1534 Üstünlük Yasası ile İngiltere Kilisesi’nin başı olarak tanınan hükümdar kimdir?
- A) I. Charles
- B) XIV. Louis
- C) II. Felipe
- D) I. Ferdinand
- E) VIII. Henry
Doğru cevap: E
Çözüm: 1534 Üstünlük Yasası İngiltere’de kral VIII. Henry’nin ulusal Kilise üzerindeki üstünlük iddiasını yasalaştırdı. Bu süreç Alman Lutherci Reformuyla aynı örgütlenme değildir.
Reform düşüncesini Cenevre merkezli geliştiren ve Kalvinizmle ilişkilendirilen din adamı kimdir?
- A) Jean Calvin
- B) Martin Luther
- C) Thomas Aquinas
- D) Ignatius Loyola
- E) Erasmus
Doğru cevap: A
Çözüm: Jean Calvin, Cenevre’de Reform geleneğinin oluşmasında etkili oldu. Luthercilik ve Kalvinizm, tek tip Protestan öğreti olarak eşitlenmemelidir.
1555’te Alman prensliklerinde Katoliklerle Lutherciler arasında dinî düzenleme sağlayan barışın adı nedir?
- A) Westphalia Barışı
- B) Augsburg Barışı
- C) Tordesillas Antlaşması
- D) Verdun Antlaşması
- E) Paris Antlaşması
Doğru cevap: B
Çözüm: 1555 Augsburg Barışı, Kutsal Roma İmparatorluğu’nda prenslerin Katoliklik veya Luthercilik tercihine dayalı bir düzen geliştirdi; tüm dinî grupları eşit kapsamamıştır.
1545–1563 yıllarında toplanan ve Katolik Reformuyla ilişkili konsil hangisidir?
- A) İznik Konsili
- B) Konstanz Konsili
- C) Trento Konsili
- D) Clermont Konsili
- E) Viyana Kongresi
Doğru cevap: C
Çözüm: Trento Konsili, Katolik Kilisesi’nin öğretisini ve disiplinini Reform karşısında yeniden vurguladığı toplantılar bütünüdür; Protestan kiliselerinin birleşik kongresi değildir.
XV–XVIII. yüzyıl Avrupa’sında devlet zenginliğini değerli maden ve dış ticaret fazlasıyla ilişkilendiren yaklaşım hangisidir?
- A) Manoryalizm
- B) Fizyokrasi
- C) Anarşizm
- D) Merkantilizm
- E) Ütopyacılık
Doğru cevap: D
Çözüm: Merkantilist politikalar devlet gücünü ticaret, imalatı koruma ve değerli maden birikimiyle ilişkilendirdi. Uygulamalar devletlere ve dönemlere göre değişti.
1618–1648 Otuz Yıl Savaşları’nı sona erdiren barış düzenlemeleri hangi adla bilinir?
- A) Augsburg Barışı
- B) Tordesillas Antlaşması
- C) Küçük Kaynarca Antlaşması
- D) Verdun Antlaşması
- E) Westphalia (Vestfalya) Barışı
Doğru cevap: E
Çözüm: Westphalia Barışı 1648’de Otuz Yıl Savaşları’nı sona erdiren antlaşmalar bütünüdür. Mezhep ilişkileri ve imparatorluk siyasetinde önemli değişiklikler doğurdu.
1555 Augsburg Barışı’nın kapsamına ilişkin doğru sınırlama hangisidir?
- A) Katoliklik, Luthercilik ve bütün dinleri eşit genel oyla birleştirmesi
- B) İngiltere Kilisesi’ni Papalığa bütünüyle bağlaması
- C) İspanya ile Portekiz’in Atlantik sınırını çizmesi
- D) Öncelikle Katoliklik ve Luthercilik arasında prenslik temelli bir düzen getirmesi
- E) 1648 Otuz Yıl Savaşları’nı sona erdirmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Augsburg düzeni imparatorluk prenslerinin Katolik veya Lutherci tercihlerine odaklandı; Kalvinizm başta olmak üzere tüm inançları eşit biçimde kapsamadı.
