1071 Malazgirt, İznik merkezli Türkiye Selçuklu oluşumu ve 1176 Miryokefalon hangi sırayla gerçekleşmiştir?
- A) Malazgirt – Türkiye Selçuklu kuruluş süreci – Miryokefalon
- B) Miryokefalon – Malazgirt – İznik merkezli kuruluş
- C) İznik merkezli kuruluş – Miryokefalon – Malazgirt
- D) Malazgirt – Miryokefalon – İznik merkezli kuruluş
- E) Miryokefalon – İznik merkezli kuruluş – Malazgirt
Doğru cevap: A
Çözüm: 1071 Malazgirt Anadolu’daki fetihleri hızlandırdı; Kutalmışoğlu Süleyman Şah 1075-1080 civarında İznik merkezli hâkimiyet kurdu; 1176 daha sonraki Bizans savaşını gösterir.
Türkiye Selçuklularının 1075, 1078 veya 1080 tarihleriyle ilişkilendirilmesini hangi tarihî durum açıklar?
- A) Birbirinden bağımsız üç ayrı Türkiye Selçuklu Devleti kurulmuş olması
- B) Kuruluşun ve İznik merkezli hâkimiyetin tarihlendirilmesinde kaynak ve yorum farklılığı bulunması
- C) Üç tarihin de Kösedağ yenilgisine ait olması
- D) Hepsinin Moğol istilasının farklı adları olması
- E) Her tarihin yalnız İstanbul’un fethini göstermesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Kutalmışoğlu Süleyman Şah’ın kuruluş döneminde farklı olayların ve kaynakların esas alınması 1075-1080 aralığında farklı tarihlendirmelere yol açar.
Türkiye Selçuklularının başkent düzenindeki İznik–Konya değişimi en çok hangi gelişmeyle ilişkilidir?
- A) Kösedağ Savaşı’nda İznik’in Moğollarca alınmasıyla
- B) 1277’de Karamanlıların başkenti değiştirmesiyle
- C) Birinci Haçlı Seferi sırasında İznik’in elden çıkmasıyla
- D) Dandanakan’da Selçukluların yenilmesiyle
- E) 1176’da Konya’nın Bizans’a bırakılmasıyla
Doğru cevap: C
Çözüm: Birinci Haçlı Seferi sürecinde İznik’in kaybı, Konya’nın Selçuklu devletinin başlıca siyasi merkezi hâline gelmesiyle ilişkilidir.
I. Kılıç Arslan’ın Birinci Haçlı Seferi karşısındaki mücadelesinin temel sonucu hangisidir?
- A) İznik’in Selçuklularca hiç kaybedilmemesi
- B) Moğol baskısının 1097’de sona ermesi
- C) Karahanlı Devleti’nin Anadolu’ya taşınması
- D) Batı Anadolu’daki hâkimiyetin daralması ve Konya’nın öne çıkması
- E) Alanya’nın 1097’de fethedilmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: 1097’de İznik’in elden çıkması siyasi ağırlığın Anadolu içlerine kaymasını hızlandırmıştır; bu olay 1243 Moğol yenilgisiyle karıştırılmamalıdır.
Miryokefalon zaferini değerlendirirken hangi sonuç daha temkinli ve tarihsel açıdan doğrudur?
- A) Anadolu’daki bütün şehirlerin aynı gün Selçuklu yönetimine geçmesi
- B) Bizans’ın 1176’da bütünüyle ortadan kalkması
- C) Moğol İmparatorluğu’nun kurulmasına son verilmesi
- D) Anadolu beyliklerinin tümünün 1176’da birleşmesi
- E) Bizans’ın Anadolu içlerindeki Selçuklu hâkimiyetini geri çevirme gücünün ağır darbe alması
Doğru cevap: E
Çözüm: Miryokefalon 1176’da Bizans’ın Anadolu içlerine yönelik büyük askerî girişimini başarısızlığa uğrattı; uzun dönemli süreç tek günde tamamlanmış sayılmaz.
Sinop’un 1214’te alınması Türkiye Selçuklularına hangi stratejik imkânı artırmıştır?
- A) Karadeniz ticaretine ve kıyı savunmasına erişim
- B) Hint Okyanusu’nun tüm kıyılarına doğrudan egemenlik
- C) Sadece İran’daki kervan yollarına denetim
- D) Orhun havzasında yeni kağanlık kurma
- E) İstanbul Boğazı’nı bütünüyle kapatma
Doğru cevap: A
Çözüm: Sinop’un fethi Karadeniz bağlantılarını ve donanma imkânını artırdı; limanın alınması denizin tamamına egemenlik anlamına gelmez.
Alanya’nın 1221’de fethedilmesinin Türkiye Selçukluları için başlıca ekonomik anlamı nedir?
