Yumuşama döneminde silah kontrolü girişimlerinin temel mantığı hangisidir?
- A) Karşılıklı nükleer yok olma riskini azaltırken rekabeti müzakereyle yönetmek
- B) ABD ve SSCB’nin bütün ideolojik farklılıklarını tek günde ortadan kaldırmak
- C) Kore Savaşı’nın 1950’de hiç yaşanmadığını kabul etmek
- D) NATO ile Varşova Paktı’nı ortak bir devlet yapmak
- E) Birleşmiş Milletler üyeliğini tüm ülkeler için yasaklamak
Doğru cevap: A
Çözüm: Yumuşama, nükleer silahların yol açtığı karşılıklı felaket riskini azaltmak için anlaşmalar yapmayı amaçladı; bloklar arası rekabet tamamen bitmedi.
1963 Kısmi Deneme Yasağı Antlaşması için doğru kapsam hangisidir?
- A) Bütün yer altı denemeleri dâhil tüm testleri koşulsuz yasaklaması
- B) Atmosfer, uzay ve su altı denemelerine yasak; yer altı denemelerine genel yasak yok
- C) Yalnız geleneksel toplarla yapılan atışları yasaklaması
- D) NATO’nun bütün askerî tatbikatlarını sona erdirmesi
- E) Türkiye’nin Kıbrıs garantörlüğünü kaldırması
Doğru cevap: B
Çözüm: 1963 antlaşması atmosferde, uzayda ve su altında nükleer denemeleri yasaklamış; yer altındaki bütün denemeleri kapsayan bir düzenleme olmamıştır.
1962 Küba Füze Krizi ile 1963 doğrudan iletişim hattı arasındaki ilişki hangisidir?
- A) Küba Krizi Türkiye-AET ortaklığını doğrudan sona erdirmiştir
- B) Kırmızı hat yalnız Bağdat Paktı üyeleri arasında kurulmuştur
- C) Kriz sırasındaki yanlış anlama riskini azaltma ihtiyacı hattın kurulmasını hızlandırmıştır
- D) İletişim hattı 1979 İran Devrimi’nin ardından kurulmuştur
- E) Kriz sonrası ABD ile SSCB diplomatik ilişki kurmayı yasaklamıştır
Doğru cevap: C
Çözüm: Küba Füze Krizi’nde liderlerin iletişiminin gecikmesi büyük risk yaratmış; ABD ve SSCB arasında daha hızlı temas mekanizması geliştirilmiştir.
1968 Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Antlaşması (NPT) hangi amacı öne çıkarır?
- A) Dünyadaki bütün devletleri Varşova Paktına almak
- B) Ankara Anlaşması’nı feshetmek
- C) Kıbrıs Türk Federe Devleti’ni 1968’de kurmak
- D) Nükleer silahların yayılmasını önleyip barışçıl kullanımı ve silahsızlanmayı desteklemek
- E) Avrupa’da yalnız petrol ticaretini düzenlemek
Doğru cevap: D
Çözüm: 1968’de imzaya açılan NPT, nükleer silahların yayılmasını önleme, barışçıl nükleer enerji ve silahsızlanma hedeflerini bir araya getirir.
1972 SALT I paketi içinde yer alan ABM Antlaşması hangi konuyla ilgilidir?
- A) Avrupa Ekonomik Topluluğu gümrük tarifelerinin kaldırılması
- B) Kıbrıs Cumhuriyeti’nin garantörlerinin seçilmesi
- C) Petrol ambargosunun otomatik sona erdirilmesi
- D) Berlin Duvarı’nın yıkımının planlanması
- E) Balistik füzelere karşı savunma sistemlerinin sınırlandırılması
Doğru cevap: E
Çözüm: SALT I görüşmeleri stratejik silahları sınırlandırma amacı taşıdı; ABM Antlaşması füzesavar savunma sistemlerini sınırlayan ayrı bir ayağıydı.
