Sivas, Tokat ve Niksar çevresinde güçlenen ilk dönem Türk beyliği hangisidir?
- A) Germiyanoğulları
- B) Hamîdoğulları
- C) Eşrefoğulları
- D) Karesioğulları
- E) Dânişmendliler
Doğru cevap: E
Çözüm: Dânişmendliler özellikle Sivas, Niksar, Tokat, Amasya ve Kayseri çevresinde etkili olmuş; Anadolu Selçuklularıyla rekabet ve ittifak yaşamıştır.
Mardin, Hasankeyf ve Harput çevresindeki siyasi kollarıyla tanınan beylik hangisidir?
- A) Artuklular
- B) Saltuklular
- C) Menteşeoğulları
- D) Karamanoğulları
- E) Germiyanoğulları
Doğru cevap: A
Çözüm: Artuklular Mardin, Hısnıkeyfâ (Hasankeyf) ve Harput kollarına ayrılmıştır; Kuzey Mezopotamya’da önemli eserler bırakmıştır.
1277’de devlet dairelerinde Türkçe kullanımıyla ilgili karar hangi bey ile ilişkilidir?
- A) I. Kılıç Arslan
- B) Karamanoğlu Mehmed Bey
- C) II. Gıyâseddin Keyhusrev
- D) Çaka Bey
- E) I. İzzeddin Keykâvus
Doğru cevap: B
Çözüm: Karamanoğlu Mehmed Bey’in 1277’de Konya’da Türkçe kullanımına ilişkin kararı Türk dili tarihinde anılır; bütün sonraki asırlarda kesintisiz uygulandığı söylenemez.
Kütahya ve çevresinde hüküm süren Batı Anadolu beyliği hangisidir?
- A) Artuklular
- B) Saltuklular
- C) Germiyanoğulları
- D) Dânişmendliler
- E) Ahlatşahlar
Doğru cevap: C
Çözüm: Germiyanoğulları Kütahya merkezli Batı Anadolu beyliklerindendir; Artuklu, Saltuklu ve Dânişmendli faaliyetleri daha doğu bölgelerde yoğunlaşmıştır.
Birgi, Ayasuluk ve Tire çevresinde etkili olan beylik hangisidir?
- A) Dânişmendliler
- B) Mengücüklüler
- C) Saltuklular
- D) Aydınoğulları
- E) Eşrefoğulları
Doğru cevap: D
Çözüm: Aydınoğulları Batı Anadolu’da Birgi, Ayasuluk ve Tire çevresinde hâkimiyet kurmuş, Ege deniz ticareti ve denizcilik faaliyetlerine katılmıştır.
Balıkesir ve çevresindeki toprakları XIV. yüzyılda Osmanlı idaresine katılan beylik hangisidir?
- A) Karamanlılar
- B) Mengücüklüler
- C) Artuklular
- D) Dânişmendliler
- E) Karesioğulları
Doğru cevap: E
Çözüm: Karesioğullarının Balıkesir ve Bergama çevresindeki varlığı 1345 dolayında Osmanlı Beyliği topraklarına katılma süreciyle ilişkilidir.
1243 Kösedağ ile 1308 tarihleri arasındaki fark nasıl açıklanabilir?
- A) İkisi de 1176 Miryokefalon’un iki adıdır
- B) İlki Selçuklu kuruluşu, ikincisi Karahanlıların kuruluşudur
- C) Her ikisi de aynı Moğol sultanının tahta çıkışıdır
- D) İlki büyük bir askerî yenilgi, ikincisi geleneksel siyasi son tarih olarak değerlendirilir
- E) 1308 Anadolu’da hiçbir Türk beyliğinin kalmadığı tarihtir
Doğru cevap: D
Çözüm: Kösedağ’ın ardından Selçuklu hanedanı belirli süre devam etmiştir; 1308 yaygın bir dönemlendirmede devletin nihai sonu olarak kullanılır.
Saltuklular, Dânişmendliler ve Mengücüklüler için hangi ortak nitelik doğrudur?
- A) XIV. yüzyılda yalnız Ege kıyılarında ortaya çıkmaları
- B) Hepsinin merkezinin Balıkesir olması
- C) Tamamının Selçuklulardan önce Orhun’da kurulması
- D) Hepsinin doğrudan 1277 Türkçe kararıyla oluşması
- E) Malazgirt sonrasında Anadolu’nun farklı bölgelerinde etkili erken Türk beylikleri olmaları
Doğru cevap: E
Çözüm: Bu erken beylikler Erzurum, Sivas-Niksar ve Erzincan-Divriği çevrelerinde güçlenerek Anadolu’nun siyasi ve kültürel dönüşümüne katkıda bulundu.
