İskendernâme adlı eseriyle XIV. yüzyıl Anadolu sahasında tanınan şair kimdir?
- A) Yunus Emre
- B) Âşık Paşa
- C) Ahmedî
- D) Gülşehrî
- E) Kaşgarlı Mahmud
Doğru cevap: C
Çözüm: Ahmedî, İskendernâme mesnevisiyle ve bu eserdeki tarihî anlatı bölümüyle tanınır; eser tarihî Anadolu Türkçesi için kaynaktır.
Çarhnâme adlı eser kiminle ilişkilendirilir?
- A) Hoca Mesud
- B) Âşık Paşa
- C) Ali Şîr Nevâî
- D) Ahmed Fakih
- E) Şeyh Galib
Doğru cevap: D
Çözüm: Ahmed Fakih’in Çarhnâme adlı eseri, Anadolu’da Oğuz temelli Türkçe yazılı edebiyatın erken dinî-tasavvufî örnekleri arasında sayılır.
Gülşehrî’nin Mantıku’t-Tayr’ı için kabul edilen tamamlanma yılı hangisidir?
- A) 732
- B) 1069
- C) 1453
- D) 1928
- E) 1317
Doğru cevap: E
Çözüm: Gülşehrî’nin Türkçe Mantıku’t-Tayr’ı 1317 tarihinde tamamlanmıştır. Bu tarih eserin erken Anadolu yazılı edebiyatındaki yerini belirler.
Yunus Emre’ye atfedilen şiirlerin toplandığı temel eser adı hangisidir?
- A) Divan
- B) Dîvânu Lugâti’t-Türk
- C) Mecâlisü’n-Nefâis
- D) Codex Cumanicus
- E) Garibnâme
Doğru cevap: A
Çözüm: Yunus Emre şiirleri Divan başlığı altında toplanır; Risâletü’n-Nushiyye ise onun öğretici mesnevisidir.
Âşık Paşa’nın Garibnâme’sinin yazılış tarihi olarak bilinen yıl hangisidir?
- A) 1072
- B) 1330
- C) 1317
- D) 1579
- E) 1889
Doğru cevap: B
Çözüm: Garibnâme’nin telif tarihi 1330 olarak verilir. Eserin tarihini Gülşehrî’nin 1317 tarihli Mantıku’t-Tayr’ıyla karıştırmayın.
Osmanlı Türkçesinin geleneksel yazısının temelinde hangi alfabe bulunur?
- A) Latin harfleri
- B) Kiril harfleri
- C) Arap harfleri
- D) Köktürk runiform yazısı
- E) Yunan alfabesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Osmanlı Türkçesinin klasik yazı geleneği Arap harflerine dayanır; Türkçe ve Farsça seslerin yazımı için farklı işaretler de kullanılır.
Osmanlı Türkçesinin söz varlığında özellikle hangi iki dilden yoğun alıntılar bulunabilir?
- A) Latince ve Japonca
- B) İzlandaca ve Korece
- C) Sanskritçe ve Çince
- D) Arapça ve Farsça
- E) Fince ve Macarca
Doğru cevap: D
Çözüm: Osmanlı yazı dilinde Arapça ve Farsça kökenli kelimeler ile tamlamalar görülür; dilin temel gramer çatısı Türkçedir.
Garibnâme ve Kutadgu Bilig’in ahlâkî mesajları benzer diye aynı dil dönemine konması neden yanlıştır?
- A) İki eserin de manzum olması mümkün değildir.
- B) Ahlâkî eserler Türkçeyle yazılamaz.
- C) Tür benzerliği eserlerin tarihini ve yazı dili sahasını eşitlemez.
- D) Kutadgu Bilig yalnız modern nesirdir.
- E) Garibnâme mutlaka Köktürk harflidir.
Doğru cevap: C
Çözüm: Kutadgu Bilig Karahanlı Türkçesi, Garibnâme Eski Anadolu Türkçesi eseridir. Tema ve tür ortaklığı dönem sınıflandırmasının yerine geçmez.
Osmanlı Türkçesi metninde çok sayıda Arapça kökenli sözcük bulunmasından hangi sonuç doğrudan çıkarılamaz?
