1488 yılında Afrika’nın güneyindeki Ümit Burnu’na ulaşmasıyla ilişkilendirilen denizci kimdir?
- A) Kristof Kolomb
- B) Ferdinand Macellan
- C) Bartolomeu Dias
- D) Amerigo Vespucci
- E) Hernán Cortés
Doğru cevap: C
Çözüm: Portekizli Bartolomeu Dias 1488’de Afrika’nın güney ucunu dolaşarak Hint Okyanusu’na açılan deniz yolunun araştırılmasında önemli adım attı.
1492’de Atlantik’i aşarak Karayipler’e ulaşan Ceneviz kökenli denizci kimdir?
- A) Vasco da Gama
- B) Bartolomeu Dias
- C) James Cook
- D) Kristof Kolomb
- E) Ferdinand Macellan
Doğru cevap: D
Çözüm: Kolomb’un 1492 seferi Avrupa-Amerika bağlantısında dönüm noktası oldu. Amerika kıtalarında ondan çok önce yerli toplumlar yaşadığından "boş kıta keşfi" ifadesi yanlıştır.
1494’te İspanya ile Portekiz arasında Atlantik’te etki alanlarını paylaşmaya yönelik antlaşma hangisidir?
- A) Westphalia Antlaşması
- B) Augsburg Barışı
- C) Worms Fermanı
- D) Utrecht Antlaşması
- E) Tordesillas Antlaşması
Doğru cevap: E
Çözüm: Tordesillas 1494’te İspanya ile Portekiz’in denizaşırı hak iddialarını bir sınır çizgisiyle paylaşmayı amaçlayan antlaşmadır; yerli toplumların rızasına dayanmaz.
1498’de Afrika’nın güneyinden geçerek deniz yoluyla Hindistan’a ulaşan Portekizli denizci kimdir?
- A) Vasco da Gama
- B) Kristof Kolomb
- C) Bartolomeu Dias
- D) John Cabot
- E) Francis Drake
Doğru cevap: A
Çözüm: Vasco da Gama 1498’de Hindistan’ın Kalikut kıyılarına ulaştı. Dias 1488’de Ümit Burnu’nu dolaşmış ancak bu yolculukta Hindistan’a ulaşmamıştı.
1519’da başlayan ve 1522’de tamamlanan ilk dünya çevresi seferini başlatan denizci kimdir?
- A) Bartolomeu Dias
- B) Ferdinand Macellan
- C) John Calvin
- D) Amerigo Vespucci
- E) Leonardo da Vinci
Doğru cevap: B
Çözüm: Macellan 1519’da dünya çevresi seferini başlattı; 1521’de öldü. Sefer, 1522’de Juan Sebastián Elcano komutasındaki geminin dönüşüyle tamamlandı.
1517’de yayımladığı 95 Tez ile Reform hareketinin sembol isimlerinden biri olan kişi kimdir?
- A) Thomas More
- B) Ignatius Loyola
- C) Martin Luther
- D) Jean Bodin
- E) Niccolò Machiavelli
Doğru cevap: C
Çözüm: Martin Luther’in 1517’de endüljans uygulamalarını eleştiren 95 Tez’i Alman Reformunun simgesel başlangıcı sayılır; Reform çeşitli bölgelerde farklı çizgiler izledi.
Katolik Kilisesi’nin günah cezalarının bağışlanmasıyla bağlantılı belge ve uygulamasına ne ad verilir?
- A) Enterdi
- B) Aforoz
- C) Fief
- D) Endüljans
- E) İktâ
Doğru cevap: D
Çözüm: Endüljans, günahın dünyevi cezasına ilişkin Kilise uygulamasıdır; XVI. yüzyıldaki satış ve uygulama tartışmaları Luther’in eleştirilerinde merkezi yer tuttu.
Macellan’ın 1521’de ölmesine rağmen 1519–1522 seferinin dünya çevresini dolaşmış sayılması neden doğrudur?
- A) Macellan 1522’de bizzat İspanya’ya dönmüştür
- B) Sefer Atlantik’ten hiç çıkmamıştır
- C) Seferin kalan gemisi ve mürettebatı Juan Sebastián Elcano yönetiminde başlangıç noktasına dönmüştür
- D) Dünya çevresini dolaşmak yalnız tek gemi görmek demektir
- E) Elcano yalnız Tordesillas sınırını çizmiştir
Doğru cevap: C
Çözüm: Macellan Filipinler’de öldü; Elcano komutasındaki Victoria 1522’de seferi tamamladı. "Sefer tamamlandı" ifadesi ile "Macellan tamamladı" birbirinden ayrılmalıdır.
Coğrafi Keşiflerin Akdeniz ticaretine etkisini ölçülü anlatan değerlendirme hangisidir?
