Eski Anadolu Türkçesinin ağırlıklı olarak dayandığı Türkçe kolu hangisidir?
- A) Oğuz Türkçesi
- B) Kıpçak Türkçesi
- C) Çağatay Türkçesi
- D) Köktürkçe
- E) Sibirya Türkçesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Eski Anadolu Türkçesi, Batı Türkçesinin tarihsel ilk yazılı evrelerinden olup esas olarak Oğuz Türkçesi temeli üzerinde gelişmiştir.
Eski Anadolu Türkçesi genel dönemlendirmelerde çoğunlukla hangi yüzyıllarla ilişkilendirilir?
- A) VI–VIII. yüzyıllar
- B) XIII–XV. yüzyıllar
- C) IX–XI. yüzyıllar
- D) XVIII–XX. yüzyıllar
- E) XX–XXI. yüzyıllar
Doğru cevap: B
Çözüm: Eski Anadolu Türkçesi için XIII–XV. yüzyıllar yaygın kullanılan tarih aralığıdır; dönem sınırları sınıflandırma ölçütlerine göre değişebilir.
Eski Anadolu Türkçesi hangi yazı dilinin erken tarihî aşaması olarak da ele alınır?
- A) Çağdaş Kazakça
- B) Kırgız yazı dili
- C) Osmanlı Türkçesi
- D) Eski Uygur Türkçesi
- E) Kuman Türkçesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Geniş tanımlı Osmanlı Türkçesi tarihi, Eski Anadolu Türkçesi evresini de kapsar; dar kullanımda dönemler ayrıca adlandırılabilir.
Garibnâme adlı eserin yazarı kimdir?
- A) Gülşehrî
- B) Hoca Mesud
- C) Ahmedî
- D) Âşık Paşa
- E) Edib Ahmed Yüknekî
Doğru cevap: D
Çözüm: Garibnâme, Âşık Paşa tarafından XIV. yüzyıl Anadolu sahasında kaleme alınan önemli dinî-tasavvufî ve öğretici mesnevidir.
Gülşehrî’nin tanınmış Türkçe mesnevisi hangisidir?
- A) Kutadgu Bilig
- B) Hüsn ü Aşk
- C) Muhâkemetü’l-Lugateyn
- D) Süheyl ü Nevbahâr
- E) Mantıku’t-Tayr
Doğru cevap: E
Çözüm: Gülşehrî, Mantıku’t-Tayr adlı Türkçe eserini 1317 yılında tamamlamıştır; aynı adlı Farsça eserin sahibi Attâr’dır.
Süheyl ü Nevbahâr’ın XIV. yüzyıl Anadolu Türkçesiyle anılan mütercimi kimdir?
- A) Hoca Mesud
- B) Kaşgarlı Mahmud
- C) Ali Şîr Nevâî
- D) Âşık Paşa
- E) Rabguzî
Doğru cevap: A
Çözüm: Hoca Mesud, Farsçadan Türkçeye aktardığı Süheyl ü Nevbahâr ve Ferhengnâme-i Sa‘dî ile tanınan XIV. yüzyıl şairidir.
Risâletü’n-Nushiyye adlı öğretici eserin sahibi kimdir?
- A) Gülşehrî
- B) Yunus Emre
- C) Ahmedî
- D) Hoca Mesud
- E) Nâbî
Doğru cevap: B
Çözüm: Risâletü’n-Nushiyye, Yunus Emre’ye ait öğretici-tasavvufî eserlerdendir; Divan ile birlikte değerlendirilir.
Eski Anadolu Türkçesinin Osmanlı Türkçesiyle ilişkisini açıklayan en doğru ifade hangisidir?
- A) Geniş Osmanlı Türkçesi tarihinin ilk evresi sayılabilir.
- B) Osmanlı Türkçesinden iki bin yıl sonra başlamıştır.
- C) Kıpçakçanın Latin alfabesiyle yazılmış biçimidir.
- D) Osmanlı Türkçesiyle hiçbir süreklilik taşımaz.
- E) Yalnızca Arapça bir edebî dildir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Bilimsel geniş tanım, XIII. yüzyıldan itibaren Anadolu Oğuz yazı dilini Osmanlı Türkçesinin tarihsel gelişimi içinde inceler.
Bir araştırmacı XIII–XV. yüzyıl Anadolu metinlerinde Oğuzca özellikler arıyorsa öncelikle hangi sahayı incelemelidir?