VIII. Henry dönemi İngiltere Kilisesi’nin ayrışmasını Alman Reformundan ayıran önemli özellik hangisidir?
- A) Yalnız İtalya sanat atölyelerinde başlaması
- B) Papalığın İngiliz kralını 800’de taçlandırması
- C) İngiltere’nin tüm Protestan mezheplerini 1534’te kurması
- D) Kralın bütün dinî kurumları anında ortadan kaldırması
- E) Kraliyet üstünlüğü ve hanedan siyaseti etrafında kurumsal kopuşun belirgin olması
Doğru cevap: E
Çözüm: İngiliz Reformunda kraliyetin başat rolü vardır. Luther’in öğretisel eleştirileriyle ilişkiler bulunsa da kurumsal kopuş ve motivasyonlar aynı değildir.
Trento Konsili ile Cizvitlerin faaliyetlerini aynı tarihsel bağlamda değerlendiren ifade hangisidir?
- A) Katolik Reformunda öğretinin yeniden vurgulanması, eğitim ve misyon faaliyetlerinin güçlenmesi
- B) Protestan mezheplerinin tek merkezde birleşip Papalığı kaldırması
- C) İngiliz tahtının bütün Alman prenslerini seçmesi
- D) Coğrafi Keşiflerin sadece bilimsel ölçümle bitmesi
- E) Augsburg Barışı’nın 1494’te imzalanması
Doğru cevap: A
Çözüm: Trento Konsili Katolik öğreti ve disiplini, Cizvitler eğitim ve misyon alanını güçlendirdi. Bu kurumlar Katolik Reformu/ Karşı-Reform bağlamında birlikte incelenir.
Merkantilist siyasetle koruyucu gümrük ve sömürge ticareti arasında nasıl bir ilişki kurulur?
- A) Devletin bütün dış ticaret düzenlemelerinden çekilmesi
- B) Devletin ticaret fazlası ve kaynak akışını yöneterek siyasi-mali gücünü artırmaya çalışması
- C) Tüm maden ihracatının gönüllü ortak mülkiyete dönüşmesi
- D) Parasal zenginliğin bilinçli biçimde değersiz kabul edilmesi
- E) Kırsal serfliğin kilise ayini olarak düzenlenmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Merkantilizm ticari dengenin ve değerli maden birikiminin önemini vurguladı; devlet imalat, tarife ve kolonilere ilişkin müdahalelerde bulundu.
Reform döneminde Almanya’daki prenslerin mezhep tercihlerinin siyasi güce bağlanması hangi sonuca işaret eder?
- A) Din ile siyaset arasında bütün bağların 1517’de kesilmesine
- B) Avrupa’da her mezhebin tek büyük şehirde toplanmasına
- C) Dinî çoğullaşmanın siyasi otorite ve bölgesel yönetim biçimleriyle iç içe gelişmesine
- D) Tüm hükümdarlıkların papalıktan tamamen aynı hakları almasına
- E) Kral ve prenslerin hiçbir dinî tercih yapamamasına
Doğru cevap: C
Çözüm: Mezhep farklılaşması prenslik idaresi ve siyasi mücadelelerle iç içe gelişti. Augsburg ilkesi de bölgesel yönetim ile din tercihi arasındaki bağı gösterir.
Otuz Yıl Savaşları’nın yalnız "Katolik-Protestan çatışması" olarak açıklanmasını yetersiz kılan olgu hangisidir?
