Bey
- E) Ahmet Anzavur
Doğru cevap: D
Çözüm: Batı Cephesi Kasım 1920’de ikiye ayrıldı. Batı kesimi İsmet Bey, güney kesimi Refet Bey komutasındaydı. Bu düzenleme düzenli ordunun komuta bütünlüğünü kurma çabasının parçasıdır.
Düzenli orduya geçişin siyasî sonucu olarak en uygun değerlendirme hangisidir?
- A) Bütün askerî kararların İstanbul Hükümetine bırakılması
- B) Düzenli kuvvetlerin komuta yetkisinin tamamen yabancı subaylara verilmesi
- C) Meclisin savaştan tümüyle çekilmesi
- D) Her yerel milis liderinin bağımsız bir devlet başkanı sayılması
- E) Askerî kuvvetlerin yerel liderlerden çok TBMM’nin merkezî otoritesine bağlanması
Doğru cevap: E
Çözüm: Düzenli ordu, yalnız askerî teknik bir yenilik değildi. Kuvvetlerin TBMM Hükümetinin komutasında birleşmesi merkezi otoriteyi ve hesap verebilir sevk ve idareyi güçlendirdi.
Düzenli orduya karşı çıkan Demirci Mehmet Efe’nin çatışma sonrası durumu hangisidir?
- A) Teslim olması
- B) Yunanistan’da barış heyetine başkanlık etmesi
- C) İstanbul’da Osmanlı padişahı ilan edilmesi
- D) Lozan’ı tek başına imzalaması
- E) TBMM’nin ilk Cumhurbaşkanı seçilmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Demirci Mehmet Efe düzenli orduya direnmiş, üzerine gönderilen kuvvetlerin ardından teslim olmuştur. Çerkez Ethem ve kardeşlerinin Yunan tarafına sığınmasıyla aynı sonuç değildir.
Çerkez Ethem’in düzenli orduyla çatışması sonrasında gelişen olay hangisidir?
- A) Ethem’in 1923 Cumhurbaşkanı seçilmesi
- B) Ethem ve kardeşlerinin Yunan tarafına sığınması
- C) Ethem’in TBMM adına Lozan Antlaşmasını imzalaması
- D) Ethem’in Osmanlı sadrazamlığına atanması
- E) Ethem’in 1920’de Gümrü Antlaşmasının tek imzacısı olması
Doğru cevap: B
Çözüm: Çerkez Ethem’in birlikleri düzenli ordunun otoritesine direndi. Çatışma sonunda Ethem ve kardeşleri Yunan ordusuna sığındı; bu olay, daha önce iç isyanları bastırmış olmasından farklı bir safhadır.
Düzenli ordunun Batı Cephesinde kazandığı ilk askerî başarının adı hangisidir?
- A) Gediz Harekâtı
- B) Kütahya-Eskişehir Muharebeleri
- C) Birinci İnönü Muharebesi
- D) Sakarya Meydan Muharebesi
- E) Büyük Taarruz
Doğru cevap: C
Çözüm: Birinci İnönü Muharebesi Ocak 1921’de düzenli ordunun Batı Cephesindeki ilk önemli zaferidir. Ekim 1920 Gediz Harekâtı ise başarısız olmuş ve yeniden örgütlenmeye gerekçe sağlamıştır.
TBMM’ye karşı iç ayaklanmaların Kurtuluş Savaşına etkisini doğru açıklayan ifade hangisidir?
- A) Cephedeki bütün dış düşmanları kendiliğinden çekilmeye zorladılar
- B) Kuvâ-yı Milliye birliklerine hiçbir görev verilmesini gerektirmediler
- C) TBMM’nin açılmasını 1923 yılına ertelediler
- D) İnsan ve malzeme kaynaklarını iç güvenliğe yönelterek işgalcilere karşı mücadeleyi zorlaştırdılar
- E) Lozan Barışını 1920’de otomatik yürürlüğe soktular
Doğru cevap: D
Çözüm: İç ayaklanmalar askerî güç, para, silah ve zamanı tüketti. Ankara Hükümeti aynı anda dış işgaller ve iç güvenlik sorunlarıyla uğraştığı için düzenli orduya geçiş de zorlaştı.
