1962–1972 silah kontrolü kronolojisini doğru veren seçenek hangisidir?
- A) 1962 Küba Krizi → 1963 Kısmi Deneme Yasağı → 1968 NPT → 1972 SALT I
- B) 1968 NPT → 1962 Küba → 1972 SALT I → 1963 deneme yasağı
- C) 1972 SALT I → 1963 Kısmi Deneme → 1962 Küba → 1968 NPT
- D) 1963 SALT II → 1962 Küba → 1968 Helsinki → 1972 NPT
- E) 1972 Küba → 1968 SALT II → 1963 NPT → 1962 Helsinki
Doğru cevap: A
Çözüm: Küba Füze Krizi 1962’de nükleer riski gösterdi; 1963 kısmi deneme yasağı, 1968 NPT ve 1972 SALT I farklı amaçlı adımlardı.
1963 Kısmi Deneme Yasağı’nın “tam nükleer silahsızlanma antlaşması” diye nitelendirilmesi neden yanlıştır?
- A) ABD ve SSCB bütün nükleer silahlarını 1963’te imha etmiştir
- B) Yalnız belirli ortamlardaki nükleer denemeleri yasaklamış, nükleer cephanelikleri ortadan kaldırmamıştır
- C) Antlaşma yalnız AET gümrük tarifelerini düzenlemiştir
- D) Antlaşma sadece 1974 Kıbrıs barış görüşmelerine ilişkindir
- E) 1963’te nükleer deneme teknolojisi henüz yoktu
Doğru cevap: B
Çözüm: 1963 antlaşması atmosfer, uzay ve su altındaki denemeleri yasaklayan kısmi bir düzenlemedir; yer altı denemeleri ve cephaneliklerin tamamı sona ermedi.
SALT I 1972 ve Helsinki 1975 belgeleri için en doğru içerik ayrımı hangisidir?
- A) SALT I ekonomik gümrük tarifesi; Helsinki yalnız iki ülkenin füze sayısıdır
- B) SALT I Kıbrıs garantörlük rejimi; Helsinki NATO üyelik protokolüdür
- C) SALT I stratejik silah sınırlaması; Helsinki sınırların saygı görmesi, işbirliği ve insan hakları ilkeleridir
- D) SALT I Avrupa’da ortak para; Helsinki Kore ateşkesi düzenidir
- E) Her ikisi 1974’te sadece Türkiye ile ABD arasında imzalanmıştır
Doğru cevap: C
Çözüm: SALT I iki nükleer süper gücün stratejik silah müzakeresidir; Helsinki 35 katılımcılı Avrupa güvenliği, işbirliği ve haklar sürecidir.
1975 Helsinki Nihai Senedi hakkında “Avrupa sınırlarını tek başına yeni bir antlaşmayla yeniden çizdi” önermesi neden eksiktir?
- A) Helsinki Senedi 1975’te yalnız Türkiye’nin il sınırlarını değiştirmiştir
- B) Belge 1975’te ABD-SSCB arasında nükleer füzeleri yok etmiştir
- C) Helsinki 1975’te Birleşmiş Milletleri kurmuştur
- D) Metin sınırların dokunulmazlığı ve barışçı ilişkileri vurgulayan çok taraflı siyasi ilkeler içerir
- E) Belge Kıbrıs’ın garantörlerini SSCB ve İran olarak değiştirmiştir
Doğru cevap: D
Çözüm: Helsinki metni devletler arası güvenlik, sınırların dokunulmazlığı, işbirliği ve insan haklarını içeren siyasal mutabakattır; salt sınır çizme işlemine indirgenemez.
1979 SALT II için aşağıdakilerden hangisi hem imza hem onay bakımından doğrudur?
- A) Nixon ve Brejnev 1962’de imzaladı; NATO antlaşması oldu
- B) Kennedy ve Kruşçev 1975’te imzaladı; AET’ye üyelik sağladı
- C) SALT II hiçbir zaman imzalanmadı ve 1949’da NATO’yu kurdu
- D) Türkiye ile Yugoslavya 1979’da imzaladı; Balkan İttifakı oldu
- E) Carter ve Brejnev 1979’da imzaladı; ABD Senatosunda onaylanmadı
Doğru cevap: E
Çözüm: SALT II Haziran 1979’da Carter ve Brejnev tarafından imzalandı fakat ABD Senatosunun onayı alınmadı; imza ile yürürlük ayrı aşamalardır.
