Bir metinde "Gutenberg insanlık tarihinde ilk kez baskı tekniğini icat etti" denmektedir. Tarihsel açıdan hangi düzeltme gerekir?
- A) Avrupa’daki hareketli metal harfli baskının gelişimindeki rolü vurgulanmalı; daha eski Asya baskı gelenekleri yok sayılmamalıdır
- B) Baskı tekniğinin ancak XX. yüzyılda çıktığı savunulmalıdır
- C) Gutenberg’in yalnız denizcilikle uğraştığı belirtilmelidir
- D) 1450’lerde Avrupa’da hiç kitap basılmadığı yazılmalıdır
- E) Bütün kitapların Gutenberg’den sonra da yalnız kil tablete işlendiği söylenmelidir
Doğru cevap: A
Çözüm: Çin ve Kore’de hareketli harf ve baskı teknikleri Gutenberg’den önce vardı. Gutenberg’in başarısı Avrupa’daki metal harfli baskının yaygınlaşması bağlamında değerlendirilmelidir.
"Rönesans başladığında Avrupalılar dinî inancı tamamen bırakarak yalnız seküler sanat üretti" yargısını hangi kanıt en doğrudan zayıflatır?
- A) Rönesans resminde perspektifin kullanılması
- B) Birçok Rönesans sanatçısının kilise ve dinî kurumlar için eser üretmesi
- C) İtalyan kentlerinde ticaretin yapılması
- D) Klasik dillerin eğitimde önem kazanması
- E) Floransa’da sanat koruyuculuğunun gelişmesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Rönesans’ın klasik kültür ve insan merkezli düşünceyle ilişkisi dinî sanatın bittiği anlamına gelmez. Kilise ve dinî siparişler dönemin sanat üretiminde güçlüydü.
Bir hümanist düşünürün antik metni Yunanca el yazmalarıyla karşılaştırarak farklı okumaları belirlemesi, hangi yönteme işaret eder?
- A) Antik dillerin tamamının yasaklanmasına
- B) Toprak mülkiyetinin savaş ganimetiyle paylaşılmasına
- C) Filolojik metin eleştirisiyle otorite kabul edilen aktarımın denetlenmesine
- D) Merkantilist gümrük vergisinin hesaplanmasına
- E) Hükümdarın yalnız askerî emirlerini çoğaltmaya
Doğru cevap: C
Çözüm: Rönesans hümanizminin filolojik yönü kaynak metnin dilini, nüshalarını ve anlamını karşılaştırmaya dayanır. Otoriteyi incelemek ile dini tümden reddetmek aynı iddia değildir.
1517 Luther tezleri, 1521 Worms Diyeti ve 1555 Augsburg Barışı birlikte ele alındığında hangi gelişim çizgisi daha doğrudur?
- A) Bütün Reform anlaşmazlıklarının 1517’de kesin sona ermesi
- B) Kutsal Roma İmparatorluğu’nun 1521’de tümden kaldırılması
- C) 1555’te dünya üzerindeki bütün mezheplerin birleştirilmesi
- D) Dinî eleştirinin imparatorluk siyasetinde çatışmaya ve ardından sınırlı mezhep uzlaşmasına dönüşmesi
- E) Worms’un 1521’de İlk Çağ Roma kanunlarını ilan etmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: 1517 teolojik eleştiriyi, 1521 imparatorluk otoritesiyle karşılaşmayı, 1555 ise belirli Alman prenslikleri için mezhep düzenlemesini temsil eder. Süreç doğrusal ve eksiksiz bir barış değildir.
1555 Augsburg düzeniyle 1648 Westphalia’yı karşılaştırırken hangisi doğru bir kapsam ayrımıdır?
- A) Augsburg İspanya-Portekiz kolonilerini paylaştırırken Westphalia matbaayı icat etmiştir
- B) İki düzenleme de aynı şehirde 1517 yılında yapılmıştır
- C) Westphalia yalnız İngiltere Kilisesi’ni kurmak amacıyla imzalanmıştır
- D) Augsburg tüm Avrupa’da modern eşit genel oyu başlatmıştır
- E) Augsburg esasen Katolik-Lutherci prenslik tercihiyle, Westphalia daha geniş imparatorluk ve diplomasi düzeniyle ilişkilidir
Doğru cevap: E
Çözüm: 1555 Augsburg barışı sınırlı mezhep düzenidir; 1648 Westphalia Otuz Yıl Savaşları’nın sonu, imparatorluk ve güç dengeleriyle bağlantılıdır. Calvinist statüsü de 1648 düzenlemelerinde değişti.