SALT I ile SALT II için doğru tarih eşleştirmesi hangisidir?
- A) SALT I 1972, SALT II 1979’da imzalandı
- B) SALT I 1963, SALT II 1968’de imzalandı
- C) SALT I 1979, SALT II 1972’de imzalandı
- D) SALT I 1949, SALT II 1955’te imzalandı
- E) Her ikisi de 1991 sonrasında başlatıldı
Doğru cevap: A
Çözüm: SALT I Nixon–Brejnev döneminde 1972’de, SALT II Carter–Brejnev döneminde 1979’da imzalandı; SALT II ABD tarafından onaylanmadı.
1979 SALT II antlaşmasının hukukî sonucunu doğru belirten ifade hangisidir?
- A) 1972’de Türkiye tarafından tek başına yürürlüğe konmuştur
- B) İmzalanmış ancak ABD Senatosunca onaylanıp yürürlüğe konmamıştır
- C) NATO’nun kuruluş metni olarak 1949’da kabul edilmiştir
- D) AET Katma Protokolü’nün İngilizce adıdır
- E) Kıbrıs harekâtını sona erdiren ateşkes antlaşmasıdır
Doğru cevap: B
Çözüm: SALT II Haziran 1979’da imzalandı fakat ABD’de onaylanmadı; Afganistan müdahalesi sonrasındaki gerginlik süreci daha da zorlaştırdı.
1975 Helsinki Nihai Senedi için hangi ifade doğrudur?
- A) NATO’nun 5. maddesini kaldıran bir savaş ilanıdır
- B) Türkiye’yi AET’ye tam üye kabul eden antlaşmadır
- C) Avrupa güvenliği, işbirliği ve insan haklarına ilişkin siyasi taahhütleri içerir
- D) SALT II’nin 1975’te onaylandığını bildiren yasadır
- E) Yalnız 1974 Kıbrıs harekâtının ateşkes belgesidir
Doğru cevap: C
Çözüm: Helsinki Nihai Senedi katılımcı devletlerin güvenlik ve insan hakları ilkelerini ortaya koyan siyasi belgedir; NATO antlaşması ya da tam üyelik belgesi değildir.
Helsinki süreci ve SALT I arasındaki temel içerik farkı hangisidir?
- A) Helsinki yalnız gümrük tarifeleri, SALT I yalnız tarım reformudur
- B) Helsinki 1950 Kore ateşkesi, SALT I 1974 Kıbrıs anlaşmasıdır
- C) Her iki metin de Türkiye’nin NATO’ya giriş belgesidir
- D) Helsinki geniş kapsamlı güvenlik ve haklar ilkeleri; SALT I stratejik silah sınırlamasıdır
- E) Helsinki 1983 KKTC ilanı, SALT I 1963 Ankara Anlaşmasıdır
Doğru cevap: D
Çözüm: 1975 Helsinki Senedi Avrupa düzeyinde insan hakları, sınırlar ve işbirliğini ele alır; 1972 SALT I ABD ile SSCB arasında stratejik silahların sınırlanmasıdır.
1963 Ankara Anlaşması’nın 1964’teki gelişmeyle ilişkisi nedir?
- A) Anlaşma 1963’te NATO’yu kurup 1964’te Varşova Paktı’na dönüşmüştür
- B) 1964’te Türkiye AET’ye tam üye olarak kabul edilmiştir
- C) 1964’te imzalanan metin 1979’da ilk kez görüşülmüştür
- D) Anlaşma yalnız Kıbrıs Cumhuriyeti’nin iç yönetimini düzenlemiştir
- E) Anlaşma 1963’te imzalanıp 1 Aralık 1964’te yürürlüğe girmiştir
Doğru cevap: E
Çözüm: Türkiye-AET Ankara Anlaşması 12 Eylül 1963’te imzalandı ve 1 Aralık 1964’te yürürlüğe girdi; tam üyelikten farklı ortaklık kurdu.