- A) Eski Uygur Türkçesi
- B) Eski Anadolu Türkçesi
- C) Kıpçak Türkçesi
- D) Çağdaş Kırgızca
- E) Köktürk yazıtları
Doğru cevap: B
Çözüm: Eski Anadolu Türkçesi Oğuz temelli tarihî Batı Türkçesinin ilk yazılı dönemidir. Coğrafya ve dil özellikleri beraber değerlendirilir.
Âşık Paşa’nın Garibnâme’siyle Gülşehrî’nin Mantıku’t-Tayr’ının doğru ortak özelliği hangisidir?
- A) İkisinin de Kaşgarlı Mahmud tarafından yazılması
- B) İkisinin de Kıpçakça sözlük olması
- C) XIV. yüzyıl Anadolu Türkçesinin önemli öğretici-tasavvufî metinleri olmaları
- D) Her ikisinin Köktürk runiform yazıtı olması
- E) İkisinin de XIX. yüzyıl romanı olması
Doğru cevap: C
Çözüm: Garibnâme ve Mantıku’t-Tayr, XIV. yüzyıl Anadolu Türkçesiyle ilişkilidir; yazarları ve eser konuları birbirinden ayrıdır.
Gülşehrî’nin Mantıku’t-Tayr’ının Farsça kaynak geleneğiyle ilişkisi düşünüldüğünde doğru sonuç nedir?
- A) Türkçe kullanıldığı için Farsça eserlerle hiçbir bağı olamaz.
- B) Türkçe mesnevi olmak yalnızca Kıpçak sahasına özgüdür.
- C) Eserin yazıldığı dil zorunlu olarak Farsçadır.
- D) Eser Türkçe telif/uyarlama etkinliğinin tarihî bir örneğidir.
- E) Gülşehrî, Osmanlıca basın gazetesi yayımlamıştır.
Doğru cevap: D
Çözüm: Gülşehrî, Attâr’ın Farsça aynı adlı mesnevisini esas alarak Türkçe bir eser oluşturmuştur; kaynak ve hedef dil birbirinden ayrılır.
Hoca Mesud’un Süheyl ü Nevbahâr’ı dil tarihi bakımından hangi konuda veri sunar?
- A) Köktürk runiform harflerinin VIII. yüzyıl kullanımı
- B) Kuman sözlüklerindeki Latin harflerinin yapısı
- C) Çağatayda Türkçe-Farsça gramer karşılaştırması
- D) Cumhuriyet romanında anlatıcı türleri
- E) XIV. yüzyılda Farsçadan Anadolu Türkçesine çeviri dili
Doğru cevap: E
Çözüm: Süheyl ü Nevbahâr, Türkçe mesnevi çevirisi bağlamında tarihî söz varlığı ve anlatım özelliklerinin incelenmesine olanak verir.
Yunus Emre’nin Divan’ı ile Risâletü’n-Nushiyye’si karşılaştırılırken hangisi doğrudur?
- A) Şiir koleksiyonu ile didaktik mesnevinin metin türleri farklıdır.
- B) İki eser aynı Kıpçak sözlüğünün bölümleridir.
- C) Her iki eser Latin harfli modern romanlardır.
- D) İkisini de Gülşehrî yazmıştır.
- E) İkisi de Karahanlı sözlükleridir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Yunus Emre’nin şiirleri Divan ile, öğüt niteliğindeki anlatısı Risâletü’n-Nushiyye ile ilişkilidir; ortak yazar türü eşitlemez.
Ahmedî’nin İskendernâme’si bir dil tarihçisi için neden önemlidir?
- A) VIII. yüzyıl Orhon taşını bire bir kopyalar.
- B) Anadolu Türkçesinin XIV. yüzyıl edebî söz varlığına örnek verir.
- C) Kuman topluluklarının tek Latin sözlüğüdür.
- D) Modern imlâ kurallarını belirleyen yasa metnidir.
- E) Eski Uygur Budist dua kitabıdır.
Doğru cevap: B
Çözüm: İskendernâme, tarihî anlatı ve mesnevi geleneğiyle Anadolu Türkçesinin gelişimini belgeleyen yazılı kaynaklardan biridir.
Bir filolog Eski Anadolu Türkçesinin bütün eserlerinde aynı ses ve ek özelliklerini bulmayı bekliyor. Varsayımın başlıca sorunu nedir?