"Modern egemen devlet ilk kez 1648’de bir anda ve eksiksiz ortaya çıktı" yargısında hangi tarihsel sorun vardır?
- A) Uzun süreli devletleşme ve hukuk dönüşümünü tek antlaşmanın mutlak sonucu gibi göstermesi
- B) Westphalia’nın 1648’de hiç yapılmamış olması
- C) XVII. yüzyılda hiç diplomatik ilişki bulunmaması
- D) Antlaşmanın yalnız matbaa tekniğiyle ilgili olması
- E) Avrupa’da krallıkların ilk kez 1800’de ortaya çıkması
Doğru cevap: A
Çözüm: Westphalia önemli bir dönüm noktasıdır; modern devlet egemenliğinin kurumları daha erken ve geç gelişmeler içerir. "Bir anda" anlatımı süreci aşırı basitleştirir.
Rönesans ve Reform arasındaki ilişki için hangi değerlendirme anakronik bir nedensellikten kaçınır?
- A) Luther 1517’de Rönesans’ın XIV. yüzyıldaki bütün eserlerini üretmiştir
- B) Rönesans kültüründeki metin eleştirisi ve matbaa Reform ortamını etkiledi; Reform tek kişinin doğrudan Rönesans’ı başlatması değildir
- C) Rönesans yalnız Augsburg Barışı sonrasında başlamıştır
- D) Matbaa Reformdan iki yüzyıl sonra Avrupa’ya gelmiştir
- E) Hümanistler ile reformcular aynı hedefte tek bir örgüt kurmuştur
Doğru cevap: B
Çözüm: Rönesans hümanizmi ve matbaa, metin dolaşımını etkiledi; Reformun teolojik ve siyasi farklı nedenleri vardır. Etkileşim tarihselliği korunarak açıklanmalıdır.
1494 Tordesillas çizgisi üzerinden "Amerika’daki yerli halklar topraklarını eşit müzakereyle iki krallığa bıraktı" sonucuna varılamamasının nedeni nedir?
- A) Antlaşmanın Amerika’da bütün yerli hükümdarlarca imzalanması
- B) Metnin yalnız bilimsel harita notu olması
- C) Antlaşmanın İspanya ve Portekiz’in iddialarını düzenlemesi, yerli egemenliğini temsil etmemesi
- D) 1494’te hiçbir Avrupa devletinin bulunmaması
- E) Antlaşmanın yalnız Almanya’daki mezhepleri düzenlemesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Tordesillas Avrupalı monarşiler arasında iddia edilen nüfuz bölgelerini belirledi. Yerel toplumların rızası, mülkiyeti veya siyasi temsilini içeren eşit bir anlaşma değildir.
Bir sömürge yönetimi yerli halkları belirli iş ve haraç yükümlülüklerine bağlayan encomienda benzeri uygulamalar kurmuştur. Bu örnek hangi olguyu destekler?
- A) Sömürgeciliğin yalnız barışçıl bilimsel seyahatlerden oluştuğunu
- B) Yerli yönetimlerin bütün siyasi kararlarını aynı biçimde koruduğunu
- C) Atlantik ekonomisinde zorla çalıştırmanın hiçbir rolü olmadığını
- D) Fetihlerin emek ve vergi toplama ilişkilerini zorlayıcı biçimde yeniden örgütleyebildiğini
- E) Bütün yerel halkların hiçbir baskı olmadan gönüllü görev aldığını
Doğru cevap: D
Çözüm: Encomienda gibi düzenler İspanyol sömürgeciliğinde haraç ve emek üzerinde ayrıcalıklar doğurdu, istismar ve zorlamalarla ilişkilendi. Tek tip yerli deneyimi varsayılamaz.
1492 sonrası Amerika nüfusundaki ağır kayıpları yalnız doğrudan savaş ölümleriyle açıklamayan tarihçi hangi etkeni özellikle vurgulamalıdır?
- A) Avrupa’dan hiçbir hastalık taşınmamasını
- B) Bütün yerli nüfusun Avrupa’ya barışçıl göç etmesini
- C) Tarım ürünlerinin her iki kıtada aynı kalmasını
- D) Bütün savaşların 1492’de bir gün sürmesini
- E) Avrasya kaynaklı salgınların bağışıklık geçmişi farklı toplumlarda yarattığı büyük yıkımı
Doğru cevap: E
Çözüm: Kızamık ve çiçek gibi hastalıklar Amerika’daki nüfus kırılmasında önemli rol oynadı. Savaş, zorla çalıştırma ve toplumsal çözülme de bölgesel etkileri değiştirdi.
"1519–1522 dünya çevresi seferi, Dünya’nın yuvarlak olduğunu insanlık tarihinde ilk kez kanıtladı" yargısının asıl problemi hangisidir?
