1973 petrol krizinin küresel sonuçlarından biri hangisidir?
- A) Dünya petrol fiyatlarının kalıcı olarak sıfırlanması
- B) NATO’nun 1973’te kapanması
- C) Türkiye’nin AET’ye tam üye olması
- D) Birleşmiş Milletlerin 1973’te kurulması
- E) Enerji fiyatları ve enflasyon baskısının artması
Doğru cevap: E
Çözüm: 1973–1974 petrol ambargosu ve üretim kısıntıları petrol fiyatlarını yükseltti; ithalatçı ülkelerde enflasyon ve durgunluk baskısını artırdı.
Kıbrıs Barış Harekâtı başladığında Türkiye’de başbakan kimdi?
- A) Bülent Ecevit
- B) İsmet İnönü
- C) Celal Bayar
- D) Adnan Menderes
- E) Turgut Özal
Doğru cevap: A
Çözüm: 20 Temmuz 1974’te Kıbrıs harekâtı başladığında Türkiye’de CHP-MSP koalisyonunun başbakanı Bülent Ecevit’ti.
Kıbrıs Barış Harekâtı’nın başlangıç tarihi hangisidir?
- A) 5 Haziran 1964
- B) 20 Temmuz 1974
- C) 15 Ağustos 1960
- D) 13 Şubat 1975
- E) 15 Kasım 1983
Doğru cevap: B
Çözüm: Türkiye 20 Temmuz 1974’te Kıbrıs’a askerî harekât başlattı; 1975 KTFD ve 1983 KKTC ilanı daha sonraki gelişmelerdir.
Kıbrıs harekâtından sonra ABD’nin Türkiye’ye uyguladığı silah ambargosu hangi dönemdedir?
- A) 1947–1950
- B) 1952–1955
- C) 1975–1978
- D) 1960–1963
- E) 1989–1991
Doğru cevap: C
Çözüm: ABD’nin Türkiye’ye karşı silah ambargosu 1975’te başladı ve 1978’de kaldırıldı; NATO üyeliği bu süreçte devam etti.
1979’da İran’da yaşanan köklü rejim değişikliğinin adı hangisidir?
- A) Küba Füze Krizi
- B) Kore Ateşkesi
- C) Balkan Paktı
- D) İran İslam Devrimi
- E) Helsinki Nihai Senedi
Doğru cevap: D
Çözüm: 1979 İran Devrimi, İran’ın monarşi yönetiminden İslam Cumhuriyeti rejimine geçmesine yol açtı ve bölgesel güç dengelerini etkiledi.
1979’da Sovyetler Birliği’nin hangi ülkeye askerî müdahalesi yumuşama ortamını ağır biçimde sarstı?
- A) Kanada
- B) Portekiz
- C) İzlanda
- D) Yunanistan
- E) Afganistan
Doğru cevap: E
Çözüm: SSCB’nin 1979 sonunda Afganistan’a müdahalesi ABD-SSCB ilişkilerini sertleştirdi; SALT II onay süreci de bu ortamda durdu.
1974 Kıbrıs müdahalesinden önce 15 Temmuz’da yaşanan olay hangisidir?
- A) SALT II’nin imzalanması
- B) Helsinki Nihai Senedi’nin kabulü
- C) Türkiye’nin NATO’ya katılması
- D) Yunan cuntasının desteklediği Kıbrıs darbesi
- E) SSCB’nin Afganistan’a asker göndermesi
Doğru cevap: D
Çözüm: 15 Temmuz 1974’te adada Yunan cuntası destekli darbe gerçekleşti; Türkiye 20 Temmuz’da askerî harekâta başladı.
1974 Kıbrıs harekâtı ile 1975 ABD ambargosunun ilişkisi nasıl kurulmalıdır?
- A) Ambargo Kıbrıs harekâtından on yıl önce bitmiştir
- B) Ambargo Türkiye’yi 1975’te NATO kurucusu yapmıştır
- C) Ambargo yalnız Sovyetler Birliği tarafından ABD’ye uygulanmıştır
- D) Ambargo 1975 Helsinki Nihai Senedi’nin zorunlu maddesidir
- E) Ambargo, harekâtın ardından Türk-Amerikan savunma ilişkilerinde gerilim yarattı
Doğru cevap: E
Çözüm: 1974 Kıbrıs harekâtından sonra 1975–1978 arasında ABD kaynaklı silah ambargosu yaşandı ve ikili ilişkiler olumsuz etkilendi.
1970’lerde Türkiye’nin ABD ile yaşadığı gerilim için doğru ikili hangisidir?
- A) Kıbrıs harekâtı ve 1975–1978 silah ambargosu
- B) 1939 Üçlü İttifak ve 1940 Millî Korunma Kanunu
- C) 1923 Lozan ve 1926 Musul Antlaşması
- D) 1950 Kore ateşkesi ve 1952 Varşova üyeliği
- E) 1989 Berlin Duvarı ve 1991 SSCB dağılması
Doğru cevap: A
Çözüm: Kıbrıs harekâtı sonrasındaki ABD silah ambargosu Türkiye’nin güvenlik ve dış politika seçenekleri üzerinde etkili oldu; olay 1970’lerdedir.