Pontusçu hareketlerin 1920 ile sınırlı olmadığını gösteren tarihsel bilgi hangisidir?
- A) Pontus hareketlerinin 1911 Trablusgarp’ta tamamen sona ermesi
- B) Karadeniz’deki çatışmaların yalnız 1924’te başlaması
- C) Pontus hareketlerinin yalnız 1920 Gediz Harekâtının diğer adı olması
- D) Pontusçu liderlerin TBMM’yi 1920’de Ankara’da açmış olması
- E) Karadeniz’deki Pontusçu silahlı faaliyetlerle mücadelenin 1923’e kadar sürmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Pontusçu silahlı faaliyetler ve bunlara karşı mücadele Millî Mücadele yılları boyunca devam etti ve 1923’e kadar uzandı. Bu nedenle tüm TBMM karşıtı ayaklanmaların 1920’de sona erdiği söylenemez.
Azınlık ayaklanmaları ile Batı Anadolu’daki eski milis liderlerinin isyanlarını ayıran doğru ifade hangisidir?
- A) Pontusçu hareket düzenli ordu komutanlığı, Ethem hareketi yalnız Rum devleti kuruluşu için doğmuştur
- B) Her iki hareketin de ilk faaliyeti 1924 Halifeliğin kaldırılmasıdır
- C) Demirci Mehmet Efe Pontusçu askerî komutan, Ethem Trabzon valisiydi
- D) Pontusçu hareket ayrılıkçı devlet hedeflidir; Ethem ve Demirci Mehmet Efe merkezî düzenli komutaya katılma meselesinde ayaklanmıştır
- E) Bu farklı hareketler tamamen aynı kişilerden ve aynı askerî birlikten oluşmuştur
Doğru cevap: D
Çözüm: Pontusçu hareketlerin ayrılıkçı siyasi hedefi vardır. Ethem ve Demirci Mehmet Efe örneklerinde ise başlangıçta millî mücadeleye katılmış milis liderlerinin merkezî askerî hiyerarşiyi reddetmesi öne çıkar.
Ankara Hükümetinin isyanlara verdiği karşılığı askerî, hukukî ve iletişim araçları olarak ayıran seçenek hangisidir?
- A) Lozan heyetini sevk etmek – Harf Kanunu – 1930 radyo yayını
- B) Batı Cephesini kapatmak – Gümrü’de gümrük vergisi – yalnız saray bildirisi
- C) Saltanatı 1920’de kaldırmak – dış mahkeme kurmak – İtilaf haber ajansı
- D) Yalnız dış elçilere görev vermek – hiçbir kanun çıkarmamak – gazeteleri kapatmak
- E) Millî birlikleri sevk etmek – Hıyanet-i Vataniye/İstiklâl Mahkemeleri – Anadolu Ajansı ve basın
Doğru cevap: E
Çözüm: TBMM askerî kuvvetleri ayaklanmalara gönderdi, kanun ve mahkemelerle yargısal tedbir aldı, haber ajansı ve gazetelerle kamuoyu mücadelesi yürüttü. Yöntemlerin birbirini tamamlaması önemlidir.
Düzenli ordu kurulmasının yalnız dış düşmanla mücadeleyi değil iç güvenliği de etkilemesi nasıl açıklanır?
- A) Merkezî sevk-idare, asker toplama ve disiplin güçlendikçe hem cephe savunması hem isyanları bastırma kapasitesi arttı
- B) Düzenli ordu kurulunca bütün ayaklanmalar aynı gün kendiliğinden sona erdi
- C) Asker toplama ve disiplin bütün cephelerde yasaklandı
- D) Meclis bütün yetkilerini İstanbul Hükümetine geri verdi
- E) Ankara Hükümeti tüm yerel kuvvetleri bağımsız devlet ilan etti
Doğru cevap: A
Çözüm: Düzenli orduya geçiş merkezî komuta ve disiplin getirdi. Bu durum dış cephede planlı savunmayı ve iç ayaklanmalar karşısında devletin askerî kaynaklarını daha etkili kullanmasını sağladı.