- A) Dünya’nın küreselliğine ilişkin antik ve ortaçağ bilgi birikimini yok sayması
- B) Macellan seferinin hiçbir okyanusa açılmaması
- C) Seferin tümünün yalnız Atlas Okyanusu içinde geçmesi
- D) Elcano’nun 1492 Kolomb’un kaptanı olması
- E) Dünya çevresini dolaşmanın denizcilik tarihi açısından önemsiz sayılması
Doğru cevap: A
Çözüm: Dünya’nın küresel olduğuna ilişkin fikirler Antik Çağ’da vardı. Macellan-Elcano seferi küresel deniz dolaşımı ve okyanus bağlantıları için tarihsel bir dönüm noktasıdır.
Aşağıdaki sefer eşleştirmelerinden hangisi tarihsel sıraya ve kişilere birlikte uygundur?
- A) 1488 Elcano–Hindistan; 1498 Kolomb–Ümit Burnu; 1522 Dias–dünya turu
- B) 1488 Dias–Ümit Burnu; 1498 da Gama–Hindistan; 1522 Elcano–dünya çevresi seferinin tamamlanması
- C) 1488 da Gama–Amerika; 1498 Macellan–Ümit Burnu; 1522 Kolomb–Hindistan
- D) 1488 Luther–Hindistan; 1498 Calvin–Amerika; 1522 Gutenberg–Ümit Burnu
- E) 1488 Dias–Japonya; 1498 Elcano–Meksika; 1522 da Gama–Peru
Doğru cevap: B
Çözüm: Portekiz keşiflerinde Dias’ın 1488 güney Afrika geçişi ve da Gama’nın 1498 Hindistan yolculuğu; Macellan’ın başlattığı seferde Elcano’nun 1522 dönüşü ayırt edilir.
1521’de Tenochtitlan’ın İspanyollar tarafından ele geçirilmesini yalnız küçük bir Avrupa birliğinin teknolojisiyle açıklamak niçin eksik kalır?
- A) Aztek dünyasında hiçbir yerel siyasi çekişme bulunmaması nedeniyle
- B) Şehrin 1521’den önce hiç yerleşim görmemiş olması nedeniyle
- C) Hernán Cortés’in yerel müttefikleri, çatışmalar ve salgınların da sonucu etkilemesi nedeniyle
- D) Savaşta hiçbir yerli ordunun yer almaması nedeniyle
- E) İspanya’nın tek başına bütün Amerika’da aynı gün egemen olması nedeniyle
Doğru cevap: C
Çözüm: Cortés’in Tenochtitlan’ı ele geçirmesi yerli ittifakları, kuşatma ve salgınlarla bağlantılıdır. Salt silah üstünlüğü bütün nedenleri açıklamaz.
Francisco Pizarro’nun Andlar’daki İnka siyasi yapısına karşı ilerleyişinde 1532 Cajamarca olayının önemini en doğru açıklayan seçenek hangisidir?
- A) Kuzey Amerika’da İngiliz sömürgelerinin kurulması
- B) 1517 Reformunun bizzat Pizarro tarafından başlatılması
- C) Portekiz’in 1498 Hindistan rotasını ilan etmesi
- D) İnka hükümdarı Atahualpa’nın ele geçirilmesinin İspanyol fetih sürecinde belirleyici kırılma yaratması
- E) Aztek başkenti Tenochtitlan’ın ilk kez 1532’de kurulması
Doğru cevap: D
Çözüm: 1532 Cajamarca’da Atahualpa’nın yakalanması İnka fetih sürecinde kırılma noktasıdır. İç savaş, ittifaklar ve salgınlar da siyasi dönüşümü etkiledi.
Portekiz’in XVI. yüzyıl Hint Okyanusu varlığını tek parça, kesintisiz ve tüm karayı yöneten bir devlet saymak neden yanlıştır?
- A) Portekiz gemilerinin 1498’de Hindistan’a hiç ulaşmaması nedeniyle
- B) Tüm Hint Okyanusu’nun İspanya’nın iç denizi olması nedeniyle
- C) Portekiz’in Avrupa’da herhangi bir krallığa sahip olmaması nedeniyle
- D) Bölgede hiçbir yerli ticaret ağının bulunmaması nedeniyle
- E) Liman, kale, gümrük ve deniz ticaretine odaklanan ağın geniş kara imparatorluğundan farklı olması nedeniyle
Doğru cevap: E
Çözüm: Portekiz Estado da Índia düzeni önemli ölçüde kaleler, limanlar ve deniz ticaret yollarını denetlemeye yöneldi. Yerel güç ve ağlarla farklı ilişkiler kurdu.