SALT I, Helsinki Nihai Senedi ve SALT II’nin doğru sıralaması hangisidir?
- A) 1979 SALT II → 1972 SALT I → 1975 Helsinki
- B) 1972 SALT I → 1975 Helsinki → 1979 SALT II
- C) 1975 Helsinki → 1963 SALT I → 1968 SALT II
- D) 1963 SALT II → 1975 Helsinki → 1989 SALT I
- E) 1952 SALT I → 1955 Helsinki → 1960 SALT II
Doğru cevap: B
Çözüm: 1972 SALT I, 1975 Helsinki Nihai Senedi ve 1979 SALT II yumuşama döneminin temel uluslararası görüşme ve anlaşma aşamalarıdır.
1979 İran Devrimi ile Afganistan müdahalesinin ortak değerlendirmesi hangisidir?
- A) Her ikisi de Türkiye’nin 1963 AET ortaklık anlaşmalarıdır
- B) Her ikisi de 1972 SALT I belgesinin adıdır
- C) Bölgesel dengeleri değiştiren ve 1970’lerin sonundaki uluslararası gerginliği artıran gelişmelerdir
- D) İkisi de Berlin Duvarı’nın açılışına doğrudan 1979’da neden olmuştur
- E) İkisi de Yom Kippur Savaşı’nın 1967’deki cepheleridir
Doğru cevap: C
Çözüm: 1979’da İran’da devrim, Afganistan’da Sovyet müdahalesi yaşandı; iki gelişme farklı nedenlere sahip olmakla birlikte bölgeyi ve büyük güç ilişkilerini etkiledi.
1979 Afganistan müdahalesi SALT II’nin durumunu nasıl etkiledi?
- A) SALT II’yi 1979’da Türkiye’nin katıldığı NATO belgesine dönüştürdü
- B) SALT I’in 1972’de henüz imzalanmamış olmasını sağladı
- C) Helsinki Nihai Senedi’ni 1975 yerine 1989’a erteledi
- D) ABD’de onay sürecini durdurarak yumuşama ortamının zayıflamasına katkıda bulundu
- E) Varşova Paktı’nın 1979’da hemen dağılmasına neden oldu
Doğru cevap: D
Çözüm: SSCB’nin Aralık 1979 Afganistan müdahalesi sonrası ABD Başkanı Carter SALT II’nin Senatodaki onay görüşmelerini durdurdu; anlaşma onaylanmadı.
Yumuşama döneminde Türkiye’nin NATO üyeliğini koruyup SSCB ile ekonomik temaslarını sürdürmesi nasıl yorumlanır?
- A) Türkiye’nin 1970’lerde Varşova Paktı’na tam üye olması
- B) Türkiye’nin NATO’dan 1973 petrol krizi nedeniyle çıkarılması
- C) SSCB’nin 1975’te AET’ye tam üye olarak Türkiye’yi temsil etmesi
- D) SALT I’in Türkiye ile Yugoslavya arasında imzalanmış olması
- E) Askerî ittifak üyeliği ile farklı bloklarla ekonomik ilişki kurulmasının birlikte mümkün olması
Doğru cevap: E
Çözüm: Türkiye’nin Batı güvenlik ittifakındaki konumu devam ederken SSCB ile ekonomik ve diplomatik temasları da sürmüştür; yumuşama ilişkileri çeşitlendirebilmiştir.
1975 ABD silah ambargosu ile Türkiye’nin dış politika seçenekleri arasında hangi sonuç ortaya çıktı?
- A) Türkiye’nin 1975’te Sovyetler Birliği’ne resmen bağlanması sağlandı
- B) NATO bütün üyelerine karşı aynı ambargoyu yürürlüğe koydu
- C) Türkiye’nin 1975’te Kıbrıs garantörlüğü kendiliğinden silindi
- D) Savunma tedariki bağımlılığı ve dış politika hareket alanı yeniden tartışma konusu oldu
- E) 1975 Helsinki Nihai Senedi ABD ambargosunu zorunlu kıldı
Doğru cevap: D
Çözüm: Silah ambargosu Türk-Amerikan ilişkilerinde ciddi krize neden olarak savunma tedarikinde bağımlılık, alternatif arayışlar ve egemenlik tartışmalarını artırdı.
Türkiye’nin 1970’lerde hem NATO üyeliği hem SSCB ile ekonomik temaslar sürdürmesi hangi yorumu destekler?
