Fuzûlî’nin aşk anlatısını mesnevi biçiminde işlediği ünlü eseri hangisidir?
- A) Leylâ vü Mecnûn
- B) Hüsn ü Aşk
- C) Garibnâme
- D) Hayriyye
- E) Heşt Bihişt
Doğru cevap: A
Çözüm: Fuzûlî’nin Leylâ vü Mecnûn’u klasik Türk edebiyatının önde gelen aşk mesnevilerindendir; Hüsn ü Aşk’ın yazarı Şeyh Galib’dir.
Bir Osmanlı Türkçesi metninin yeni harflere ses değeri gözetilerek aktarılması hangi işlemle ilişkilidir?
- A) Yalnız özetleme
- B) Şiiri nesre çevirme
- C) Metni güncel dile sadeleştirme
- D) Eseri farklı türde yeniden yazma
- E) Çevriyazı (transkripsiyon)
Doğru cevap: E
Çözüm: Çevriyazı, özgün harflerden Latin temelli işaretlere aktarım yapar; modern Türkçeye serbest çeviriyle aynı işlem değildir.
Kül Tigin Yazıtı'nın dikiliş yılı olarak kabul edilen tarih hangisidir?
- A) 552
- B) 840
- C) 732
- D) 1072
- E) 1453
Doğru cevap: C
Çözüm: Kül Tigin Yazıtı 732 tarihlidir. II. Türk Kağanlığı'nın VIII. yüzyıl tarihine ilişkin temel dil, kültür ve siyaset kaynakları arasında bulunur.
Tarihî kaynaklarda Avrupa’da Kıpçaklarla ilişkili olarak kullanılan ad hangisidir?
- A) Kuman
- B) Karahanlı
- C) Göktürk
- D) Timurlu
- E) Selçuklu
Doğru cevap: A
Çözüm: Kuman adı Avrupa kaynaklarında Kıpçak toplulukları için kullanılmıştır; Codex Cumanicus adı da bu bağlantıyı yansıtır.
Genç Kalemler dergisi etrafında belirginleşen edebî hareket hangisidir?
- A) Servetifünun
- B) Millî Edebiyat
- C) Fecr-i Âti
- D) Garip
- E) İkinci Yeni
Doğru cevap: B
Çözüm: Genç Kalemler çevresinde Ömer Seyfettin, Ali Canip Yöntem ve Ziya Gökalp, millî dil ve edebiyat düşüncesini savunmuştur.
Osmanlı Türkçesinin geleneksel yazısının temelinde hangi alfabe bulunur?
- A) Latin harfleri
- B) Kiril harfleri
- C) Arap harfleri
- D) Köktürk runiform yazısı
- E) Yunan alfabesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Osmanlı Türkçesinin klasik yazı geleneği Arap harflerine dayanır; Türkçe ve Farsça seslerin yazımı için farklı işaretler de kullanılır.
Aşağıdakilerden hangisi Orhon yazıtlarının temel konuları arasında yer alır?
- A) Sanayi Devrimi'nin sonuçları
- B) Modern şehir planlaması
- C) Çağdaş uzay araştırmaları
- D) Batı romanının akımları
- E) Devlet yönetimi ve halkın birliği
Doğru cevap: E
Çözüm: Orhon metinlerinde devletin kuruluşu, yönetim deneyimi, halkın birlik içinde bulunması ve geçmiş hatalardan ders çıkarılması öne çıkar.
Garip şiirinin kurucuları arasında bulunan sanatçı hangisidir?
- A) Orhan Veli Kanık
- B) Yahya Kemal Beyatlı
- C) Necip Fazıl Kısakürek
- D) Ziya Paşa
- E) Ahmet Haşim
Doğru cevap: A
Çözüm: Orhan Veli Kanık, Melih Cevdet Anday ve Oktay Rifat ile Garip hareketini başlatmıştır; sıradan hayatın dili şiire taşınmıştır.