- A) Çatışmalara hiçbir devletin katılmaması
- B) Savaşın yalnız deniz aşırı Amerika topraklarında geçmesi
- C) Siyasi toprak ve ittifak anlaşmazlıklarının hiç bulunmaması
- D) Hanedan rekabeti ve Avrupa güç dengelerinin dinî cepheleşmeyle iç içe geçmesi
- E) Savaşın başlamadan aynı yıl sona ermesi
Doğru cevap: D
Çözüm: 1618–1648 savaşları dinî ayrılıkların yanında Habsburg karşıtı güç siyaseti gibi hedefler içerir. İttifaklar yalnız mezhep benzerliğiyle açıklanamaz.
1648 Westphalia düzenlemeleriyle ilgili en doğru çıkarım hangisidir?
- A) Bütün devletleri aynı gün mutlak eşit modern demokrasiye dönüştürmesi
- B) Avrupa’da savaşı ve müdahaleyi sonsuza dek bitirmesi
- C) Tordesillas Antlaşması’nı 1494’ten geriye doğru imzalaması
- D) Dünyada sınır kavramını ilk kez icat etmesi
- E) İmparatorluk içi yetki ilişkileri ve Avrupa diplomatik düzeni açısından önemli bir dönemeç olması
Doğru cevap: E
Çözüm: Westphalia siyasi ve hukuki ilişkilerde önemli bir dönüm noktası olarak değerlendirilir; modern egemenlik düşüncesi daha uzun sürede gelişmiştir.
Francisco Pizarro’nun Andlar’daki İnka siyasi yapısına karşı ilerleyişinde 1532 Cajamarca olayının önemini en doğru açıklayan seçenek hangisidir?
- A) Kuzey Amerika’da İngiliz sömürgelerinin kurulması
- B) 1517 Reformunun bizzat Pizarro tarafından başlatılması
- C) Portekiz’in 1498 Hindistan rotasını ilan etmesi
- D) İnka hükümdarı Atahualpa’nın ele geçirilmesinin İspanyol fetih sürecinde belirleyici kırılma yaratması
- E) Aztek başkenti Tenochtitlan’ın ilk kez 1532’de kurulması
Doğru cevap: D
Çözüm: 1532 Cajamarca’da Atahualpa’nın yakalanması İnka fetih sürecinde kırılma noktasıdır. İç savaş, ittifaklar ve salgınlar da siyasi dönüşümü etkiledi.
Portekiz’in XVI. yüzyıl Hint Okyanusu varlığını tek parça, kesintisiz ve tüm karayı yöneten bir devlet saymak neden yanlıştır?
- A) Portekiz gemilerinin 1498’de Hindistan’a hiç ulaşmaması nedeniyle
- B) Tüm Hint Okyanusu’nun İspanya’nın iç denizi olması nedeniyle
- C) Portekiz’in Avrupa’da herhangi bir krallığa sahip olmaması nedeniyle
- D) Bölgede hiçbir yerli ticaret ağının bulunmaması nedeniyle
- E) Liman, kale, gümrük ve deniz ticaretine odaklanan ağın geniş kara imparatorluğundan farklı olması nedeniyle
Doğru cevap: E
Çözüm: Portekiz Estado da Índia düzeni önemli ölçüde kaleler, limanlar ve deniz ticaret yollarını denetlemeye yöneldi. Yerel güç ve ağlarla farklı ilişkiler kurdu.
Floransa’da bir sanatçının hem dinsel sipariş hem tüccar ailesinin portre talebi için çalışması hangi değerlendirmeyi destekler?
- A) Rönesans sanatının kilise, siyaset ve kentli patronajının kesişiminde gelişmesini
- B) Dönemde her sanat eserinin tek bir krallıkça sipariş edilmesini
- C) Rönesans’ın hiçbir dinsel konu işlemediğini
- D) Tüccarların bütün siyasal gücünü 1450’de kaybetmesini
- E) Sanatçıların eserlerini sadece feodal angarya olarak üretmesini
Doğru cevap: A
Çözüm: Rönesans sanatçıları kilise, şehir yönetimi ve özel patronlardan sipariş aldı. Bu ortamı bütünüyle laik veya bütünüyle tek merkezli diye sınıflamak yetersizdir.
