Soğuk Savaş tarihinde “yumuşama” terimi hangi süreci anlatır?
- A) ABD ve SSCB arasındaki gerilimin kısmen azalmasını ve diplomatik temasların artmasını
- B) NATO ve Varşova Paktı’nın 1955’te tek örgüte dönüşmesini
- C) ABD ile SSCB’nin 1962’de birleşik devlet kurmasını
- D) Birleşmiş Milletlerin tamamen kapanmasını
- E) Kore Savaşı’nın 1950’de başlamasını
Doğru cevap: A
Çözüm: Yumuşama ya da détente, özellikle 1960’ların sonundan 1970’lere uzanan süreçte büyük güçlerin rekabeti sürdürürken müzakereye daha çok yönelmesidir.
Yumuşama döneminin ortaya çıkışında nükleer savaş tehlikesini görünür kılan 1962 olayı hangisidir?
- A) Berlin Ablukası
- B) Küba Füze Krizi
- C) Süveyş Krizi
- D) Kore Ateşkesi
- E) Kıbrıs Türk Federe Devleti’nin ilanı
Doğru cevap: B
Çözüm: Ekim 1962 Küba Füze Krizi, ABD ve SSCB’yi nükleer çatışmanın eşiğine getirdi; sonrasında iletişim ve silah kontrolü çabaları hızlandı.
1963’te ABD, SSCB ve Birleşik Krallık arasında imzalanan nükleer antlaşma hangisidir?
- A) SALT II
- B) Helsinki Nihai Senedi
- C) Kısmi Nükleer Deneme Yasağı Antlaşması
- D) Ankara Anlaşması
- E) Bağdat Paktı
Doğru cevap: C
Çözüm: 1963 Kısmi Deneme Yasağı Antlaşması atmosferde, uzayda ve su altında nükleer denemeleri yasakladı; bütün yer altı denemelerini kapsamadı.
ABD ile SSCB arasında 1963’te kurulan doğrudan kriz iletişim hattının yaygın adı nedir?
- A) Marshall Hattı
- B) Katma Protokol
- C) Balkan İttifakı
- D) Kırmızı telefon (hotline) hattı
- E) Kore Hava Köprüsü
Doğru cevap: D
Çözüm: Küba Füze Krizi’ndeki iletişim sorunları, Washington ile Moskova arasında doğrudan iletişim hattı kurulmasını teşvik etti.
SALT kısaltması Soğuk Savaş bağlamında neyi ifade eder?
- A) Avrupa Ekonomik Topluluğu ortak pazarını
- B) Türkiye’nin Kıbrıs’taki garantörlük antlaşmasını
- C) Birleşmiş Milletlerin insan hakları bildirisini
- D) Varşova Paktı’nın ortak para birimini
- E) Stratejik silahların sınırlandırılması görüşmelerini
Doğru cevap: E
Çözüm: SALT, ABD ile SSCB arasında stratejik nükleer silahların sınırlandırılmasına yönelik müzakere ve anlaşmaların adıdır.
SALT I düzenlemeleri hangi yılda imzalanmıştır?
- A) 1972
- B) 1955
- C) 1960
- D) 1968
- E) 1989
Doğru cevap: A
Çözüm: ABD Başkanı Nixon ile Sovyet lider Brejnev, SALT I kapsamında ABM Antlaşması ve geçici stratejik silah sınırlandırma düzenlemesini 1972’de imzaladı.
1975’te Avrupa güvenlik ve işbirliği ilkeleriyle ilgili kabul edilen belge hangisidir?
- A) Lozan Barış Antlaşması
- B) Helsinki Nihai Senedi
- C) Montrö Boğazlar Sözleşmesi
- D) SALT II
- E) Ankara Anlaşması
Doğru cevap: B
Çözüm: 1 Ağustos 1975 Helsinki Nihai Senedi, Avrupa güvenliği, devletler arası ilişkiler, ekonomik işbirliği ve insan hakları ilkelerini içeren belgedir.
Yumuşama döneminde silah kontrolü girişimlerinin temel mantığı hangisidir?
- A) Karşılıklı nükleer yok olma riskini azaltırken rekabeti müzakereyle yönetmek
- B) ABD ve SSCB’nin bütün ideolojik farklılıklarını tek günde ortadan kaldırmak
- C) Kore Savaşı’nın 1950’de hiç yaşanmadığını kabul etmek
- D) NATO ile Varşova Paktı’nı ortak bir devlet yapmak
- E) Birleşmiş Milletler üyeliğini tüm ülkeler için yasaklamak
Doğru cevap: A
Çözüm: Yumuşama, nükleer silahların yol açtığı karşılıklı felaket riskini azaltmak için anlaşmalar yapmayı amaçladı; bloklar arası rekabet tamamen bitmedi.
