1975 Helsinki Nihai Senedi’nin kabul edildiği uluslararası süreç hangisidir?
- A) Milletler Cemiyeti Genel Kurulu
- B) Kore Ateşkes Komisyonu
- C) Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı (AGİK)
- D) Bağdat Paktı Bakanlar Konseyi
- E) Balkan Antantı toplantısı
Doğru cevap: C
Çözüm: Helsinki Nihai Senedi, Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Konferansı sürecinin ürünüdür; bugünkü AGİT’in tarihsel temel taşlarından sayılır.
Türkiye ile Avrupa Ekonomik Topluluğu arasında Ankara Anlaşması hangi yıl imzalanmıştır?
- A) 1952
- B) 1967
- C) 1973
- D) 1963
- E) 1987
Doğru cevap: D
Çözüm: Ankara Anlaşması 12 Eylül 1963’te imzalandı, 1 Aralık 1964’te yürürlüğe girdi ve Türkiye-AET ortaklığının temelini oluşturdu.
Ankara Anlaşması’nın Türkiye bakımından temel niteliği hangisidir?
- A) Türkiye’yi aynı gün Avrupa Birliğine tam üye yapması
- B) NATO’dan çekilmeyi zorunlu kılması
- C) Kıbrıs Cumhuriyeti’ni kurması
- D) Varşova Paktı üyeliğini başlatması
- E) Avrupa Ekonomik Topluluğu ile ortaklık ilişkisi kurması
Doğru cevap: E
Çözüm: 1963 Ankara Anlaşması bir ortaklık anlaşmasıdır; imza, Türkiye’nin AET’ye veya daha sonraki Avrupa Birliğine tam üyeliği anlamına gelmez.
Türkiye-AET Katma Protokolü hangi yıl imzalanmıştır?
- A) 1970
- B) 1960
- C) 1963
- D) 1975
- E) 1983
Doğru cevap: A
Çözüm: Katma Protokol 23 Kasım 1970’te imzalanmış, 1973’te yürürlüğe girerek AET ortaklığının geçiş aşamasını düzenlemiştir.
1970 Katma Protokolü hangi yıl yürürlüğe girmiştir?
- A) 1959
- B) 1973
- C) 1964
- D) 1979
- E) 1995
Doğru cevap: B
Çözüm: Türkiye ile AET arasındaki Katma Protokol 1970’te imzalandı; 1 Ocak 1973’te yürürlüğe girdi ve geçiş dönemi hükümleri öngördü.
1967’de İsrail ile Arap devletleri arasında yaşanan savaşın yaygın adı nedir?
- A) Kore Savaşı
- B) Yüz Gün Savaşı
- C) Altı Gün Savaşı
- D) Birinci Körfez Savaşı
- E) Kırım Savaşı
Doğru cevap: C
Çözüm: 1967 Altı Gün Savaşı, İsrail ile komşu Arap devletleri arasındaki çatışmaydı; 1973 Ekim Savaşı’ndan farklı bir olaydır.
1973 Arap-İsrail çatışmasının yaygın adı hangisidir?
- A) Altı Gün Savaşı
- B) Berlin Ablukası
- C) Küba Füze Krizi
- D) Yom Kippur (Ekim) Savaşı
- E) Kore Savaşı
Doğru cevap: D
Çözüm: Ekim 1973’te Mısır ve Suriye ile İsrail arasındaki savaş Yom Kippur Savaşı adıyla bilinir; 1967 Altı Gün Savaşı ile karıştırılmamalıdır.
1975 Helsinki Nihai Senedi için hangi ifade doğrudur?
- A) NATO’nun 5. maddesini kaldıran bir savaş ilanıdır
- B) Türkiye’yi AET’ye tam üye kabul eden antlaşmadır
- C) Avrupa güvenliği, işbirliği ve insan haklarına ilişkin siyasi taahhütleri içerir
- D) SALT II’nin 1975’te onaylandığını bildiren yasadır
- E) Yalnız 1974 Kıbrıs harekâtının ateşkes belgesidir
Doğru cevap: C
Çözüm: Helsinki Nihai Senedi katılımcı devletlerin güvenlik ve insan hakları ilkelerini ortaya koyan siyasi belgedir; NATO antlaşması ya da tam üyelik belgesi değildir.
Helsinki süreci ve SALT I arasındaki temel içerik farkı hangisidir?