1600 İngiliz Doğu Hindistan Şirketi ile 1602 Hollanda Doğu Hindistan Şirketi’nin ortak tarihsel yönü hangisidir?
- A) Manoryal toprağa bağlı serfliğin Avrupa’da evrensel olması
- B) Devlet ayrıcalıklarıyla desteklenen uzak deniz ticareti ve şirket sermayesi örgütlenmesinin güçlenmesi
- C) Her ikisinin XVI. yüzyıl başındaki ilk matbaayı kurması
- D) İki şirketin tamamen vergisiz bağımsız ulus-devlet olması
- E) Augsburg Barışı’na doğrudan taraf olan dinsel kurumlar olması
Doğru cevap: B
Çözüm: Bu imtiyazlı ticaret şirketleri uzun mesafe ticaretinde sermaye ve devlet yetkilerinin bağlantısını gösterir; modern sınırsız serbest ticaret ile eşitlenmez.
XVI. yüzyıl Fiyat Devrimi sırasında bir ülkede gümüş girişi artmasına karşın bazı malların fiyatları diğerlerinden hızlı yükseliyorsa hangi çıkarım uygundur?
- A) Gümüş tüm malların fiyatını her yerde aynı oranla otomatik yükseltir
- B) Ürün arzı ve nüfus fiyatların dışında kesinlikle kalır
- C) Fiyat hareketlerini arz-talep, ürün koşulları ve para dolaşımı birlikte biçimlendirmiş olabilir
- D) Merkantilizm 1500’lerde bütün fiyatları yasa gereği sabitler
- E) Avrupa’da gümüş para olarak hiç kullanılmaz
Doğru cevap: C
Çözüm: Amerika gümüşü Avrupa fiyatları üzerinde etkiliydi; ancak yerel üretim, nüfus, talep ve paranın dolaşım hızı, fiyat değişimlerini farklılaştırabilir.
1534 İngiltere kraliyet üstünlüğü kararıyla "İngiliz Kilisesi’nin sonraki bütün doktrinleri aynı anda kesinleşti" savı hangi bakımdan sorunludur?
- A) VIII. Henry’nin hiç kral olmaması bakımından
- B) İngiltere’nin 1534’te hiç kilise kurumuna sahip olmaması bakımından
- C) Reformun yalnız coğrafi keşiflerden önce yaşanması bakımından
- D) Kurumsal ayrılma ile ibadet ve öğreti değişimlerinin farklı hükümdarlık dönemlerinde gelişmesi bakımından
- E) 1534’te tüm Alman prensliklerinin birleşmesi bakımından
Doğru cevap: D
Çözüm: VIII. Henry döneminde kraliyet üstünlüğü kurumsal dönemeçti; İngiliz Reformunun doktrini VI. Edward, Mary ve I. Elizabeth dönemlerinde farklı yönlerde değişti.
1648 Westphalia düzeninde Fransa’nın Katolik olmasına karşın Habsburglara karşı siyasi çıkar gözetmiş olması hangi çıkarımı güçlendirir?
- A) Otuz Yıl Savaşları’nın hiçbir dinî boyutu bulunmadığını
- B) Fransa’nın bütün savaş boyunca Katolikliği yasakladığını
- C) Habsburg hanedanının tüm Avrupa’da tek müttefik olduğunu
- D) Westphalia’nın XVI. yüzyılda imzalanmış olduğunu
- E) Erken modern Avrupa ittifaklarının mezhep ortaklığı kadar güç dengesiyle de biçimlendiğini
Doğru cevap: E
Çözüm: Otuz Yıl Savaşları sırasında mezhep ve siyasi çıkarlar her zaman örtüşmedi. Fransa-Habsburg rekabeti dinî ayrışma yanında güç dengesi yorumunu gerektirir.