Sivas Kongresi sonrasında Batı Anadolu Kuvâ-yı Milliye Komutanlığına Ali Fuat Paşa’nın getirilmesinin amacı hangisidir?
- A) Lozan’a barış heyeti göndermek
- B) Yerel ve dağınık direniş birliklerini ortak bir komuta altında eşgüdümlemeye çalışmak
- C) Saltanatı 1919’da kaldırmak
- D) Pontusçu devleti desteklemek
- E) Düzenli orduyu doğrudan Yunan komutasına vermek
Doğru cevap: B
Çözüm: Sivas Kongresi sonrasında Ali Fuat Paşa’nın Batı Anadolu Kuvâ-yı Milliye Komutanlığına getirilmesi, gönüllü güçler arasında koordinasyon sağlama arayışıdır. Sonraki düzenli ordu adımı farklı ve daha kapsamlıdır.
Ayaklanmaların başlangıçtaki ve düzenli orduya geçiş sürecindeki nedenleri karşılaştırıldığında hangi sonuç çıkar?
- A) Bütün isyanlar 1922 Mudanya’dan sonra başlamıştır
- B) Düzenli ordu kurulması yalnız Karadeniz’deki Pontus faaliyetlerini başlatmıştır
- C) 1919–1920 İstanbul destekli isyanlar ile 1920 sonu milis liderlerinin merkezî orduya direnişi farklı dönem ve çıkar çatışmalarını yansıtır
- D) Anzavur 1923’te düzenli orduya katılmayı reddeden tek Millî Mücadele lideridir
- E) Ethem hiçbir zaman millî direniş saflarında yer almamıştır
Doğru cevap: C
Çözüm: Millî Mücadele karşıtlığı başlangıçtan itibaren görülebilir; fakat Ethem ve Demirci Mehmet Efe’nin başkaldırıları merkezî orduya katılma sorununun yaşandığı daha geç safhadadır.
Ermeni ayrılıkçı faaliyetleri ile Pontusçu faaliyetler arasında doğru ortaklık ve fark hangisidir?
- A) İkisi de İstanbul Hükümetinin kurduğu aynı Halifelik Ordusudur
- B) İkisi de Ankara’da düzenli orduya katılmayı reddeden Ethem’in birliğidir
- C) İkisi de Konya Delibaş ayaklanmasının farklı adlarıdır
- D) İkisi de ayrılıkçı devlet hedefleriyle ilişkilidir; biri ağırlıkla doğu bölgelerinde, diğeri Karadeniz’de etkin olmuştur
- E) Her ikisi de yalnız Lozan görüşmelerine katılan gazetelerdir
Doğru cevap: D
Çözüm: Ermeni ve Pontusçu hareketler ayrılıkçı hedefler taşıyan azınlık faaliyetleri başlığında değerlendirilir; coğrafyaları ve askerî-siyasi aktörleri farklıdır. İstanbul yanlısı yerel isyanlardan ayrı tutulmalıdır.
Çerkez Ethem olayının düzenli orduya geçiş açısından temel tarihsel anlamı hangisidir?
- A) TBMM’nin bütün ordusunu kalıcı olarak Ethem’in bağımsız komutasına vermesi
- B) Düzenli ordunun ilk kez 1923’te Lozan’da kurulması
- C) Ankara Hükümetinin 1920’de istifa ederek İstanbul’a taşınması
- D) Gediz yenilgisinden sonra bütün Yunan kuvvetlerinin Ethem’e teslim olması
- E) Bireysel milis otoritesinin TBMM’nin merkezî askerî hiyerarşisine direnmesi ve bu direnişin askerî müdahaleyle aşılması
Doğru cevap: E
Çözüm: Ethem kuvvetleri ilk dönemde yararlılık göstermesine rağmen Batı Cephesinin düzenli komutasına bağlanmayı kabul etmedi. Çatışma, yerel askerî liderlikten merkezî devlet ordusuna geçişin siyasî boyutunu ortaya koyar.