- A) Alıntı sözcüklerin yer alabildiği
- B) Söz varlığının kültürel etkileşimle değişebildiği
- C) Döneme göre kelime seçiminin değişebildiği
- D) Metnin bütün gramerinin Arapça olduğu
- E) Türkçe eklerin alıntı sözcüklerle kullanılabildiği
Doğru cevap: D
Çözüm: Sözcük kökenleri dilin gramer kimliğini tek başına belirlemez. Osmanlı Türkçesinde Türkçe yapım-çekim ekleri ve söz dizimi sürer.
Osmanlı Türkçesinde Farsça tamlama örneklerini saptayan bir araştırmacı hangi düzeyde bir özelliği inceliyor?
- A) Taş yazıtın fiziksel kalınlığı
- B) Yazmanın kâğıt rengi
- C) Şairin doğum yeri
- D) Sadece harflerin nokta sayısı
- E) Söz öbeği yapısı ve söz dizimi etkisi
Doğru cevap: E
Çözüm: Farsça tamlama kalıplarının Osmanlı yazı diline girişi söz dizimi ve söz öbeği örgütlenmesiyle ilgili bir olgudur.
Bir tarihî metindeki Türkçe eklerin Arapça kökenli isimlere gelmesi neyi destekler?
- A) Alıntı kelimelerin Türkçe çekim ve türetme sistemine katılabildiğini
- B) Dil yapısının mutlaka Arapçaya dönüştüğünü
- C) Metinde Türkçe kökenli hiçbir sözcük bulunmadığını
- D) Bütün eklerin Farsça olduğunu
- E) Harflerin zorunlu olarak Latinleştiğini
Doğru cevap: A
Çözüm: Alıntılanmış köke Türkçe ek getirilebilir; kelimenin kökeni ile ona uygulanan gramer işlemi ayrı araştırma konularıdır.
Arap harfli Osmanlı Türkçesi metinlerinin günümüz Latin harflerine aktarımında temel zorluklardan biri hangisidir?
- A) Metinlerin hiçbirinde kelime bulunmaması
- B) Ünlülerin yazıda her zaman açık biçimde gösterilmemesi
- C) Türkçede hiç ünlü kullanılmaması
- D) Tüm yazmaların aynı şekilde harekeli olması
- E) Arap harfli metinlerin yalnız resimden oluşması
Doğru cevap: B
Çözüm: Arap esaslı yazıda ünlülerin gösterimi Latin yazısından farklıdır; doğru okuma için dönemin dili ve bağlamı birlikte değerlendirilir.
Bir Osmanlıca kelimenin aynı harf dizisinden iki farklı okunması mümkünse öncelikle hangi veri yararlıdır?
- A) Yazmanın rastgele sayfa numarası
- B) Kâğıdın ölçüsü
- C) Cümle bağlamı ve dönemin söz varlığı
- D) Metin dışı modern reklam
- E) Şairin memleketinin güncel nüfusu
Doğru cevap: C
Çözüm: Yazım sistemi bütün ünlüleri aynı açıklıkta vermeyebilir. Sözdizimi ve anlam bağlamı güvenilir okumanın temel kanıtlarındandır.
Bir çalışmada Yunus Emre’nin Divan’ı ile XIX. yüzyıl gazete nesri sözcük sıklığı üzerinden doğrudan karşılaştırılıyor. Önce ne denetlenmelidir?
- A) Her iki metnin de Türkçe olması
- B) Yüzyılın yanında tür, konu ve metin büyüklüğü farkları
- C) Metinlerin farklı yüzyıllarda yazılması
- D) Her iki kaynağın elektronik işlenmesi
- E) Sıklık hesaplama yönteminin bulunması
Doğru cevap: B
Çözüm: Şiir ile gazete nesri farklı sözcük dağılımlarına sahip olabilir; tür ve uzunluk farkları denetlenmeden değişim doğrudan döneme bağlanamaz.
Süheyl ü Nevbahâr’ın Farsça bir eserden çevrilmiş olması hangi yargıyı tek başına desteklemez?