- A) Anadolu’daki kara ticaretinin tamamen durması
- B) Akdeniz limanları üzerinden ticaret ve denizcilik imkânının güçlenmesi
- C) Karadeniz limanı Sinop’un ilk kez kurulması
- D) Tüm Akdeniz’in aynı yıl fethedilmesi
- E) Hazar Denizi’nde donanma kurulması
Doğru cevap: B
Çözüm: Alanya’nın fethi Akdeniz kıyısındaki ticaret ve savunma altyapısını güçlendirdi; Selçuklu deniz politikasını yalnız Karadeniz’le sınırlamamak gerekir.
Türkiye Selçuklularının Antalya, Sinop ve Alanya gibi limanlara yönelmesi hangi politika ile daha uyumludur?
- A) Ülkeyi tüm dış ticarete kapatma
- B) Yalnız bozkır hayvancılığına dönme
- C) Kara ticaretini deniz bağlantılarıyla bütünleştirme
- D) Limansız bir deniz ticareti kurma
- E) Bütün kervansarayları askeri kaleye dönüştürme
Doğru cevap: C
Çözüm: Türkiye Selçuklularında liman ve yol denetimi ticaret gelirleri ile stratejik güvenlik için birlikte düşünülmüştür; ulaşım ağları birbirini tamamlar.
Anadolu Selçuklu kervansaraylarının temel işlevleri arasında hangisi yer alır?
- A) Yalnız donanma gemilerini inşa etmek
- B) Her şehirde imparatorluk sınırını belirlemek
- C) Yalnız sultanların taç giyme törenini yapmak
- D) Tüccarların konaklama, korunma ve ticaret ulaşımına destek sağlamak
- E) Yalnız tarım ürünlerine zorunlu vergi koymak
Doğru cevap: D
Çözüm: Kervansaraylar ticaret güzergâhlarında yolculara, hayvanlara ve mallara konaklama ile güvenlik hizmeti sağlayan yapılardı.
Selçuklu ticaret yollarını yorumlayan bir araştırmacı limanları ve kervansarayları neden birlikte ele almalıdır?
- A) Limanların yalnız iç denizlerde kullanılması nedeniyle
- B) Kervansarayların her zaman gemi tersanesi olması nedeniyle
- C) Ticaretin devlet gelirleriyle hiçbir ilgisi olmaması nedeniyle
- D) Yolculukların tümünün yalnız yaya yapılması nedeniyle
- E) Kara ve deniz ulaşımının birbirini tamamlayan ticaret ağları oluşturması nedeniyle
Doğru cevap: E
Çözüm: Selçuklu yönetimi kara kervan hatları ile kıyı limanları arasındaki bağlantıyı önemsemiştir; iktisadi ve siyasi denetim birbirini etkiler.
1230 Yassıçemen Savaşı’nın tarafları hangi seçenekte doğru eşleştirilmiştir?
- A) Anadolu Selçukluları ve Eyyûbî müttefikleri ile Celâleddin Hârizmşah
- B) II. Kılıç Arslan ile Bizans İmparatoru Manuel
- C) Gazneli Mesud ile Tuğrul Bey
- D) I. Kılıç Arslan ile Birinci Haçlı ordusu
- E) II. Gıyâseddin Keyhusrev ile Moğol komutanı Baycu
Doğru cevap: A
Çözüm: Yassıçemen’de I. Alâeddin Keykubad’ın içinde bulunduğu ittifak Celâleddin Hârizmşah’ı yenmiştir; Moğolların 1243 savaşı ayrıdır.
Babaîler İsyanı’nın 1240’taki etkisi neyin göstergesi kabul edilebilir?
- A) Moğolların 1240’ta Anadolu’dan kesin çekilmesi
- B) Selçuklu yönetiminin toplumsal gerilimlerle ve iç güvenlik sorunlarıyla karşılaşması
- C) Beyliklerin tamamının aynı yıl ortadan kalkması
- D) İznik’in tekrar başkent olması
- E) 1071 Malazgirt zaferinin sonuçsuz kalması
Doğru cevap: B
Çözüm: 1240 Babaîler İsyanı önemli sosyal ve siyasi gerilimleri görünür kıldı; 1243 Kösedağ öncesindeki kırılganlığı anlamak için dikkate alınır.
1243 Kösedağ Savaşı’nın Türkiye Selçuklu siyasetine etkisini en iyi belirten ifade hangisidir?
- A) Moğol ordularının Türkiye Selçuklularına bağlanması
- B) Selçukluların Anadolu’dan aynı gün bütünüyle ayrılması
- C) Moğol nüfuzunun artması ve Selçuklu bağımsız hareket alanının daralması
- D) Bütün Anadolu beyliklerinin 1243’te yasaklanması
- E) Selçukluların Karahıtay hâkimiyetini 1243’te yıkması
Doğru cevap: C
Çözüm: Kösedağ yenilgisi Selçuklu devletini Moğol/İlhanlı baskısına açık hâle getirmiştir; siyasi varlık hemen sona ermemiştir.