SALT II’nin ABD’de onaylanmaması ile 1979 Afganistan müdahalesi için doğru ilişki hangisidir?
- A) Afganistan müdahalesi onay sürecinin durdurulmasında belirleyici etkenlerden biri olmuştur
- B) Afganistan müdahalesi SALT II’yi 1972’de zorunlu olarak yürürlüğe koymuştur
- C) Afganistan müdahalesi 1947 Truman Doktrini’ni yazmıştır
- D) Onaylanmama nedeni Türkiye’nin 1979’da NATO’dan ayrılmasıdır
- E) Afganistan müdahalesi 1979’da Berlin Duvarı’nı yıkmıştır
Doğru cevap: A
Çözüm: Sovyet müdahalesi 1979 sonunda yaşandı; Carter 1980 başında SALT II’nin Senato gündeminde ilerlememesini istedi ve antlaşma onaylanmadı.
Türkiye-AET ilişkilerinin 1963–1973 hukuki aşamaları için doğru sıralama hangisidir?
- A) 1970 Ankara Anlaşması → 1963 Katma Protokol → 1973 NATO üyeliği
- B) 1963 Ankara Anlaşması imzası → 1964 yürürlük → 1970 Katma Protokol imzası → 1973 yürürlük
- C) 1964 Katma Protokol → 1973 Ankara Anlaşması → 1963 tam üyelik
- D) 1973 Ankara Anlaşması imzası → 1963 yürürlük → 1983 Katma Protokol
- E) 1963 Türkiye AB tam üyelik → 1970 SSCB ortaklığı → 1973 NATO kuruluşu
Doğru cevap: B
Çözüm: Ankara Anlaşması 1963 imza ve 1964 yürürlük; Katma Protokol 1970 imza ve 1973 yürürlük aşamalarıyla izlenir.
“1963 Ankara Anlaşması Türkiye’yi AET’ye tam üye yaptı” çıkarımı neden yanlıştır?
- A) Türkiye 1963’te NATO’nun kurucu üyesi yapılmıştır
- B) Ankara Anlaşması 1963’te yalnız Kıbrıs’ı yönetmiştir
- C) Anlaşma aşamalı ekonomik bütünleşmeyi öngören ortaklık rejimi kurmuştur
- D) AET 1963’te dünyanın bütün devletlerini otomatik üye yapmıştır
- E) Katma Protokol 1970’te Sovyetler Birliğini AET’ye almıştır
Doğru cevap: C
Çözüm: Ankara Anlaşması ortaklık ilişkisidir; sonradan belirlenen geçiş dönemi ve tam üyelik hedefi, 1963’te üyeliğin gerçekleştiği anlamına gelmez.
1967 ve 1973 Arap-İsrail savaşlarını 1973 petrol kriziyle birlikte ayıran doğru yorum hangisidir?
- A) 1973 petrol krizi 1950 Kore Savaşı’nın doğrudan sonucudur
- B) 1967 Altı Gün Savaşı 1979 İran Devrimi’nin diğer adıdır
- C) 1973 savaşında hiçbir petrol üreticisi ambargo uygulamamıştır
- D) Petrol ambargosu 1967 Altı Gün Savaşı’ndan değil 1973 Ekim Savaşı ortamından doğmuştur
- E) 1973 petrol krizi Avrupa Ekonomik Topluluğu’nun 1957 kuruluşunu başlatmıştır
Doğru cevap: D
Çözüm: Küresel petrol ambargosu, 1973 Ekim Arap-İsrail savaşıyla bağlantılı petrol üreticisi ülkelerin kararları sonucunda yaşandı.
Yumuşama döneminde Arap-İsrail çatışmalarının sürmesi nasıl yorumlanmalıdır?
- A) ABD ile SSCB 1972’den sonra bütün bölgesel anlaşmazlıkları çözdü
- B) Helsinki 1975’te Arap-İsrail savaşlarını hukuken geçmişten sildi
- C) Yumuşama 1955’te NATO ve Varşova’yı birleştirerek başladı
- D) 1973 savaşında hiçbir uluslararası aktör etkilenmedi
- E) Süper güçler arasındaki görüşmeler bölgesel savaşları ve vekâlet rekabetini tümüyle bitirmemiştir
Doğru cevap: E
Çözüm: Yumuşama ABD-SSCB ilişkilerinde gerilimi azaltma çabasıydı; 1973 Arap-İsrail Savaşı gibi bölgesel krizler bu sırada devam etti.