- A) Helsinki yalnız gümrük tarifeleri, SALT I yalnız tarım reformudur
- B) Helsinki 1950 Kore ateşkesi, SALT I 1974 Kıbrıs anlaşmasıdır
- C) Her iki metin de Türkiye’nin NATO’ya giriş belgesidir
- D) Helsinki geniş kapsamlı güvenlik ve haklar ilkeleri; SALT I stratejik silah sınırlamasıdır
- E) Helsinki 1983 KKTC ilanı, SALT I 1963 Ankara Anlaşmasıdır
Doğru cevap: D
Çözüm: 1975 Helsinki Senedi Avrupa düzeyinde insan hakları, sınırlar ve işbirliğini ele alır; 1972 SALT I ABD ile SSCB arasında stratejik silahların sınırlanmasıdır.
1963 Ankara Anlaşması’nın 1964’teki gelişmeyle ilişkisi nedir?
- A) Anlaşma 1963’te NATO’yu kurup 1964’te Varşova Paktı’na dönüşmüştür
- B) 1964’te Türkiye AET’ye tam üye olarak kabul edilmiştir
- C) 1964’te imzalanan metin 1979’da ilk kez görüşülmüştür
- D) Anlaşma yalnız Kıbrıs Cumhuriyeti’nin iç yönetimini düzenlemiştir
- E) Anlaşma 1963’te imzalanıp 1 Aralık 1964’te yürürlüğe girmiştir
Doğru cevap: E
Çözüm: Türkiye-AET Ankara Anlaşması 12 Eylül 1963’te imzalandı ve 1 Aralık 1964’te yürürlüğe girdi; tam üyelikten farklı ortaklık kurdu.
1970 Katma Protokolü’nün Ankara Anlaşması’na göre işlevi hangisidir?
- A) Ortaklığın geçiş dönemindeki yükümlülük ve takvimini düzenlemesi
- B) Türkiye’nin 1970’te NATO’dan çıkmasını sağlaması
- C) SSCB’nin 1970’te dağıldığını açıklaması
- D) Kıbrıs’ı 1970’te Yunanistan’a bağlaması
- E) 1970’te Helsinki Nihai Senedi’ni imzalaması
Doğru cevap: A
Çözüm: Katma Protokol, Ankara Anlaşması’nın kurduğu ortaklığın geçiş aşamasını ve gümrük yükümlülüklerini düzenler; 1973’te yürürlüğe girdi.
1967 ve 1973 Arap-İsrail savaşları hakkında doğru karşılaştırma hangisidir?
- A) 1967 Kore Savaşı, 1973 Küba Füze Krizi’dir
- B) 1967 Altı Gün Savaşı, 1973 Yom Kippur/Ekim Savaşı olarak anılır
- C) 1967 Bağdat Paktı, 1973 CENTO’dur
- D) 1967 NATO’nun kuruluşu, 1973 Varşova Paktı’dır
- E) İki savaş da doğrudan Türkiye ile Yugoslavya arasındadır
Doğru cevap: B
Çözüm: 1967 savaşının adı Altı Gün Savaşıdır; Ekim 1973 çatışmaları Yom Kippur Savaşı olarak bilinir ve petrol kriziyle ilişkilendirilir.
1973 petrol ambargosu ile Yom Kippur Savaşı arasındaki bağlantı hangisidir?
- A) Türkiye’nin 1973’te bütün petrol üretimini durdurması
- B) Sovyetler Birliği’nin 1973’te NATO’ya tam üyeliği
- C) Bazı Arap petrol üreticilerinin İsrail’e destek veren ülkelere karşı ambargo uygulaması
- D) İsrail’in 1973’te Avrupa Ekonomik Topluluğu’nu kurması
- E) Helsinki Senedi’nin 1973’te petrol kotası olarak yürürlüğe girmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: 1973 Arap-İsrail Savaşı ortamında Arap petrol üreticilerinin ambargo ve üretim kesintileri küresel enerji fiyatlarını yükseltti.
Türkiye-AET ilişkilerinin 1963–1973 hukuki aşamaları için doğru sıralama hangisidir?
- A) 1970 Ankara Anlaşması → 1963 Katma Protokol → 1973 NATO üyeliği
- B) 1963 Ankara Anlaşması imzası → 1964 yürürlük → 1970 Katma Protokol imzası → 1973 yürürlük
- C) 1964 Katma Protokol → 1973 Ankara Anlaşması → 1963 tam üyelik
- D) 1973 Ankara Anlaşması imzası → 1963 yürürlük → 1983 Katma Protokol
- E) 1963 Türkiye AB tam üyelik → 1970 SSCB ortaklığı → 1973 NATO kuruluşu
Doğru cevap: B
Çözüm: Ankara Anlaşması 1963 imza ve 1964 yürürlük; Katma Protokol 1970 imza ve 1973 yürürlük aşamalarıyla izlenir.
“1963 Ankara Anlaşması Türkiye’yi AET’ye tam üye yaptı” çıkarımı neden yanlıştır?