1970 Katma Protokolü’nün Ankara Anlaşması’na göre işlevi hangisidir?
- A) Ortaklığın geçiş dönemindeki yükümlülük ve takvimini düzenlemesi
- B) Türkiye’nin 1970’te NATO’dan çıkmasını sağlaması
- C) SSCB’nin 1970’te dağıldığını açıklaması
- D) Kıbrıs’ı 1970’te Yunanistan’a bağlaması
- E) 1970’te Helsinki Nihai Senedi’ni imzalaması
Doğru cevap: A
Çözüm: Katma Protokol, Ankara Anlaşması’nın kurduğu ortaklığın geçiş aşamasını ve gümrük yükümlülüklerini düzenler; 1973’te yürürlüğe girdi.
1967 ve 1973 Arap-İsrail savaşları hakkında doğru karşılaştırma hangisidir?
- A) 1967 Kore Savaşı, 1973 Küba Füze Krizi’dir
- B) 1967 Altı Gün Savaşı, 1973 Yom Kippur/Ekim Savaşı olarak anılır
- C) 1967 Bağdat Paktı, 1973 CENTO’dur
- D) 1967 NATO’nun kuruluşu, 1973 Varşova Paktı’dır
- E) İki savaş da doğrudan Türkiye ile Yugoslavya arasındadır
Doğru cevap: B
Çözüm: 1967 savaşının adı Altı Gün Savaşıdır; Ekim 1973 çatışmaları Yom Kippur Savaşı olarak bilinir ve petrol kriziyle ilişkilendirilir.
1973 petrol ambargosu ile Yom Kippur Savaşı arasındaki bağlantı hangisidir?
- A) Türkiye’nin 1973’te bütün petrol üretimini durdurması
- B) Sovyetler Birliği’nin 1973’te NATO’ya tam üyeliği
- C) Bazı Arap petrol üreticilerinin İsrail’e destek veren ülkelere karşı ambargo uygulaması
- D) İsrail’in 1973’te Avrupa Ekonomik Topluluğu’nu kurması
- E) Helsinki Senedi’nin 1973’te petrol kotası olarak yürürlüğe girmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: 1973 Arap-İsrail Savaşı ortamında Arap petrol üreticilerinin ambargo ve üretim kesintileri küresel enerji fiyatlarını yükseltti.
1974 Kıbrıs müdahalesinden önce 15 Temmuz’da yaşanan olay hangisidir?
- A) SALT II’nin imzalanması
- B) Helsinki Nihai Senedi’nin kabulü
- C) Türkiye’nin NATO’ya katılması
- D) Yunan cuntasının desteklediği Kıbrıs darbesi
- E) SSCB’nin Afganistan’a asker göndermesi
Doğru cevap: D
Çözüm: 15 Temmuz 1974’te adada Yunan cuntası destekli darbe gerçekleşti; Türkiye 20 Temmuz’da askerî harekâta başladı.
1974 Kıbrıs harekâtı ile 1975 ABD ambargosunun ilişkisi nasıl kurulmalıdır?
- A) Ambargo Kıbrıs harekâtından on yıl önce bitmiştir
- B) Ambargo Türkiye’yi 1975’te NATO kurucusu yapmıştır
- C) Ambargo yalnız Sovyetler Birliği tarafından ABD’ye uygulanmıştır
- D) Ambargo 1975 Helsinki Nihai Senedi’nin zorunlu maddesidir
- E) Ambargo, harekâtın ardından Türk-Amerikan savunma ilişkilerinde gerilim yarattı
Doğru cevap: E
Çözüm: 1974 Kıbrıs harekâtından sonra 1975–1978 arasında ABD kaynaklı silah ambargosu yaşandı ve ikili ilişkiler olumsuz etkilendi.
1970’lerde Türkiye’nin ABD ile yaşadığı gerilim için doğru ikili hangisidir?