- A) Türkiye 1970’lerde aynı anda Varşova Paktı’na üye olmuştur
- B) Türkiye NATO’yu 1974’te kurarak SSCB’yi üye yapmıştır
- C) SSCB 1970’te AET’nin tam üyesi olmuştur
- D) Bu dönemde bütün diplomatik ilişkiler dünyada tamamen kesilmiştir
- E) Batı ittifakı üyeliği, bütün ekonomik ve diplomatik temasların tek blokla sınırlanmasını gerektirmez
Doğru cevap: E
Çözüm: Yumuşama, güvenlik ittifakları sürerken farklı bloklarla ekonomik ilişkilerin gelişebilmesine imkân verdi; Türkiye NATO üyeliğini korudu.
Helsinki Nihai Senedi’nde yer alan insan hakları vurgusu Soğuk Savaş dengesi bakımından neden önemlidir?
- A) Güvenliği yalnız askerî denge değil temel haklar ve devletler arası işbirliğiyle birlikte ele almıştır
- B) İnsan hakları kavramını 1975’te bütün dünyada yasaklamıştır
- C) NATO’nun askerî ortak savunma maddesini feshetmiştir
- D) Türkiye-AET gümrük birliğini aynı gün tamamlamıştır
- E) 1975’te SSCB’yi Birleşmiş Milletlerden çıkarmıştır
Doğru cevap: A
Çözüm: 1975 Helsinki metni sınır, güvenlik, işbirliği ve hakları birlikte ele alarak Doğu-Batı ilişkilerinde kapsamlı güvenlik fikrini güçlendirdi.
1979’da yaşanan gelişmelerden hangisi “yumuşamanın sınırları” tartışmasını en güçlü biçimde destekler?
- A) Türkiye’nin 1952 NATO üyeliğinin gerçekleşmesi
- B) SSCB’nin Afganistan’a askerî müdahalesi ve SALT II onayının durması
- C) Berlin Ablukası’nın 1949’da sona ermesi
- D) Kore Savaşı’nın 1953 ateşkesiyle durması
- E) Ankara Anlaşması’nın 1963’te imzalanması
Doğru cevap: B
Çözüm: Sovyet Afganistan müdahalesi ve SALT II’nin onaylanmaması, müzakere sürecinin büyük güçlerin askerî rekabetini ortadan kaldırmadığını gösterdi.
Yumuşama döneminin başlangıcı ve sonu hakkında en doğru genelleme hangisidir?
- A) Yumuşama 1949 NATO kuruluşunda başlamış ve 1950’de kesin bitmiştir
- B) Yumuşama 1991 SSCB’nin dağılmasıyla ilk kez başlamıştır
- C) 1960’ların sonu–1970’lerde yakınlaşma öne çıkmış; 1979 Afganistan kriziyle yeniden gerilim artmıştır
- D) 1975 Helsinki’nin hemen ardından ABD ve SSCB tek devlete dönüşmüştür
- E) 1962 Küba Füze Krizi yumuşamanın artık nükleer risk olmadığını kanıtlamıştır
Doğru cevap: C
Çözüm: Détente özellikle 1969–1979 yıllarına yerleştirilir; 1979 Afganistan müdahalesi ve silahlanma rekabeti sürecin kırılganlığını ortaya koydu.
1963 Ankara Anlaşması, 1972 SALT I ve 1975 Helsinki Senedi için doğru gruplama hangisidir?
- A) Üçü de Kıbrıs Cumhuriyeti’nin 1960 garantörlük belgeleridir
- B) Üçü de Türkiye’nin NATO üyeliği için imzaladığı 1952 protokolleridir
- C) Ankara nükleer silah anlaşması; SALT AET ortaklığı; Helsinki Kore ateşkesi
- D) Türkiye-AET ortaklığı; ABD-SSCB silah sınırlaması; Avrupa güvenliği ve insan hakları ilkeleri
- E) Ankara 1983 KKTC ilanı; SALT 1974 harekâtı; Helsinki 1979 İran Devrimi
Doğru cevap: D
Çözüm: Metinlerin adlarından çok taraflarını ve alanlarını ayırmak gerekir: Ankara ekonomik ortaklık, SALT nükleer silah kontrolü, Helsinki güvenlik ve işbirliği ilkeleridir.
1962 Küba krizinden 1979 Afganistan müdahalesine uzanan ilişkilerin genel seyrini en iyi özetleyen ifade hangisidir?
- A) Doğrudan birleşme → NATO’nun dağıtılması → 1963’te iki bloklu yapıya dönüş
- B) 1975’te SSCB’nin dağılması → 1979’da NATO kurulması → 1983 Kore Ateşkesi
- C) Küba krizinin 1979’da başlaması → 1972’de sona ermesi → 1963 Helsingisi
- D) 1962’den sonra ABD ile SSCB arasında hiçbir uluslararası görüşme yapılmaması
- E) Nükleer çatışma korkusu → silah kontrolü ve diyalog → bölgesel rekabetle yumuşamanın sarsılması
Doğru cevap: E
Çözüm: Küba Krizi nükleer riski ortaya koydu; 1963 test yasağı, 1972 SALT ve 1975 Helsinki müzakereleri gelişti; Afganistan krizi yumuşamayı zayıflattı.