- A) Akdeniz’de bütün limanlar 1492’de kapatıldı
- B) Bütün Doğu ticareti aniden yalnız tek devlete geçti
- C) Osmanlı limanlarında ticaret tamamen hukuken yasaklandı
- D) Atlantik bağlantıları güçlenirken Akdeniz ticareti tamamen yok olmadan değişen rekabetle varlığını sürdürdü
- E) Deniz ticareti yerini yalnız karayolu kervanlarına bıraktı
Doğru cevap: D
Çözüm: Atlantik okyanus yollarının yükselişi eski ticaret dengelerini etkiledi; Akdeniz ağları bir günde ortadan kalkmadı. Değişim uzun ve çok yönlüydü.
Amerika’dan Avrupa’ya mısır ve patates gibi ürünlerin, Avrupa’dan Amerika’ya at ve bazı hastalıkların taşınması hangi kavramı örneklendirir?
- A) Skolastik yöntem
- B) Feodal bağlılık
- C) Augsburg ilkesi
- D) Hansa ticaret birliği
- E) Kolomb Takası
Doğru cevap: E
Çözüm: Kolomb Takası, Atlantik bağlantıları sonrasında bitki, hayvan, mikrop ve insan hareketlerinin iki yönlü ekolojik etkilerini ifade eder. Etkileri eşit ve zararsız değildi.
XVI. yüzyıldaki Avrupa fiyat artışlarını Amerika gümüşüyle tek başına açıklamamak için hangi ek unsur hatırlanmalıdır?
- A) Nüfus, talep, para dolaşımı ve yerel üretim koşullarının da etkili olması
- B) Avrupa’da 1500’lerde hiç piyasa bulunmaması
- C) Madenlerin hiçbir ülkede para olarak kullanılmaması
- D) Bütün ürün fiyatlarının devletçe değişmez kılınması
- E) Amerika ile Avrupa arasında hiç mal akışı olmaması
Doğru cevap: A
Çözüm: Fiyat Devrimi denen uzun enflasyon sürecinde değerli maden akışı önemliydi; nüfus artışı, üretim ve para dolaşımı da belirleyici olabildi.
Luther’in 1517 eleştirilerinin kısa sürede geniş tartışmaya dönüşmesini kolaylaştıran etkenlerden biri hangisidir?
- A) Her kitabın yalnız el yazısıyla tek nüsha üretilmesi
- B) Matbaa aracılığıyla dinî metin ve broşürlerin hızla dolaşması
- C) Alman prensliklerinin bütününün aynı anda Reformu yasaklaması
- D) Kıtadaki okuryazarlığın bir gecede yüzde yüz olması
- E) Kilise–devlet ilişkilerinin hiç tartışılmaması
Doğru cevap: B
Çözüm: Matbaa Luther çevresindeki düşüncelerin yayılmasına katkı verdi. Ancak farklı bölgelerde iktidar, dil ve toplumsal koşullar Reformun seyrini değiştirdi.
Luther’in 1521 Worms Diyeti’ne çağrılması hangi sorunu görünür kılar?
- A) Dördüncü Haçlı Seferi’nin 1521’de başlamasını
- B) Johannes Gutenberg’in 1521’de matbaayı icat etmesini
- C) Dinî eleştirinin imparatorluk siyasetinde de otorite ve meşruiyet meselesine dönüşmesini
- D) Katolik–Ortodoks Büyük Ayrılığı’nın ilk kez 1521’de çıkmasını
- E) Kolomb’un 1521’de Amerika’ya ilk yolculuğunu
Doğru cevap: C
Çözüm: 1521 Worms Diyeti Luther’in görüşleri ve imparatorluk otoritesi arasındaki çatışmanın bir aşamasıdır. 1122 Worms Konkordatosu ise başka bir dönem ve konudur.
Rönesans ve Reform arasındaki ilişki için hangi değerlendirme anakronik bir nedensellikten kaçınır?
- A) Luther 1517’de Rönesans’ın XIV. yüzyıldaki bütün eserlerini üretmiştir
- B) Rönesans kültüründeki metin eleştirisi ve matbaa Reform ortamını etkiledi; Reform tek kişinin doğrudan Rönesans’ı başlatması değildir
- C) Rönesans yalnız Augsburg Barışı sonrasında başlamıştır
- D) Matbaa Reformdan iki yüzyıl sonra Avrupa’ya gelmiştir
- E) Hümanistler ile reformcular aynı hedefte tek bir örgüt kurmuştur
Doğru cevap: B
Çözüm: Rönesans hümanizmi ve matbaa, metin dolaşımını etkiledi; Reformun teolojik ve siyasi farklı nedenleri vardır. Etkileşim tarihselliği korunarak açıklanmalıdır.
1494 Tordesillas çizgisi üzerinden "Amerika’daki yerli halklar topraklarını eşit müzakereyle iki krallığa bıraktı" sonucuna varılamamasının nedeni nedir?
- A) Antlaşmanın Amerika’da bütün yerli hükümdarlarca imzalanması
- B) Metnin yalnız bilimsel harita notu olması
- C) Antlaşmanın İspanya ve Portekiz’in iddialarını düzenlemesi, yerli egemenliğini temsil etmemesi
- D) 1494’te hiçbir Avrupa devletinin bulunmaması
- E) Antlaşmanın yalnız Almanya’daki mezhepleri düzenlemesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Tordesillas Avrupalı monarşiler arasında iddia edilen nüfuz bölgelerini belirledi. Yerel toplumların rızası, mülkiyeti veya siyasi temsilini içeren eşit bir anlaşma değildir.
