Heşt Bihişt adlı Osmanlı şairler tezkiresinin yazarı kimdir?
- A) Ali Şîr Nevâî
- B) Âşık Paşa
- C) Karacaoğlan
- D) Sehî Bey
- E) Nâbî
Doğru cevap: D
Çözüm: Sehî Bey’in Heşt Bihişt’i Anadolu/Osmanlı sahasının ilk şuarâ tezkiresi kabul edilir; Nevâî’nin Mecâlisü’n-Nefâis’i Çağatay sahasındadır.
Dîvânu Lugâti’t-Türk adlı sözlüğü hazırlayan kişi kimdir?
- A) Yusuf Has Hacib
- B) Kaşgarlı Mahmud
- C) Edib Ahmed Yüknekî
- D) Sekkâkî
- E) Ahmed Yesevî
Doğru cevap: B
Çözüm: Kaşgarlı Mahmud, XI. yüzyılda Türk boylarının söz varlığını ve dil özelliklerini ele alan Dîvânu Lugâti’t-Türk’ü yazmıştır.
Kaside alanındaki ustalığı ve hicivleriyle öne çıkan klasik şair hangisidir?
- A) Yunus Emre
- B) Dadaloğlu
- C) Karacaoğlan
- D) Gülşehrî
- E) Nef‘î
Doğru cevap: E
Çözüm: Nef‘î, klasik Türk şiirinde güçlü kasideleri ve hicivleriyle tanınan XVII. yüzyıl şairlerindendir.
Eski Türkçenin başlıca yazılı dönemleri hangi ikiliyle gösterilir?
- A) Osmanlıca ve Türkiye Türkçesi
- B) Kıpçakça ve Kazakça
- C) Azerbaycan Türkçesi ve Türkmen Türkçesi
- D) Harezmce ve Çağatayca
- E) Köktürkçe ve Eski Uygur Türkçesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Eski Türkçenin çekirdek yazılı malzemesi Köktürk ve Eski Uygur dönemlerinden gelir. Dönem sınırları araştırmacıya göre değişebilse de bu ikili temel sınıflandırmadır.
Garibnâme adlı eserin yazarı kimdir?
- A) Gülşehrî
- B) Hoca Mesud
- C) Ahmedî
- D) Âşık Paşa
- E) Edib Ahmed Yüknekî
Doğru cevap: D
Çözüm: Garibnâme, Âşık Paşa tarafından XIV. yüzyıl Anadolu sahasında kaleme alınan önemli dinî-tasavvufî ve öğretici mesnevidir.
Saatleri Ayarlama Enstitüsü romanının yazarı kimdir?
- A) Oğuz Atay
- B) Halit Ziya Uşaklıgil
- C) Ahmet Hamdi Tanpınar
- D) Kemal Tahir
- E) Yaşar Kemal
Doğru cevap: C
Çözüm: Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Saatleri Ayarlama Enstitüsü, değişen toplumun kurumları ve zaman algısı üzerine ironik bir romandır.
Kutadgu Bilig adlı eserin yazarı kimdir?
- A) Yusuf Has Hacib
- B) Kaşgarlı Mahmud
- C) Edib Ahmed Yüknekî
- D) Ali Şîr Nevâî
- E) Rabguzî
Doğru cevap: A
Çözüm: Kutadgu Bilig, Yusuf Has Hacib tarafından Karahanlı çevresinde yazılmış siyaset ve ahlâk düşüncesi içeren bir eserdir.
İnce Memed romanının yazarı kimdir?
- A) Kemal Tahir
- B) Tarık Buğra
- C) Fakir Baykurt
- D) Sabahattin Ali
- E) Yaşar Kemal
Doğru cevap: E
Çözüm: Yaşar Kemal’in İnce Memed romanı Çukurova kırsalı ve toplumsal çatışmaları işler; Kemal Tahir’in Yorgun Savaşçı adlı eseriyle karıştırılmaz.
Âşık Paşa’nın Garibnâme’siyle Gülşehrî’nin Mantıku’t-Tayr’ının doğru ortak özelliği hangisidir?
- A) İkisinin de Kaşgarlı Mahmud tarafından yazılması
- B) İkisinin de Kıpçakça sözlük olması
- C) XIV. yüzyıl Anadolu Türkçesinin önemli öğretici-tasavvufî metinleri olmaları
- D) Her ikisinin Köktürk runiform yazıtı olması
- E) İkisinin de XIX. yüzyıl romanı olması
Doğru cevap: C
Çözüm: Garibnâme ve Mantıku’t-Tayr, XIV. yüzyıl Anadolu Türkçesiyle ilişkilidir; yazarları ve eser konuları birbirinden ayrıdır.