Eski Anadolu Türkçesi metni ile çağdaş Türkiye Türkçesi karşılaştırıldığında uygun yöntem hangisidir?
- A) Benzer görünen her harfin aynı sesi verdiğini varsaymak
- B) Bütün eski kelimeleri güncel sözlük anlamıyla çevirmek
- C) Aynı tür metin bulunamayacağını söylemek
- D) Kökteş sözcüklerin ses ve ek özelliklerini tarihî bağlamda incelemek
- E) Metnin tarihini önemsememek
Doğru cevap: D
Çözüm: Tarihî sözcük karşılaştırmasında ses, biçim ve anlam değişmeleri kontrol edilmelidir; yüzeyde yazılış benzerliği tek başına yeterli değildir.
Aşağıdaki eser-yüzyıl eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?
- A) Divanü Lügati't-Türk — XI. yüzyıl
- B) Kül Tigin Yazıtı — XVI. yüzyıl
- C) Bilge Kağan Yazıtı — XIX. yüzyıl
- D) Kutadgu Bilig — XVIII. yüzyıl
- E) Tonyukuk Yazıtı — XX. yüzyıl
Doğru cevap: A
Çözüm: Kaşgarlı Mahmud'un Divanü Lügati't-Türk'ü XI. yüzyıl Karahanlı çevresi eseridir. Yazıtlar VIII. yüzyılda, Kutadgu Bilig XI. yüzyılda yer alır.
Bir klasik şair nazım şeklini değil şiirin Hz. Peygamber’i öven konusunu adlandırıyorsa hangi terimi kullanır?
- A) Kaside
- B) Mesnevi
- C) Murabba
- D) Gazel
- E) Na‘t
Doğru cevap: E
Çözüm: Na‘t konuya göre kullanılan bir edebî tür adıdır; kaside veya gazel dâhil farklı nazım biçimleriyle yazılabilir.
Çalıkuşu romanında Anadolu’da öğretmenlik yapan Feride karakterini oluşturan yazar kimdir?
- A) Halide Edip Adıvar
- B) Reşat Nuri Güntekin
- C) Samipaşazade Sezai
- D) Peyami Safa
- E) Oğuz Atay
Doğru cevap: B
Çözüm: Çalıkuşu, Reşat Nuri’nin romanıdır; Feride’nin öğretmenlik deneyimleri bireysel olayları Anadolu’nun sosyal çevresiyle birleştirir.
Karahanlı Türkçesinin dönemiyle ilgili hangi yargı bilimsel açıdan daha temkinlidir?
- A) Kullanılan dönemlendirme ölçütü açıkça belirtilmelidir.
- B) Bütün araştırmacılar aynı tarih aralığında uzlaşır.
- C) Karahanlı eserleri yalnız XVI. yüzyılda yazılmıştır.
- D) Yazı değişimi konuşma dilini derhal siler.
- E) Dönemler metin verilerinden bağımsız tanımlanır.
Doğru cevap: A
Çözüm: Orta Türkçe teriminin kapsamı kaynaklarda değişebilir. Belgelerin yüzyılı, dil özellikleri ve araştırmacının dönem çerçevesi birlikte verilmelidir.
Bir mani dört dizeden oluşuyor ve üçüncü dizesi serbest kalıyorsa hangi uyak şeması beklenir?
- A) aa bb
- B) abab
- C) abcd
- D) aaxa
- E) abba
Doğru cevap: D
Çözüm: Düz mani örüntüsünde birinci, ikinci ve dördüncü dizeler uyaklıdır; üçüncü dize serbesttir.
Eser–tür eşleştirmelerinin hangisi doğrudur?