1243 Kösedağ ile 1308 tarihleri arasındaki fark nasıl açıklanabilir?
- A) İkisi de 1176 Miryokefalon’un iki adıdır
- B) İlki Selçuklu kuruluşu, ikincisi Karahanlıların kuruluşudur
- C) Her ikisi de aynı Moğol sultanının tahta çıkışıdır
- D) İlki büyük bir askerî yenilgi, ikincisi geleneksel siyasi son tarih olarak değerlendirilir
- E) 1308 Anadolu’da hiçbir Türk beyliğinin kalmadığı tarihtir
Doğru cevap: D
Çözüm: Kösedağ’ın ardından Selçuklu hanedanı belirli süre devam etmiştir; 1308 yaygın bir dönemlendirmede devletin nihai sonu olarak kullanılır.
Saltuklular, Dânişmendliler ve Mengücüklüler için hangi ortak nitelik doğrudur?
- A) XIV. yüzyılda yalnız Ege kıyılarında ortaya çıkmaları
- B) Hepsinin merkezinin Balıkesir olması
- C) Tamamının Selçuklulardan önce Orhun’da kurulması
- D) Hepsinin doğrudan 1277 Türkçe kararıyla oluşması
- E) Malazgirt sonrasında Anadolu’nun farklı bölgelerinde etkili erken Türk beylikleri olmaları
Doğru cevap: E
Çözüm: Bu erken beylikler Erzurum, Sivas-Niksar ve Erzincan-Divriği çevrelerinde güçlenerek Anadolu’nun siyasi ve kültürel dönüşümüne katkıda bulundu.
Artuklu Beyliği’nin farklı kollarla anılması hangi yerleşim dizisiyle açıklanır?
- A) Mardin – Hasankeyf – Harput
- B) Konya – İznik – Alanya
- C) Balıkesir – Bergama – Bursa
- D) Kütahya – Birgi – Manisa
- E) Erzurum – Niksar – Beyşehir
Doğru cevap: A
Çözüm: Artuklular, Kuzey Mezopotamya ve Doğu Anadolu’da Mardin, Hısnıkeyfâ ve Harput siyasi kollarıyla hüküm sürmüştür.
Divriği Ulu Camii ve Darüşşifası hangi tarihî siyasi çevreyle doğrudan ilişkilidir?
- A) Karesioğulları
- B) Mengücüklüler
- C) Germiyanoğulları
- D) Osmanlı Beyliği’nin ilk devri
- E) Karahanlılar
Doğru cevap: B
Çözüm: 1229 tarihli Divriği külliyesi Mengücüklü yöneticilerinin himayesinde meydana gelmiştir; eser yalnız Büyük Selçuklu merkezî devletinin yapısı değildir.
XIII. yüzyıl sonlarında Batı Anadolu’da ikinci dönem beyliklerinin güçlenmesini hangi ortam kolaylaştırmıştır?
- A) İlk Türk devletlerinin MÖ 209’da yıkılması
- B) Bizans’ın tamamının 1176’da sona ermesi
- C) Selçuklu merkezî otoritesinin zayıflaması ve Moğol baskısındaki değişim
- D) Gaznelilerin 963’te Anadolu’yu alması
- E) Hârizmşahların 1230’da Konya’yı başkent yapması
Doğru cevap: C
Çözüm: Kösedağ sonrasında Selçuklu yönetiminin zayıflaması ve Türkmen siyasi aktörlerinin güçlenmesi, Batı Anadolu beyliklerinin bağımsızlaşmasını kolaylaştırmıştır.
1277 Konya’da Türkçe kullanımına ilişkin kararın uzun dönemli etkisi nasıl değerlendirilmelidir?
- A) Türkçenin ilk kez 1277’de doğmuş olması
- B) Bütün dünya dillerinin o yıl yasaklanması
- C) Her Anadolu beyliğinin aynı metni imzalaması
- D) Sembolik ve siyasi önem taşır; uygulamanın sonraki dönemlerde kesintisiz sürdüğü varsayılamaz
- E) Karar öncesi Anadolu’da hiçbir Türkçe eser bulunmaması
Doğru cevap: D
Çözüm: Karamanoğlu Mehmed Bey’in kararı dil tarihi için önemlidir; fakat dil kullanımı ve idaredeki uygulamalar bölge ve dönemlere göre farklılaşmıştır.
Karesioğullarının Osmanlı Beyliği’ne katılması bakımından hangi ifade doğrudur?
- A) 1071 Malazgirt’te bütün topraklarını Osmanlı’ya bırakması
- B) 1243 Kösedağ’da Moğolları yenip Osmanlı’yı kurması
- C) 1221 Alanya fethinden sonra İstanbul’a yerleşmesi
- D) 999’da Sâmânîlerin yerine Balıkesir’de kurulması
- E) XIV. yüzyıl ortasında Balıkesir çevresinin Osmanlı yönetimine geçmesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Karesi Beyliği 1345 veya hemen sonrasındaki süreçte Osmanlı topraklarına katılmıştır; bu olay erken beylikler tarihinden ayrıdır.