Artuklu Beyliği’nin farklı kollarla anılması hangi yerleşim dizisiyle açıklanır?
- A) Mardin – Hasankeyf – Harput
- B) Konya – İznik – Alanya
- C) Balıkesir – Bergama – Bursa
- D) Kütahya – Birgi – Manisa
- E) Erzurum – Niksar – Beyşehir
Doğru cevap: A
Çözüm: Artuklular, Kuzey Mezopotamya ve Doğu Anadolu’da Mardin, Hısnıkeyfâ ve Harput siyasi kollarıyla hüküm sürmüştür.
Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası hangi tarihî siyasi çevreyle doğrudan ilişkilidir?
- A) Karesioğulları
- B) Mengücüklüler
- C) Germiyanoğulları
- D) Osmanlı Beyliği’nin ilk devri
- E) Karahanlılar
Doğru cevap: B
Çözüm: 1229 tarihli Divriği külliyesi Mengücüklü yöneticilerinin himayesinde meydana gelmiştir; eser yalnız Büyük Selçuklu merkezî devletinin yapısı değildir.
XIII. yüzyıl sonlarında Batı Anadolu’da ikinci dönem beyliklerinin güçlenmesini hangi ortam kolaylaştırmıştır?
- A) İlk Türk devletlerinin MÖ 209’da yıkılması
- B) Bizans’ın tamamının 1176’da sona ermesi
- C) Selçuklu merkezî otoritesinin zayıflaması ve Moğol baskısındaki değişim
- D) Gaznelilerin 963’te Anadolu’yu alması
- E) Hârizmşahların 1230’da Konya’yı başkent yapması
Doğru cevap: C
Çözüm: Kösedağ sonrasında Selçuklu yönetiminin zayıflaması ve Türkmen siyasi aktörlerinin güçlenmesi, Batı Anadolu beyliklerinin bağımsızlaşmasını kolaylaştırmıştır.
1277 Konya’da Türkçe kullanımına ilişkin kararın uzun dönemli etkisi nasıl değerlendirilmelidir?
- A) Türkçenin ilk kez 1277’de doğmuş olması
- B) Bütün dünya dillerinin o yıl yasaklanması
- C) Her Anadolu beyliğinin aynı metni imzalaması
- D) Sembolik ve siyasi önem taşır; uygulamanın sonraki dönemlerde kesintisiz sürdüğü varsayılamaz
- E) Karar öncesi Anadolu’da hiçbir Türkçe eser bulunmaması
Doğru cevap: D
Çözüm: Karamanoğlu Mehmed Bey’in kararı dil tarihi için önemlidir; fakat dil kullanımı ve idaredeki uygulamalar bölge ve dönemlere göre farklılaşmıştır.
Karesioğullarının Osmanlı Beyliği’ne katılması bakımından hangi ifade doğrudur?
- A) 1071 Malazgirt’te bütün topraklarını Osmanlı’ya bırakması
- B) 1243 Kösedağ’da Moğolları yenip Osmanlı’yı kurması
- C) 1221 Alanya fethinden sonra İstanbul’a yerleşmesi
- D) 999’da Sâmânîlerin yerine Balıkesir’de kurulması
- E) XIV. yüzyıl ortasında Balıkesir çevresinin Osmanlı yönetimine geçmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Karesi Beyliği 1345 veya hemen sonrasındaki süreçte Osmanlı topraklarına katılmıştır; bu olay erken beylikler tarihinden ayrıdır.
XIII. yüzyıl sonu Anadolu beylikleri için “hepsi aynı anda Moğol üstünlüğünden tamamen bağımsızdı” demek neden sorunludur?
- A) Beyliklerin Anadolu’da hiçbir yerleşim kurmamış olması
- B) Moğol baskısının Anadolu tarihini hiç etkilememesi
- C) Tüm beyliklerin yalnız XII. yüzyılda sona ermesi
- D) Beyliklerin güçlenme ve bağımsızlaşma süreçlerinin farklı zaman ve ilişki düzeylerinde gelişmesi
- E) Bu beyliklerin tamamının tek aileden gelmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Anadolu’da Moğol ve Selçuklu etkisi farklı bölgelerde farklı hızlarla zayıflamıştır; beyliklerin siyasi statülerini tek bir tarihe indirgemek doğru değildir.
Bir Selçuklu ticaret yolunda liman, köprü, kervansaray ve pazarın aynı ağda bulunması neyi gösterir?