Bir sömürge yönetimi yerli halkları belirli iş ve haraç yükümlülüklerine bağlayan encomienda benzeri uygulamalar kurmuştur. Bu örnek hangi olguyu destekler?
- A) Sömürgeciliğin yalnız barışçıl bilimsel seyahatlerden oluştuğunu
- B) Yerli yönetimlerin bütün siyasi kararlarını aynı biçimde koruduğunu
- C) Atlantik ekonomisinde zorla çalıştırmanın hiçbir rolü olmadığını
- D) Fetihlerin emek ve vergi toplama ilişkilerini zorlayıcı biçimde yeniden örgütleyebildiğini
- E) Bütün yerel halkların hiçbir baskı olmadan gönüllü görev aldığını
Doğru cevap: D
Çözüm: Encomienda gibi düzenler İspanyol sömürgeciliğinde haraç ve emek üzerinde ayrıcalıklar doğurdu, istismar ve zorlamalarla ilişkilendi. Tek tip yerli deneyimi varsayılamaz.
1492 sonrası Amerika nüfusundaki ağır kayıpları yalnız doğrudan savaş ölümleriyle açıklamayan tarihçi hangi etkeni özellikle vurgulamalıdır?
- A) Avrupa’dan hiçbir hastalık taşınmamasını
- B) Bütün yerli nüfusun Avrupa’ya barışçıl göç etmesini
- C) Tarım ürünlerinin her iki kıtada aynı kalmasını
- D) Bütün savaşların 1492’de bir gün sürmesini
- E) Avrasya kaynaklı salgınların bağışıklık geçmişi farklı toplumlarda yarattığı büyük yıkımı
Doğru cevap: E
Çözüm: Kızamık ve çiçek gibi hastalıklar Amerika’daki nüfus kırılmasında önemli rol oynadı. Savaş, zorla çalıştırma ve toplumsal çözülme de bölgesel etkileri değiştirdi.
"1519–1522 dünya çevresi seferi, Dünya’nın yuvarlak olduğunu insanlık tarihinde ilk kez kanıtladı" yargısının asıl problemi hangisidir?
- A) Dünya’nın küreselliğine ilişkin antik ve ortaçağ bilgi birikimini yok sayması
- B) Macellan seferinin hiçbir okyanusa açılmaması
- C) Seferin tümünün yalnız Atlas Okyanusu içinde geçmesi
- D) Elcano’nun 1492 Kolomb’un kaptanı olması
- E) Dünya çevresini dolaşmanın denizcilik tarihi açısından önemsiz sayılması
Doğru cevap: A
Çözüm: Dünya’nın küresel olduğuna ilişkin fikirler Antik Çağ’da vardı. Macellan-Elcano seferi küresel deniz dolaşımı ve okyanus bağlantıları için tarihsel bir dönüm noktasıdır.
Aşağıdaki sefer eşleştirmelerinden hangisi tarihsel sıraya ve kişilere birlikte uygundur?
- A) 1488 Elcano–Hindistan; 1498 Kolomb–Ümit Burnu; 1522 Dias–dünya turu
- B) 1488 Dias–Ümit Burnu; 1498 da Gama–Hindistan; 1522 Elcano–dünya çevresi seferinin tamamlanması
- C) 1488 da Gama–Amerika; 1498 Macellan–Ümit Burnu; 1522 Kolomb–Hindistan
- D) 1488 Luther–Hindistan; 1498 Calvin–Amerika; 1522 Gutenberg–Ümit Burnu
- E) 1488 Dias–Japonya; 1498 Elcano–Meksika; 1522 da Gama–Peru
Doğru cevap: B
Çözüm: Portekiz keşiflerinde Dias’ın 1488 güney Afrika geçişi ve da Gama’nın 1498 Hindistan yolculuğu; Macellan’ın başlattığı seferde Elcano’nun 1522 dönüşü ayırt edilir.
1521’de Tenochtitlan’ın İspanyollar tarafından ele geçirilmesini yalnız küçük bir Avrupa birliğinin teknolojisiyle açıklamak niçin eksik kalır?
- A) Aztek dünyasında hiçbir yerel siyasi çekişme bulunmaması nedeniyle
- B) Şehrin 1521’den önce hiç yerleşim görmemiş olması nedeniyle
- C) Hernán Cortés’in yerel müttefikleri, çatışmalar ve salgınların da sonucu etkilemesi nedeniyle
- D) Savaşta hiçbir yerli ordunun yer almaması nedeniyle
- E) İspanya’nın tek başına bütün Amerika’da aynı gün egemen olması nedeniyle
Doğru cevap: C
Çözüm: Cortés’in Tenochtitlan’ı ele geçirmesi yerli ittifakları, kuşatma ve salgınlarla bağlantılıdır. Salt silah üstünlüğü bütün nedenleri açıklamaz.