1963 Kısmi Deneme Yasağı Antlaşması için doğru kapsam hangisidir?
- A) Bütün yer altı denemeleri dâhil tüm testleri koşulsuz yasaklaması
- B) Atmosfer, uzay ve su altı denemelerine yasak; yer altı denemelerine genel yasak yok
- C) Yalnız geleneksel toplarla yapılan atışları yasaklaması
- D) NATO’nun bütün askerî tatbikatlarını sona erdirmesi
- E) Türkiye’nin Kıbrıs garantörlüğünü kaldırması
Doğru cevap: B
Çözüm: 1963 antlaşması atmosferde, uzayda ve su altında nükleer denemeleri yasaklamış; yer altındaki bütün denemeleri kapsayan bir düzenleme olmamıştır.
1962 Küba Füze Krizi ile 1963 doğrudan iletişim hattı arasındaki ilişki hangisidir?
- A) Küba Krizi Türkiye-AET ortaklığını doğrudan sona erdirmiştir
- B) Kırmızı hat yalnız Bağdat Paktı üyeleri arasında kurulmuştur
- C) Kriz sırasındaki yanlış anlama riskini azaltma ihtiyacı hattın kurulmasını hızlandırmıştır
- D) İletişim hattı 1979 İran Devrimi’nin ardından kurulmuştur
- E) Kriz sonrası ABD ile SSCB diplomatik ilişki kurmayı yasaklamıştır
Doğru cevap: C
Çözüm: Küba Füze Krizi’nde liderlerin iletişiminin gecikmesi büyük risk yaratmış; ABD ve SSCB arasında daha hızlı temas mekanizması geliştirilmiştir.
1968 Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT) hangi amacı öne çıkarır?
- A) Dünyadaki bütün devletleri Varşova Paktına almak
- B) Ankara Anlaşması’nı feshetmek
- C) Kıbrıs Türk Federe Devleti’ni 1968’de kurmak
- D) Nükleer silahların yayılmasını önleyip barışçıl kullanımı ve silahsızlanmayı desteklemek
- E) Avrupa’da yalnız petrol ticaretini düzenlemek
Doğru cevap: D
Çözüm: 1968’de imzaya açılan NPT, nükleer silahların yayılmasını önleme, barışçıl nükleer enerji ve silahsızlanma hedeflerini bir araya getirir.
1972 SALT I paketi içinde yer alan ABM Antlaşması hangi konuyla ilgilidir?
- A) Avrupa Ekonomik Topluluğu gümrük tarifelerinin kaldırılması
- B) Kıbrıs Cumhuriyeti’nin garantörlerinin seçilmesi
- C) Petrol ambargosunun otomatik sona erdirilmesi
- D) Berlin Duvarı’nın yıkımının planlanması
- E) Balistik füzelere karşı savunma sistemlerinin sınırlandırılması
Doğru cevap: E
Çözüm: SALT I görüşmeleri stratejik silahları sınırlandırma amacı taşıdı; ABM Antlaşması füzesavar savunma sistemlerini sınırlayan ayrı bir ayağıydı.
SALT I ile SALT II için doğru tarih eşleştirmesi hangisidir?
- A) SALT I 1972, SALT II 1979’da imzalandı
- B) SALT I 1963, SALT II 1968’de imzalandı
- C) SALT I 1979, SALT II 1972’de imzalandı
- D) SALT I 1949, SALT II 1955’te imzalandı
- E) Her ikisi de 1991 sonrasında başlatıldı
Doğru cevap: A
Çözüm: SALT I Nixon–Brejnev döneminde 1972’de, SALT II Carter–Brejnev döneminde 1979’da imzalandı; SALT II ABD tarafından onaylanmadı.
1979 SALT II antlaşmasının hukukî sonucunu doğru belirten ifade hangisidir?
- A) 1972’de Türkiye tarafından tek başına yürürlüğe konmuştur
- B) İmzalanmış ancak ABD Senatosunca onaylanıp yürürlüğe konmamıştır
- C) NATO’nun kuruluş metni olarak 1949’da kabul edilmiştir
- D) AET Katma Protokolü’nün İngilizce adıdır
- E) Kıbrıs harekâtını sona erdiren ateşkes antlaşmasıdır
Doğru cevap: B
Çözüm: SALT II Haziran 1979’da imzalandı fakat ABD’de onaylanmadı; Afganistan müdahalesi sonrasındaki gerginlik süreci daha da zorlaştırdı.
1962–1972 silah kontrolü kronolojisini doğru veren seçenek hangisidir?
- A) 1962 Küba Krizi → 1963 Kısmi Deneme Yasağı → 1968 NPT → 1972 SALT I
- B) 1968 NPT → 1962 Küba → 1972 SALT I → 1963 deneme yasağı
- C) 1972 SALT I → 1963 Kısmi Deneme → 1962 Küba → 1968 NPT
- D) 1963 SALT II → 1962 Küba → 1968 Helsinki → 1972 NPT
- E) 1972 Küba → 1968 SALT II → 1963 NPT → 1962 Helsinki
Doğru cevap: A
Çözüm: Küba Füze Krizi 1962’de nükleer riski gösterdi; 1963 kısmi deneme yasağı, 1968 NPT ve 1972 SALT I farklı amaçlı adımlardı.