Floransa’da bir sanatçının hem dinsel sipariş hem tüccar ailesinin portre talebi için çalışması hangi değerlendirmeyi destekler?
- A) Rönesans sanatının kilise, siyaset ve kentli patronajının kesişiminde gelişmesini
- B) Dönemde her sanat eserinin tek bir krallıkça sipariş edilmesini
- C) Rönesans’ın hiçbir dinsel konu işlemediğini
- D) Tüccarların bütün siyasal gücünü 1450’de kaybetmesini
- E) Sanatçıların eserlerini sadece feodal angarya olarak üretmesini
Doğru cevap: A
Çözüm: Rönesans sanatçıları kilise, şehir yönetimi ve özel patronlardan sipariş aldı. Bu ortamı bütünüyle laik veya bütünüyle tek merkezli diye sınıflamak yetersizdir.
1600 İngiliz Doğu Hindistan Şirketi ile 1602 Hollanda Doğu Hindistan Şirketi’nin ortak tarihsel yönü hangisidir?
- A) Manoryal toprağa bağlı serfliğin Avrupa’da evrensel olması
- B) Devlet ayrıcalıklarıyla desteklenen uzak deniz ticareti ve şirket sermayesi örgütlenmesinin güçlenmesi
- C) Her ikisinin XVI. yüzyıl başındaki ilk matbaayı kurması
- D) İki şirketin tamamen vergisiz bağımsız ulus-devlet olması
- E) Augsburg Barışı’na doğrudan taraf olan dinsel kurumlar olması
Doğru cevap: B
Çözüm: Bu imtiyazlı ticaret şirketleri uzun mesafe ticaretinde sermaye ve devlet yetkilerinin bağlantısını gösterir; modern sınırsız serbest ticaret ile eşitlenmez.
XVI. yüzyıl Fiyat Devrimi sırasında bir ülkede gümüş girişi artmasına karşın bazı malların fiyatları diğerlerinden hızlı yükseliyorsa hangi çıkarım uygundur?
- A) Gümüş tüm malların fiyatını her yerde aynı oranla otomatik yükseltir
- B) Ürün arzı ve nüfus fiyatların dışında kesinlikle kalır
- C) Fiyat hareketlerini arz-talep, ürün koşulları ve para dolaşımı birlikte biçimlendirmiş olabilir
- D) Merkantilizm 1500’lerde bütün fiyatları yasa gereği sabitler
- E) Avrupa’da gümüş para olarak hiç kullanılmaz
Doğru cevap: C
Çözüm: Amerika gümüşü Avrupa fiyatları üzerinde etkiliydi; ancak yerel üretim, nüfus, talep ve paranın dolaşım hızı, fiyat değişimlerini farklılaştırabilir.
1534 İngiltere kraliyet üstünlüğü kararıyla "İngiliz Kilisesi’nin sonraki bütün doktrinleri aynı anda kesinleşti" savı hangi bakımdan sorunludur?
- A) VIII. Henry’nin hiç kral olmaması bakımından
- B) İngiltere’nin 1534’te hiç kilise kurumuna sahip olmaması bakımından
- C) Reformun yalnız coğrafi keşiflerden önce yaşanması bakımından
- D) Kurumsal ayrılma ile ibadet ve öğreti değişimlerinin farklı hükümdarlık dönemlerinde gelişmesi bakımından
- E) 1534’te tüm Alman prensliklerinin birleşmesi bakımından
Doğru cevap: D
Çözüm: VIII. Henry döneminde kraliyet üstünlüğü kurumsal dönemeçti; İngiliz Reformunun doktrini VI. Edward, Mary ve I. Elizabeth dönemlerinde farklı yönlerde değişti.
1648 Westphalia düzeninde Fransa’nın Katolik olmasına karşın Habsburglara karşı siyasi çıkar gözetmiş olması hangi çıkarımı güçlendirir?
- A) Otuz Yıl Savaşları’nın hiçbir dinî boyutu bulunmadığını
- B) Fransa’nın bütün savaş boyunca Katolikliği yasakladığını
- C) Habsburg hanedanının tüm Avrupa’da tek müttefik olduğunu
- D) Westphalia’nın XVI. yüzyılda imzalanmış olduğunu
- E) Erken modern Avrupa ittifaklarının mezhep ortaklığı kadar güç dengesiyle de biçimlendiğini
Doğru cevap: E
Çözüm: Otuz Yıl Savaşları sırasında mezhep ve siyasi çıkarlar her zaman örtüşmedi. Fransa-Habsburg rekabeti dinî ayrışma yanında güç dengesi yorumunu gerektirir.