- A) Çeviri etkinliğinin varlığını
- B) Türkçe çeviri söz varlığının incelenebileceğini
- C) Metnin dilinin Farsça olduğunu
- D) Farsça kaynakla karşılaştırılabileceğini
- E) Anadolu Türkçesinde mesnevi geleneğinin geliştiğini
Doğru cevap: C
Çözüm: Kaynak eserin Farsça olması, Hoca Mesud’un Türkçe aktarımının dilini değiştirmez; kaynak ve hedef dil ayrı kavramlardır.
Bir araştırmacı Gülşehrî’nin Mantıku’t-Tayr’ının 1317 tarihini Attâr’ın Farsça eserinin tarihi olarak sunuyor. Başlıca sorun nedir?
- A) Gülşehrî’yi Anadolu yazı diliyle ilişkilendirmek
- B) Mesnevi geleneğini araştırmak
- C) İki eser arasındaki ilişkiyi göstermek
- D) Kaynak metin ile Anadolu Türkçesi aktarımının telif tarihlerini karıştırmak
- E) Türkçe aktarımın tarihini kaydetmek
Doğru cevap: D
Çözüm: 1317, Gülşehrî’nin Türkçe Mantıku’t-Tayr’ının tamamlandığı tarihtir. Farsça kaynak eser çok daha eski döneme aittir.
Bir tezde Osmanlı Türkçesi yalnız XVI. yüzyıldan başlatılıp Eski Anadolu Türkçesi hiç anılmıyor. En bilimsel düzeltme hangisidir?
- A) Bütün Osmanlı metinleri Köktürkçe sayılmalıdır.
- B) Eski Anadolu Türkçesinin varlığı reddedilmelidir.
- C) Alfabeler arasında hiçbir ilişki kurulamaz denmelidir.
- D) Türkçenin tarihî evreleri tümden kaldırılmalıdır.
- E) Kullanılan dar dönem tanımı belirtilmeli ve XIII–XV. yüzyıl önceki evre açıklanmalıdır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Klasik Osmanlıca için XVI. yüzyıl başlangıcı yaygındır; geniş Osmanlı Türkçesi tarihi Eski Anadolu Türkçesini de kapsayabilir.
Bir Osmanlıca metnin tarihî dil çözümlemesinde yalnız sadeleştirilmiş baskının kullanılması özellikle hangi sonucu zayıflatır?
- A) Özgün harf düzeni ve dönem eki biçimlerine ilişkin çıkarımları
- B) Eserin ana fikrini genel hatlarıyla anlama imkânını
- C) Modern okurun konuyu öğrenmesini
- D) Eserin yaklaşık türünü belirlemeyi
- E) Güncel sözcükleri sözlükte aramayı
Doğru cevap: A
Çözüm: Sadeleştirme tarihî ses, morfoloji ve imlâyı dönüştürebilir; filolojik iddialar özgün nüsha veya güvenilir çevriyazıyla sınanmalıdır.
Osmanlı Türkçesinde Farsça kökenli tamlamaların yoğunluğundan hareketle “Halkın gündelik konuşması bütünüyle aynıydı” sonucuna varmak neden risklidir?
- A) Metnin dili Türkçe olduğu için
- B) Yazılı yüksek üslup konuşma dili çeşitliliğinin tamamını yansıtmayabilir.
- C) Söz varlığı araştırmaları gereksiz olduğu için
- D) Yazılı edebiyatın hiç olmadığı için
- E) Konuşma dili hiçbir zaman değişmediği için
Doğru cevap: B
Çözüm: Saray veya medrese merkezli yazı üslubu ile halk söyleyişinde kelime ve tamlama yoğunluğu farklı olabilir; temsil alanı belirtilmelidir.
Bir yazmanın istinsahı telifinden iki yüzyıl sonra yapılmışsa hangi husus doğrudan araştırılmalıdır?
- A) Telif tarihinin mutlaka istinsah yılı olması
- B) Yazmanın otomatik olarak sahte olması
- C) Müstensihin imlâ ve dil biçimlerine olası müdahaleleri
- D) Bütün nüshaların zorunlu olarak aynı olması
- E) Eserin dilinin Latinceye dönüşmesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Tarihî metnin kaleme alınması ve kopyalanması ayrı olaylardır. Geç tarihli nüsha, yazıcının dönemine özgü biçimler içerebilir.