- A) Kervanların hiçbir zaman kara yolunu kullanmadığını
- B) Limanların sadece dinî tören alanı olduğunu
- C) Köprülerin ticaret güzergâhıyla ilgisiz olduğunu
- D) Pazarların yalnız kapalı saraylarda kurulduğunu
- E) Ulaşım güvenliği, konaklama ve mal dolaşımının birlikte örgütlendiğini
Doğru cevap: E
Çözüm: Selçuklu ekonomi coğrafyasında limanlar, yollar, kervansaraylar ve geçitler birlikte çalışır; ticaret ağı yalnız tek yapı türünden oluşmaz.
“Taçkapı taş işçiliği bütün Selçuklu yapılarında aynı biçimdedir” yargısına tarihçi veya sanat tarihçisi nasıl yaklaşmalıdır?
- A) Bölgesel ve dönemsel üslup farklarını kitabe ve mimari örneklerle karşılaştırmalıdır
- B) Bir yapıya bakarak tüm yüzyılların üslubunu aynı ilan etmelidir
- C) Kitabelerin tarihleme için hiçbir değeri olmadığını savunmalıdır
- D) Yalnız modern bina fotoğraflarıyla karar vermelidir
- E) Beylikler devrinde mimari eser yapılmadığını kabul etmelidir
Doğru cevap: A
Çözüm: Selçuklu ve beylik mimarisinde bölge, işlev, banî ve dönem farklılıkları bulunur; tek yapıdan bütün sanat anlayışına genelleme yapılamaz.
Antalya ve Alanya’daki Selçuklu faaliyetlerini yalnız “deniz kıyısındaki dinî inşaatlar” olarak açıklamak neyi eksik bırakır?
- A) Selçuklu döneminde dinî yapıların da inşa edilmesini
- B) Liman ticareti, donanma ve kıyı savunmasıyla bağlantılı devlet politikasını
- C) Anadolu’da kara yollarının bulunmasını
- D) Konya’nın siyasi merkez olarak önemini
- E) Ticaretin iktisadi faaliyet olmasını
Doğru cevap: B
Çözüm: Selçuklu hükümdarlarının kıyı fetihleri deniz ticareti ve güvenlikle bağlantılıdır; ticari ve askerî motivasyonlar inşa faaliyetleriyle birlikte düşünülmelidir.
Bir öğrenci Artukluların üç kolunu “Mardin, Hasankeyf, Harput” diye yazıyorsa hangi tarihî açıklama bu sınıflamayı doğrular?
- A) Artukluların yalnız Konya’da hüküm sürmesi
- B) Bu üç yerin Karahanlıların başkentleri olması
- C) Artuklu hanedanının Kuzey Mezopotamya ve Doğu Anadolu’da farklı siyasi merkezler kurması
- D) Artuklu adının yalnız bir medreseye ait olması
- E) Üç kentin 1277’de ilk kez kurulması
Doğru cevap: C
Çözüm: Artuklular Hısnıkeyfâ, Mardin ve Harput kollarıyla tanınır; aynı siyasi hanedan altında farklı yerel merkezler bulunmuştur.
1214 Sinop, 1221 Alanya, 1230 Yassıçemen ve 1243 Kösedağ olayları hangi doğru sıradadır?
- A) Yassıçemen – Sinop – Kösedağ – Alanya
- B) Kösedağ – Alanya – Sinop – Yassıçemen
- C) Alanya – Sinop – Kösedağ – Yassıçemen
- D) Sinop’un alınması – Alanya’nın fethi – Yassıçemen – Kösedağ
- E) Sinop – Kösedağ – Alanya – Yassıçemen
Doğru cevap: D
Çözüm: 1214 Karadeniz limanı Sinop; 1221 Akdeniz limanı Alanya; 1230 Hârizmşahlarla Yassıçemen; 1243 Moğollarla Kösedağ kronolojik omurgasını oluşturur.
Bir beyliğin tarihi hem kitabelerden hem sikkelerden hem de dönemin kroniklerinden araştırılıyorsa yöntemsel kazanım nedir?
- A) Bütün kaynakları otomatik olarak aynı metin kabul etmek
- B) Sikke tarihlerini arkeolojik bağlamdan bağımsızlaştırmak
- C) Kitabelerin yalnız modern dönemde üretildiğini varsaymak
- D) Kroniklerdeki bütün övgüleri tartışmasız tarihî gerçek saymak
- E) Yazılı anlatı, maddi delil ve hükümdarlık iddialarını karşılaştırabilmek
Doğru cevap: E
Çözüm: Kitabeler ve sikkeler tarih, unvan ve banî için kanıt sunabilir; kronikler olay anlatısı içerir. Birden çok kaynak türü karşılaştırmalı kullanılır.