- A) Türkiye 1963’te NATO’nun kurucu üyesi yapılmıştır
- B) Ankara Anlaşması 1963’te yalnız Kıbrıs’ı yönetmiştir
- C) Anlaşma aşamalı ekonomik bütünleşmeyi öngören ortaklık rejimi kurmuştur
- D) AET 1963’te dünyanın bütün devletlerini otomatik üye yapmıştır
- E) Katma Protokol 1970’te Sovyetler Birliğini AET’ye almıştır
Doğru cevap: C
Çözüm: Ankara Anlaşması ortaklık ilişkisidir; sonradan belirlenen geçiş dönemi ve tam üyelik hedefi, 1963’te üyeliğin gerçekleştiği anlamına gelmez.
1967 ve 1973 Arap-İsrail savaşlarını 1973 petrol kriziyle birlikte ayıran doğru yorum hangisidir?
- A) 1973 petrol krizi 1950 Kore Savaşı’nın doğrudan sonucudur
- B) 1967 Altı Gün Savaşı 1979 İran Devrimi’nin diğer adıdır
- C) 1973 savaşında hiçbir petrol üreticisi ambargo uygulamamıştır
- D) Petrol ambargosu 1967 Altı Gün Savaşı’ndan değil 1973 Ekim Savaşı ortamından doğmuştur
- E) 1973 petrol krizi Avrupa Ekonomik Topluluğu’nun 1957 kuruluşunu başlatmıştır
Doğru cevap: D
Çözüm: Küresel petrol ambargosu, 1973 Ekim Arap-İsrail savaşıyla bağlantılı petrol üreticisi ülkelerin kararları sonucunda yaşandı.
Yumuşama döneminde Arap-İsrail çatışmalarının sürmesi nasıl yorumlanmalıdır?
- A) ABD ile SSCB 1972’den sonra bütün bölgesel anlaşmazlıkları çözdü
- B) Helsinki 1975’te Arap-İsrail savaşlarını hukuken geçmişten sildi
- C) Yumuşama 1955’te NATO ve Varşova’yı birleştirerek başladı
- D) 1973 savaşında hiçbir uluslararası aktör etkilenmedi
- E) Süper güçler arasındaki görüşmeler bölgesel savaşları ve vekâlet rekabetini tümüyle bitirmemiştir
Doğru cevap: E
Çözüm: Yumuşama ABD-SSCB ilişkilerinde gerilimi azaltma çabasıydı; 1973 Arap-İsrail Savaşı gibi bölgesel krizler bu sırada devam etti.
1964 Johnson Mektubu ile 1975–1978 ABD ambargosunu karşılaştıran doğru ifade hangisidir?
- A) İlki olası Kıbrıs müdahalesine ilişkin diplomatik uyarı, ikincisi 1974 harekâtı sonrasındaki silah kısıtlamasıdır
- B) İlki 1979 SALT II’nin metni, ikincisi 1963 AET ortaklığıdır
- C) İkisi de 1952 NATO üyelik kabul belgesidir
- D) İlki 1974 KTFD ilanı, ikincisi 1983 KKTC kuruluşudur
- E) Her ikisi de SSCB tarafından Türkiye’ye 1946’da verilen Boğazlar notalarıdır
Doğru cevap: A
Çözüm: Johnson Mektubu 1964’teki Türk-ABD görüş ayrılığına, silah ambargosu ise 1974 Kıbrıs harekâtını izleyen 1975–1978 dönemine aittir.
1974 Kıbrıs harekâtının dış politika bağlamında “NATO üyeliği sona erdi” yorumu neden yanlıştır?
- A) NATO 1974’te zaten tamamen dağılmıştı
- B) Türkiye harekâttan sonra da NATO üyesi olarak kaldı; ABD ile ikili savunma gerilimi yaşandı
- C) Türkiye ancak 1983’te ilk kez NATO’ya katıldı
- D) Silah ambargosu NATO üyeliğini otomatik iptal eden uluslararası mahkeme kararıydı
- E) Kıbrıs Cumhuriyeti 1974’te NATO yerine geçmiştir
Doğru cevap: B
Çözüm: 1974 sonrası Türkiye-ABD ilişkileri gerilimliydi ama Türkiye’nin 1952’de başlayan NATO üyeliği devam etti; ittifak ile ikili ilişkiler ayrıdır.
1974 Türkiye koalisyon hükümetinde CHP ile ortaklık yapan siyasi parti hangisidir?
- A) Demokrat Parti (1946)
- B) Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası
- C) Millî Selamet Partisi (MSP)
- D) Serbest Cumhuriyet Fırkası
- E) Anavatan Partisi
Doğru cevap: C
Çözüm: 1974 Kıbrıs harekâtı döneminde Bülent Ecevit başkanlığındaki CHP, Necmettin Erbakan’ın MSP’siyle koalisyon hükümetindeydi.