1963 Kısmi Deneme Yasağı’nın “tam nükleer silahsızlanma antlaşması” diye nitelendirilmesi neden yanlıştır?
- A) ABD ve SSCB bütün nükleer silahlarını 1963’te imha etmiştir
- B) Yalnız belirli ortamlardaki nükleer denemeleri yasaklamış, nükleer cephanelikleri ortadan kaldırmamıştır
- C) Antlaşma yalnız AET gümrük tarifelerini düzenlemiştir
- D) Antlaşma sadece 1974 Kıbrıs barış görüşmelerine ilişkindir
- E) 1963’te nükleer deneme teknolojisi henüz yoktu
Doğru cevap: B
Çözüm: 1963 antlaşması atmosfer, uzay ve su altındaki denemeleri yasaklayan kısmi bir düzenlemedir; yer altı denemeleri ve cephaneliklerin tamamı sona ermedi.
SALT I 1972 ve Helsinki 1975 belgeleri için en doğru içerik ayrımı hangisidir?
- A) SALT I ekonomik gümrük tarifesi; Helsinki yalnız iki ülkenin füze sayısıdır
- B) SALT I Kıbrıs garantörlük rejimi; Helsinki NATO üyelik protokolüdür
- C) SALT I stratejik silah sınırlaması; Helsinki sınırların saygı görmesi, işbirliği ve insan hakları ilkeleridir
- D) SALT I Avrupa’da ortak para; Helsinki Kore ateşkesi düzenidir
- E) Her ikisi 1974’te sadece Türkiye ile ABD arasında imzalanmıştır
Doğru cevap: C
Çözüm: SALT I iki nükleer süper gücün stratejik silah müzakeresidir; Helsinki 35 katılımcılı Avrupa güvenliği, işbirliği ve haklar sürecidir.
1975 Helsinki Nihai Senedi hakkında “Avrupa sınırlarını tek başına yeni bir antlaşmayla yeniden çizdi” önermesi neden eksiktir?
- A) Helsinki Senedi 1975’te yalnız Türkiye’nin il sınırlarını değiştirmiştir
- B) Belge 1975’te ABD-SSCB arasında nükleer füzeleri yok etmiştir
- C) Helsinki 1975’te Birleşmiş Milletleri kurmuştur
- D) Metin sınırların dokunulmazlığı ve barışçı ilişkileri vurgulayan çok taraflı siyasi ilkeler içerir
- E) Belge Kıbrıs’ın garantörlerini SSCB ve İran olarak değiştirmiştir
Doğru cevap: D
Çözüm: Helsinki metni devletler arası güvenlik, sınırların dokunulmazlığı, işbirliği ve insan haklarını içeren siyasal mutabakattır; salt sınır çizme işlemine indirgenemez.
1979 SALT II için aşağıdakilerden hangisi hem imza hem onay bakımından doğrudur?
- A) Nixon ve Brejnev 1962’de imzaladı; NATO antlaşması oldu
- B) Kennedy ve Kruşçev 1975’te imzaladı; AET’ye üyelik sağladı
- C) SALT II hiçbir zaman imzalanmadı ve 1949’da NATO’yu kurdu
- D) Türkiye ile Yugoslavya 1979’da imzaladı; Balkan İttifakı oldu
- E) Carter ve Brejnev 1979’da imzaladı; ABD Senatosunda onaylanmadı
Doğru cevap: E
Çözüm: SALT II Haziran 1979’da Carter ve Brejnev tarafından imzalandı fakat ABD Senatosunun onayı alınmadı; imza ile yürürlük ayrı aşamalardır.
SALT II’nin ABD’de onaylanmaması ile 1979 Afganistan müdahalesi için doğru ilişki hangisidir?
- A) Afganistan müdahalesi onay sürecinin durdurulmasında belirleyici etkenlerden biri olmuştur
- B) Afganistan müdahalesi SALT II’yi 1972’de zorunlu olarak yürürlüğe koymuştur
- C) Afganistan müdahalesi 1947 Truman Doktrini’ni yazmıştır
- D) Onaylanmama nedeni Türkiye’nin 1979’da NATO’dan ayrılmasıdır
- E) Afganistan müdahalesi 1979’da Berlin Duvarı’nı yıkmıştır
Doğru cevap: A
Çözüm: Sovyet müdahalesi 1979 sonunda yaşandı; Carter 1980 başında SALT II’nin Senato gündeminde ilerlememesini istedi ve antlaşma onaylanmadı.