- A) Dönem içindeki bölgesel, türsel ve nüsha farklılıklarını yok sayması
- B) Metinleri tarihî dil açısından değerlendirmesi
- C) Sözlük ve gramer verilerini birleştirmesi
- D) Metinlerin dönemini belirlemeye çalışması
- E) Birden çok nüsha kullanması
Doğru cevap: A
Çözüm: XIII–XV. yüzyıl Anadolu yazı dili tekdüze bir konuşma kaydı değildir; coğrafya, yazar, yazı ve metin aktarımı çeşitlilik doğurabilir.
Garibnâme’nin XIV. yüzyıla ait olduğunu bilip “Bu nedenle Osmanlı Türkçesi tarihine hiç girmez” diyen kişinin hatası nedir?
- A) Garibnâme’nin yazarı olarak Âşık Paşa’yı göstermesi
- B) Geniş Osmanlı Türkçesi dönemlendirmesinin Eski Anadolu evresini kapsayabildiğini göz ardı etmesi
- C) Eserin Anadolu sahasında yazıldığını belirtmesi
- D) Yazıldığı yüzyılı doğru vermesi
- E) Eserin didaktik niteliğini saptaması
Doğru cevap: B
Çözüm: Osmanlı Türkçesi kimi bilimsel sınıflamalarda XIII. yüzyıldaki Eski Anadolu yazı dilinden başlayarak ele alınır; terim kapsamı açıklanmalıdır.
Arap harfli bir metnin Arapça, Farsça veya Türkçe olduğunu yalnız alfabe üzerinden kesinleştirmeye çalışan araştırmacının hatası nedir?
- A) Özgün belgeye bakması
- B) Dilbilgisi verilerini değerlendirmesi
- C) Yazı sistemi ile dilin ses-biçim ve sözdizimsel özelliklerini özdeş sayması
- D) Sözcükleri bağlamda incelemesi
- E) Tarihî nüsha karşılaştırması yapması
Doğru cevap: C
Çözüm: Arap esaslı harflerle birden çok dil yazılmıştır. Metnin dili söz varlığının yanında çekim, ek düzeni ve söz dizimiyle belirlenir.
Osmanlı yazı dilindeki bütün Arapça ve Farsça alıntıları otomatik olarak “Türkçe dil bilgisinin yok oluşu” diye yorumlamak neden yanlıştır?
- A) Alıntı sözcüklerin hiçbir dilde olmadığı için
- B) Arapça kökenli kelimeye Türkçe ek getirilemediği için
- C) Türkçenin hiç çekim eki bulunmadığı için
- D) Kelime kökeni ile temel biçim bilgisi ve söz dizimi aynı değişken değildir.
- E) Yalnız modern sözlükler kullanıldığı için
Doğru cevap: D
Çözüm: Osmanlı Türkçesinde alıntı söz varlığı yoğun olabilir; buna rağmen Türkçe ek sistemi ve cümle kuruluşu işleyişini sürdürür.
Bir divan metnindeki Farsça izafetli tamlama ile Türkçe belirtili isim tamlaması aynı gramer kalıbı sayılıyorsa hangi ayrım ihmal edilmiştir?
- A) Her iki yapının da yazılı metinde bulunabilmesi
- B) Tamlama çözümlemesinin yapılması
- C) Bir söz öbeğinin ele alınması
- D) Metnin söz varlığının incelenmesi
- E) Kaynak dillerin farklı tamlama kurma mekanizmaları
Doğru cevap: E
Çözüm: Farsça izafet ve Türkçenin ilgi/iyelik ekleriyle kurulan tamlamaları biçim ve diziliş bakımından ayrılır; benzer anlam işlevi tam özdeşlik değildir.
Arap harfli Osmanlı Türkçesi nüshasında bir kelimenin ünlüleri belirsizse hangi işlem bilimsel olarak en savunulabilir?
- A) Bağlama, paralel nüshalara ve dönemin dil bilgisine dayanarak okuma önerisini gerekçelendirmek
- B) Harfleri modern sözcüğe zorla benzetmek
- C) Tüm alternatif okumaları kanıtsız silmek
- D) Kelimeyi Türkçeden bağımsız saymak
- E) Sadece mürekkep renginden karar vermek
Doğru cevap: A
Çözüm: Tarihî metin okumada yazılışın belirsizliği karşılaştırmalı nüsha, dil bilgisi ve bağlamla çözülür; güven derecesi açıkça belirtilir.