Eski Anadolu Türkçesinin ağırlıklı olarak dayandığı Türkçe kolu hangisidir?
- A) Oğuz Türkçesi
- B) Kıpçak Türkçesi
- C) Çağatay Türkçesi
- D) Köktürkçe
- E) Sibirya Türkçesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Eski Anadolu Türkçesi, Batı Türkçesinin tarihsel ilk yazılı evrelerinden olup esas olarak Oğuz Türkçesi temeli üzerinde gelişmiştir.
Eski Anadolu Türkçesi genel dönemlendirmelerde çoğunlukla hangi yüzyıllarla ilişkilendirilir?
- A) VI–VIII. yüzyıllar
- B) XIII–XV. yüzyıllar
- C) IX–XI. yüzyıllar
- D) XVIII–XX. yüzyıllar
- E) XX–XXI. yüzyıllar
Doğru cevap: B
Çözüm: Eski Anadolu Türkçesi için XIII–XV. yüzyıllar yaygın kullanılan tarih aralığıdır; dönem sınırları sınıflandırma ölçütlerine göre değişebilir.
Eski Anadolu Türkçesi hangi yazı dilinin erken tarihî aşaması olarak da ele alınır?
- A) Çağdaş Kazakça
- B) Kırgız yazı dili
- C) Osmanlı Türkçesi
- D) Eski Uygur Türkçesi
- E) Kuman Türkçesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Geniş tanımlı Osmanlı Türkçesi tarihi, Eski Anadolu Türkçesi evresini de kapsar; dar kullanımda dönemler ayrıca adlandırılabilir.
Garibnâme adlı eserin yazarı kimdir?
- A) Gülşehrî
- B) Hoca Mesud
- C) Ahmedî
- D) Âşık Paşa
- E) Edib Ahmed Yüknekî
Doğru cevap: D
Çözüm: Garibnâme, Âşık Paşa tarafından XIV. yüzyıl Anadolu sahasında kaleme alınan önemli dinî-tasavvufî ve öğretici mesnevidir.
Gülşehrî’nin tanınmış Türkçe mesnevisi hangisidir?
- A) Kutadgu Bilig
- B) Hüsn ü Aşk
- C) Muhâkemetü’l-Lugateyn
- D) Süheyl ü Nevbahâr
- E) Mantıku’t-Tayr
Doğru cevap: E
Çözüm: Gülşehrî, Mantıku’t-Tayr adlı Türkçe eserini 1317 yılında tamamlamıştır; aynı adlı Farsça eserin sahibi Attâr’dır.
Süheyl ü Nevbahâr’ın XIV. yüzyıl Anadolu Türkçesiyle anılan mütercimi kimdir?
- A) Hoca Mesud
- B) Kaşgarlı Mahmud
- C) Ali Şîr Nevâî
- D) Âşık Paşa
- E) Rabguzî
Doğru cevap: A
Çözüm: Hoca Mesud, Farsçadan Türkçeye aktardığı Süheyl ü Nevbahâr ve Ferhengnâme-i Sa‘dî ile tanınan XIV. yüzyıl şairidir.
Risâletü’n-Nushiyye adlı öğretici eserin sahibi kimdir?
- A) Gülşehrî
- B) Yunus Emre
- C) Ahmedî
- D) Hoca Mesud
- E) Nâbî
Doğru cevap: B
Çözüm: Risâletü’n-Nushiyye, Yunus Emre’ye ait öğretici-tasavvufî eserlerdendir; Divan ile birlikte değerlendirilir.
İskendernâme adlı eseriyle XIV. yüzyıl Anadolu sahasında tanınan şair kimdir?
- A) Yunus Emre
- B) Âşık Paşa
- C) Ahmedî
- D) Gülşehrî
- E) Kaşgarlı Mahmud
Doğru cevap: C
Çözüm: Ahmedî, İskendernâme mesnevisiyle ve bu eserdeki tarihî anlatı bölümüyle tanınır; eser tarihî Anadolu Türkçesi için kaynaktır.
Çarhnâme adlı eser kiminle ilişkilendirilir?
- A) Hoca Mesud
- B) Âşık Paşa
- C) Ali Şîr Nevâî
- D) Ahmed Fakih
- E) Şeyh Galib
Doğru cevap: D
Çözüm: Ahmed Fakih’in Çarhnâme adlı eseri, Anadolu’da Oğuz temelli Türkçe yazılı edebiyatın erken dinî-tasavvufî örnekleri arasında sayılır.
Gülşehrî’nin Mantıku’t-Tayr’ı için kabul edilen tamamlanma yılı hangisidir?
- A) 732
- B) 1069
- C) 1453
- D) 1928
- E) 1317
Doğru cevap: E
Çözüm: Gülşehrî’nin Türkçe Mantıku’t-Tayr’ı 1317 tarihinde tamamlanmıştır. Bu tarih eserin erken Anadolu yazılı edebiyatındaki yerini belirler.
Yunus Emre’ye atfedilen şiirlerin toplandığı temel eser adı hangisidir?