1964 Johnson Mektubu ile 1975–1978 ABD ambargosunu karşılaştıran doğru ifade hangisidir?
- A) İlki olası Kıbrıs müdahalesine ilişkin diplomatik uyarı, ikincisi 1974 harekâtı sonrasındaki silah kısıtlamasıdır
- B) İlki 1979 SALT II’nin metni, ikincisi 1963 AET ortaklığıdır
- C) İkisi de 1952 NATO üyelik kabul belgesidir
- D) İlki 1974 KTFD ilanı, ikincisi 1983 KKTC kuruluşudur
- E) Her ikisi de SSCB tarafından Türkiye’ye 1946’da verilen Boğazlar notalarıdır
Doğru cevap: A
Çözüm: Johnson Mektubu 1964’teki Türk-ABD görüş ayrılığına, silah ambargosu ise 1974 Kıbrıs harekâtını izleyen 1975–1978 dönemine aittir.
1974 Kıbrıs harekâtının dış politika bağlamında “NATO üyeliği sona erdi” yorumu neden yanlıştır?
- A) NATO 1974’te zaten tamamen dağılmıştı
- B) Türkiye harekâttan sonra da NATO üyesi olarak kaldı; ABD ile ikili savunma gerilimi yaşandı
- C) Türkiye ancak 1983’te ilk kez NATO’ya katıldı
- D) Silah ambargosu NATO üyeliğini otomatik iptal eden uluslararası mahkeme kararıydı
- E) Kıbrıs Cumhuriyeti 1974’te NATO yerine geçmiştir
Doğru cevap: B
Çözüm: 1974 sonrası Türkiye-ABD ilişkileri gerilimliydi ama Türkiye’nin 1952’de başlayan NATO üyeliği devam etti; ittifak ile ikili ilişkiler ayrıdır.
1974 Türkiye koalisyon hükümetinde CHP ile ortaklık yapan siyasi parti hangisidir?
- A) Demokrat Parti (1946)
- B) Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası
- C) Millî Selamet Partisi (MSP)
- D) Serbest Cumhuriyet Fırkası
- E) Anavatan Partisi
Doğru cevap: C
Çözüm: 1974 Kıbrıs harekâtı döneminde Bülent Ecevit başkanlığındaki CHP, Necmettin Erbakan’ın MSP’siyle koalisyon hükümetindeydi.
1975 ABD silah ambargosu ile Türkiye’nin dış politika seçenekleri arasında hangi sonuç ortaya çıktı?
- A) Türkiye’nin 1975’te Sovyetler Birliği’ne resmen bağlanması sağlandı
- B) NATO bütün üyelerine karşı aynı ambargoyu yürürlüğe koydu
- C) Türkiye’nin 1975’te Kıbrıs garantörlüğü kendiliğinden silindi
- D) Savunma tedariki bağımlılığı ve dış politika hareket alanı yeniden tartışma konusu oldu
- E) 1975 Helsinki Nihai Senedi ABD ambargosunu zorunlu kıldı
Doğru cevap: D
Çözüm: Silah ambargosu Türk-Amerikan ilişkilerinde ciddi krize neden olarak savunma tedarikinde bağımlılık, alternatif arayışlar ve egemenlik tartışmalarını artırdı.
Türkiye’nin 1970’lerde hem NATO üyeliği hem SSCB ile ekonomik temaslar sürdürmesi hangi yorumu destekler?
- A) Türkiye 1970’lerde aynı anda Varşova Paktı’na üye olmuştur
- B) Türkiye NATO’yu 1974’te kurarak SSCB’yi üye yapmıştır
- C) SSCB 1970’te AET’nin tam üyesi olmuştur
- D) Bu dönemde bütün diplomatik ilişkiler dünyada tamamen kesilmiştir
- E) Batı ittifakı üyeliği, bütün ekonomik ve diplomatik temasların tek blokla sınırlanmasını gerektirmez
Doğru cevap: E
Çözüm: Yumuşama, güvenlik ittifakları sürerken farklı bloklarla ekonomik ilişkilerin gelişebilmesine imkân verdi; Türkiye NATO üyeliğini korudu.
Helsinki Nihai Senedi’nde yer alan insan hakları vurgusu Soğuk Savaş dengesi bakımından neden önemlidir?