- A) Kıbrıs harekâtı ve 1975–1978 silah ambargosu
- B) 1939 Üçlü İttifak ve 1940 Millî Korunma Kanunu
- C) 1923 Lozan ve 1926 Musul Antlaşması
- D) 1950 Kore ateşkesi ve 1952 Varşova üyeliği
- E) 1989 Berlin Duvarı ve 1991 SSCB dağılması
Doğru cevap: A
Çözüm: Kıbrıs harekâtı sonrasındaki ABD silah ambargosu Türkiye’nin güvenlik ve dış politika seçenekleri üzerinde etkili oldu; olay 1970’lerdedir.
SALT I, Helsinki Nihai Senedi ve SALT II’nin doğru sıralaması hangisidir?
- A) 1979 SALT II → 1972 SALT I → 1975 Helsinki
- B) 1972 SALT I → 1975 Helsinki → 1979 SALT II
- C) 1975 Helsinki → 1963 SALT I → 1968 SALT II
- D) 1963 SALT II → 1975 Helsinki → 1989 SALT I
- E) 1952 SALT I → 1955 Helsinki → 1960 SALT II
Doğru cevap: B
Çözüm: 1972 SALT I, 1975 Helsinki Nihai Senedi ve 1979 SALT II yumuşama döneminin temel uluslararası görüşme ve anlaşma aşamalarıdır.
1979 İran Devrimi ile Afganistan müdahalesinin ortak değerlendirmesi hangisidir?
- A) Her ikisi de Türkiye’nin 1963 AET ortaklık anlaşmalarıdır
- B) Her ikisi de 1972 SALT I belgesinin adıdır
- C) Bölgesel dengeleri değiştiren ve 1970’lerin sonundaki uluslararası gerginliği artıran gelişmelerdir
- D) İkisi de Berlin Duvarı’nın açılışına doğrudan 1979’da neden olmuştur
- E) İkisi de Yom Kippur Savaşı’nın 1967’deki cepheleridir
Doğru cevap: C
Çözüm: 1979’da İran’da devrim, Afganistan’da Sovyet müdahalesi yaşandı; iki gelişme farklı nedenlere sahip olmakla birlikte bölgeyi ve büyük güç ilişkilerini etkiledi.
1979 Afganistan müdahalesi SALT II’nin durumunu nasıl etkiledi?
- A) SALT II’yi 1979’da Türkiye’nin katıldığı NATO belgesine dönüştürdü
- B) SALT I’in 1972’de henüz imzalanmamış olmasını sağladı
- C) Helsinki Nihai Senedi’ni 1975 yerine 1989’a erteledi
- D) ABD’de onay sürecini durdurarak yumuşama ortamının zayıflamasına katkıda bulundu
- E) Varşova Paktı’nın 1979’da hemen dağılmasına neden oldu
Doğru cevap: D
Çözüm: SSCB’nin Aralık 1979 Afganistan müdahalesi sonrası ABD Başkanı Carter SALT II’nin Senatodaki onay görüşmelerini durdurdu; anlaşma onaylanmadı.
Yumuşama döneminde Türkiye’nin NATO üyeliğini koruyup SSCB ile ekonomik temaslarını sürdürmesi nasıl yorumlanır?
- A) Türkiye’nin 1970’lerde Varşova Paktı’na tam üye olması
- B) Türkiye’nin NATO’dan 1973 petrol krizi nedeniyle çıkarılması
- C) SSCB’nin 1975’te AET’ye tam üye olarak Türkiye’yi temsil etmesi
- D) SALT I’in Türkiye ile Yugoslavya arasında imzalanmış olması
- E) Askerî ittifak üyeliği ile farklı bloklarla ekonomik ilişki kurulmasının birlikte mümkün olması
Doğru cevap: E
Çözüm: Türkiye’nin Batı güvenlik ittifakındaki konumu devam ederken SSCB ile ekonomik ve diplomatik temasları da sürmüştür; yumuşama ilişkileri çeşitlendirebilmiştir.