- A) Divan
- B) Dîvânu Lugâti’t-Türk
- C) Mecâlisü’n-Nefâis
- D) Codex Cumanicus
- E) Garibnâme
Doğru cevap: A
Çözüm: Yunus Emre şiirleri Divan başlığı altında toplanır; Risâletü’n-Nushiyye ise onun öğretici mesnevisidir.
Âşık Paşa’nın Garibnâme’sinin yazılış tarihi olarak bilinen yıl hangisidir?
- A) 1072
- B) 1330
- C) 1317
- D) 1579
- E) 1889
Doğru cevap: B
Çözüm: Garibnâme’nin telif tarihi 1330 olarak verilir. Eserin tarihini Gülşehrî’nin 1317 tarihli Mantıku’t-Tayr’ıyla karıştırmayın.
Osmanlı Türkçesinin geleneksel yazısının temelinde hangi alfabe bulunur?
- A) Latin harfleri
- B) Kiril harfleri
- C) Arap harfleri
- D) Köktürk runiform yazısı
- E) Yunan alfabesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Osmanlı Türkçesinin klasik yazı geleneği Arap harflerine dayanır; Türkçe ve Farsça seslerin yazımı için farklı işaretler de kullanılır.
Osmanlı Türkçesinin söz varlığında özellikle hangi iki dilden yoğun alıntılar bulunabilir?
- A) Latince ve Japonca
- B) İzlandaca ve Korece
- C) Sanskritçe ve Çince
- D) Arapça ve Farsça
- E) Fince ve Macarca
Doğru cevap: D
Çözüm: Osmanlı yazı dilinde Arapça ve Farsça kökenli kelimeler ile tamlamalar görülür; dilin temel gramer çatısı Türkçedir.
Osmanlı Türkçesinin gramer yapısı bakımından doğru temel tanımı hangisidir?
- A) Arapçanın bire bir lehçesidir.
- B) Farsçanın çekim sistemiyle bütünüyle aynıdır.
- C) Hiç yapım eki kullanılmaz.
- D) Yalnız tek sözcüklü cümleler kurulur.
- E) Türkçe kök ve ek düzeni temelini korur.
Doğru cevap: E
Çözüm: Alıntı kelimeler ve terkipler, Osmanlı Türkçesini başka bir dil hâline getirmez; Türkçe biçim ve söz dizimi yapısı devam eder.
Osmanlı Türkçesinin klasik dönemini genel olarak hangi yüzyıllara yerleştirmek uygundur?
- A) XVI–XIX. yüzyıllar
- B) VII–IX. yüzyıllar
- C) X–XI. yüzyıllar
- D) XXI–XXII. yüzyıllar
- E) III–V. yüzyıllar
Doğru cevap: A
Çözüm: Klasik Osmanlı Türkçesi, genel sınıflandırmalarda XVI. yüzyıldan XIX. yüzyıla uzanan bir yazı dili evresi olarak ele alınır.
Osmanlı yazı dilinde yenileşme ve sadeleşme tartışmalarının belirginleştiği dönem hangisidir?
- A) Köktürk Kağanlığı dönemi
- B) Tanzimat ve sonrasındaki XIX. yüzyıl
- C) Uygur Maniheist metinleri dönemi
- D) Karahanlıların kuruluş çağı
- E) Göbeklitepe Neolitik dönemi
Doğru cevap: B
Çözüm: XIX. yüzyılda Tanzimat ile basın, eğitim ve yeni edebî türlerin gelişimi Osmanlı yazı dilinde sadeleşme arayışlarını artırmıştır.
Lehce-i Osmânî adlı sözlük kimin eseridir?
- A) Yusuf Has Hacib
- B) Yunus Emre
- C) Ahmed Vefik Paşa
- D) Ali Şîr Nevâî
- E) Kaşgarlı Mahmud
Doğru cevap: C
Çözüm: Ahmed Vefik Paşa’nın Lehce-i Osmânî’si, Osmanlı dönemindeki sözlükçülük ve Türkçenin tarihî lehçelerine yaklaşım bakımından önemli bir eserdir.
Eski Anadolu Türkçesinin Türkiye Türkçesi tarihindeki konumu hangisidir?
- A) Türkiye Türkçesiyle ilgisiz bir Cermen dilidir.
- B) Yalnız XVIII. yüzyılda konuşulmuştur.
- C) Her metni Köktürk harfleriyle yazılmıştır.
- D) Türkiye Türkçesinin erken tarihî yazı dili aşamasıdır.
- E) Yalnız Çağatay sahasında kullanılmıştır.
Doğru cevap: D
Çözüm: Eski Anadolu Türkçesi Oğuz temelli Batı Türkçesinin tarihsel gelişiminin parçasıdır; çağdaş Türkiye Türkçesinin önceki evreleriyle bağlantılıdır.
Bir Osmanlı Türkçesi metninin yeni harflere ses değeri gözetilerek aktarılması hangi işlemle ilişkilidir?
- A) Yalnız özetleme
- B) Şiiri nesre çevirme
- C) Metni güncel dile sadeleştirme
- D) Eseri farklı türde yeniden yazma
- E) Çevriyazı (transkripsiyon)
Doğru cevap: E
Çözüm: Çevriyazı, özgün harflerden Latin temelli işaretlere aktarım yapar; modern Türkçeye serbest çeviriyle aynı işlem değildir.