- A) Atebetü’l-Hakâyık–roman; Kutadgu Bilig–tiyatro
- B) Codex Cumanicus–siyasetnâme; Nehcü’l-Ferâdîs–tezkire
- C) Muhâkemetü’l-Lugateyn–fal kitabı; Kısasü’l-Enbiyâ–gramer
- D) Kutadgu Bilig–coğrafya atlası; Atebetü’l-Hakâyık–sözlük
- E) Dîvânu Lugâti’t-Türk–sözlük; Mecâlisü’n-Nefâis–tezkire
Doğru cevap: E
Çözüm: Tür ve eser adını birlikte değerlendirmek, tarihî dil sahaları arasında yapılan yanlış sınıflandırmaları önler.
Şinasi’nin Tercüman-ı Ahvâl Mukaddimesi’nin edebiyat tarihi açısından öne çıkan yönü nedir?
- A) Gazete ve kamuoyu bağlamında düşünceyi açık dille savunması
- B) Düşsel imgeyi tek amaç sayması
- C) Mesnevinin kafiye kalıplarını belirlemesi
- D) Halk oyununu yazıya geçirmesi
- E) Romanın bilinç akışı tekniğini açıklaması
Doğru cevap: A
Çözüm: Şinasi’nin mukaddimesi, basın yoluyla düşünce ve toplumsal iletişim fikrini öne çıkaran Tanzimat metinlerindendir; modern düzyazı açısından önemlidir.
Bir şiirde “na‘t” ve “kaside” sözcükleri birlikte kullanılıyorsa hangi çözümleme doğrudur?
- A) İki sözcük her durumda özdeş nazım şeklidir.
- B) Na‘t övgü konusunu, kaside nazım biçimini gösterebilir.
- C) Na‘t yalnız iki mısradır.
- D) Kaside sadece destanları anlatır.
- E) Her na‘t mutlaka nesirdir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Klasik edebiyat türleri konu ile biçime göre ayrı adlandırabilir; Hz. Peygamber’i öven kaside aynı zamanda na‘t olabilir.
Köktürk yazıtlarında devletin bozulmasına ilişkin uyarılar ile yeniden toparlanma anlatısının yan yana bulunması hangi işlevi güçlendirir?
- A) Siyasi deneyimden ders çıkarma ve topluluğa öğüt verme
- B) Yalnız bireysel eğlence sunma
- C) Tamamen tarafsız fiyat istatistiği verme
- D) Modern bilimsel deney raporu oluşturma
- E) Dinsel ritüeller için nota yazma
Doğru cevap: A
Çözüm: Yazıtlar geçmiş başarısızlık ve başarıları hatırlatarak yönetim, bağımsızlık ve birlik konusunda öğüt veren bir anıtsal söylem kurar.
Araba Sevdası’ndaki Bihruz Bey’in Batılı görünme çabasını merkeze alan bir yorum hangisini doğru saptar?
- A) Savaş romanının sadece askerî taktiklerini
- B) Tekke şiirinde tasavvufî seyrisülûku
- C) Halk masallarında olağanüstü varlıkların üstünlüğünü
- D) Görünüşe dayalı Batılılaşmanın alaycı biçimde eleştirildiğini
- E) Bir dil sözlüğünün alfabetik düzenini
Doğru cevap: D
Çözüm: Recaizade Mahmut Ekrem’in romanında Bihruz Bey’in tüketim ve özentili dil kullanımı toplumsal hicvin aracına dönüşür; sorun yalnız aşk değildir.
Orta Türkçe dönemleri için güvenilir bir karşılaştırma tasarlanırken hangi değişken grubu birlikte kontrol edilmelidir?
- A) Yalnız sayfa sayısı ve kapak rengi
- B) Yalnız metnin başlığındaki kelime sayısı
- C) Yazarların doğum yerinin güncel nüfusu
- D) Yalnız modern Türkçe yazımına benzerlik
- E) Yüzyıl, yazı dili, nüsha, tür ve ses-biçim özellikleri
Doğru cevap: E
Çözüm: Tarihî dil sınıflandırması tek bir sözcük veya alfabe etiketine dayanmaz; çoklu ölçütlerin birlikte kullanılması yanlış genellemeyi azaltır.