- A) Güvenliği yalnız askerî denge değil temel haklar ve devletler arası işbirliğiyle birlikte ele almıştır
- B) İnsan hakları kavramını 1975’te bütün dünyada yasaklamıştır
- C) NATO’nun askerî ortak savunma maddesini feshetmiştir
- D) Türkiye-AET gümrük birliğini aynı gün tamamlamıştır
- E) 1975’te SSCB’yi Birleşmiş Milletlerden çıkarmıştır
Doğru cevap: A
Çözüm: 1975 Helsinki metni sınır, güvenlik, işbirliği ve hakları birlikte ele alarak Doğu-Batı ilişkilerinde kapsamlı güvenlik fikrini güçlendirdi.
1979’da yaşanan gelişmelerden hangisi “yumuşamanın sınırları” tartışmasını en güçlü biçimde destekler?
- A) Türkiye’nin 1952 NATO üyeliğinin gerçekleşmesi
- B) SSCB’nin Afganistan’a askerî müdahalesi ve SALT II onayının durması
- C) Berlin Ablukası’nın 1949’da sona ermesi
- D) Kore Savaşı’nın 1953 ateşkesiyle durması
- E) Ankara Anlaşması’nın 1963’te imzalanması
Doğru cevap: B
Çözüm: Sovyet Afganistan müdahalesi ve SALT II’nin onaylanmaması, müzakere sürecinin büyük güçlerin askerî rekabetini ortadan kaldırmadığını gösterdi.
Yumuşama döneminin başlangıcı ve sonu hakkında en doğru genelleme hangisidir?
- A) Yumuşama 1949 NATO kuruluşunda başlamış ve 1950’de kesin bitmiştir
- B) Yumuşama 1991 SSCB’nin dağılmasıyla ilk kez başlamıştır
- C) 1960’ların sonu–1970’lerde yakınlaşma öne çıkmış; 1979 Afganistan kriziyle yeniden gerilim artmıştır
- D) 1975 Helsinki’nin hemen ardından ABD ve SSCB tek devlete dönüşmüştür
- E) 1962 Küba Füze Krizi yumuşamanın artık nükleer risk olmadığını kanıtlamıştır
Doğru cevap: C
Çözüm: Détente özellikle 1969–1979 yıllarına yerleştirilir; 1979 Afganistan müdahalesi ve silahlanma rekabeti sürecin kırılganlığını ortaya koydu.
1963 Ankara Anlaşması, 1972 SALT I ve 1975 Helsinki Senedi için doğru gruplama hangisidir?
- A) Üçü de Kıbrıs Cumhuriyeti’nin 1960 garantörlük belgeleridir
- B) Üçü de Türkiye’nin NATO üyeliği için imzaladığı 1952 protokolleridir
- C) Ankara nükleer silah anlaşması; SALT AET ortaklığı; Helsinki Kore ateşkesi
- D) Türkiye-AET ortaklığı; ABD-SSCB silah sınırlaması; Avrupa güvenliği ve insan hakları ilkeleri
- E) Ankara 1983 KKTC ilanı; SALT 1974 harekâtı; Helsinki 1979 İran Devrimi
Doğru cevap: D
Çözüm: Metinlerin adlarından çok taraflarını ve alanlarını ayırmak gerekir: Ankara ekonomik ortaklık, SALT nükleer silah kontrolü, Helsinki güvenlik ve işbirliği ilkeleridir.
1962 Küba krizinden 1979 Afganistan müdahalesine uzanan ilişkilerin genel seyrini en iyi özetleyen ifade hangisidir?
- A) Doğrudan birleşme → NATO’nun dağıtılması → 1963’te iki bloklu yapıya dönüş
- B) 1975’te SSCB’nin dağılması → 1979’da NATO kurulması → 1983 Kore Ateşkesi
- C) Küba krizinin 1979’da başlaması → 1972’de sona ermesi → 1963 Helsingisi
- D) 1962’den sonra ABD ile SSCB arasında hiçbir uluslararası görüşme yapılmaması
- E) Nükleer çatışma korkusu → silah kontrolü ve diyalog → bölgesel rekabetle yumuşamanın sarsılması
Doğru cevap: E
Çözüm: Küba Krizi nükleer riski ortaya koydu; 1963 test yasağı, 1972 SALT ve 1975 Helsinki müzakereleri gelişti; Afganistan krizi yumuşamayı zayıflattı.