Köktürk anıtlarında kullanılan yazı ile Eski Uygur döneminde yaygınlaşan yazı arasındaki ilişki hangisidir?
- A) İkisi de günümüz Türkiye Türkçesinin Latin alfabesidir.
- B) İkisi de yalnız Arap alfabesidir.
- C) İkinci yazı birincisinin aynı harflerle değişmez kopyasıdır.
- D) İki ayrı yazı geleneğidir; dönemler ve metin çevreleri tek alfabe ile sınırlı değildir.
- E) Köktürk anıtlarında yazı kullanılmamıştır.
Doğru cevap: D
Çözüm: Köktürk runiform işaretleri ve Soğd kökenli Uygur yazısı farklı sistemlerdir. Tarihî Türk topluluklarının birden fazla yazıdan yararlandığı unutulmamalıdır.
Ahmed Vefik Paşa’nın Lehce-i Osmânî’si hangi tarihî gelişmeyi incelemek için daha uygundur?
- A) VIII. yüzyıl Köktürk kağanlarının sözleri
- B) Kuman derlemesinin Latin yazımı
- C) XV. yüzyıl Çağatay şair tezkiresi
- D) X. yüzyıl Karahanlı hanedan kayıtları
- E) XIX. yüzyıl Osmanlı sözlükçülüğü ve Türkçe söz varlığı
Doğru cevap: E
Çözüm: Lehce-i Osmânî, Ahmed Vefik Paşa’nın Osmanlı döneminde hazırladığı sözlük olup Türkçe kelime varlığının tasnifinde önemlidir.
Dünyanın En Güzel Arabistanı adlı şiir kitabı kime aittir?
- A) Ahmet Haşim
- B) Turgut Uyar
- C) Oktay Rifat
- D) Yahya Kemal Beyatlı
- E) Ziya Gökalp
Doğru cevap: B
Çözüm: Turgut Uyar’ın Dünyanın En Güzel Arabistanı kitabı, şairin İkinci Yeni’ye yakınlaşan imgeli ve deneysel şiirine örnektir.
Bir şiir aynı söz öbeklerini sanatlı imgeler ve kalıplaşmış çağrışımlarla kuruyorsa klasik şiirin hangi özelliği incelenir?
- A) Mani tipleri
- B) Meddah taklidi
- C) Destan anlatıcısı
- D) Mazmun kullanımı
- E) Ağıt melodisi
Doğru cevap: D
Çözüm: Mazmun klasik şiirde belli kültürel anlamlara bağlanan imge ve çağrışım kalıplarının oluşmasını sağlar; bağlamla yorumlanmalıdır.
Karahanlı ve Çağatay metinlerini karşılaştıran bir çalışma için hangi eşleştirme doğrudur?
- A) Kutadgu Bilig–Çağatay; Mecâlisü’n-Nefâis–Karahanlı
- B) İkisi de Köktürk anıtı
- C) İkisi de Kıpçak sözlüğü
- D) Kutadgu Bilig–Karahanlı; Mecâlisü’n-Nefâis–Çağatay
- E) İkisi de Eski Anadolu Türkçesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Kutadgu Bilig XI. yüzyıl Karahanlı; Mecâlisü’n-Nefâis XV. yüzyıl Çağatay edebî alanındadır.
Bir tarihî Türkçe sözcükte kök üzerine sırasıyla yapım ve çekim eki geldiği görülüyor. Bu bulgu hangi yapısal özelliği destekler?
- A) Bükümlü kök zorunluluğu
- B) Tamamen yalınlayan dil düzeni
- C) Yalnız tek heceli olma
- D) Eklemeli dil yapısı
- E) Eklerin kök önüne dizilmesi
Doğru cevap: D
Çözüm: Türkçe morfolojisinde kök/gövdeye işlevli ekler eklenir. Tarihî dönemlerde eklerin ses biçimi değişebilse de eklemeli temel yapı izlenebilir.
Bir gazelin kafiye şemasının “aa ba ca” olması hangi birimle ilgili bilgi verir?
- A) Beyitlerin uyak kuruluşu
- B) Her beytin sekiz heceli olması
- C) Yazıldığı yüzyıl
- D) Şairin kesin doğum yeri
- E) Hecenin zorunlu seçilmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Gazel nazım biçiminde ilk beyit kendi içinde kafiyelenir, sonraki beyitlerin ikinci mısraları ilk beyitle kafiyelenir.
Süheyl ü Nevbahâr’ın Farsça bir eserden çevrilmiş olması hangi yargıyı tek başına desteklemez?
- A) Çeviri etkinliğinin varlığını
- B) Türkçe çeviri söz varlığının incelenebileceğini
- C) Metnin dilinin Farsça olduğunu
- D) Farsça kaynakla karşılaştırılabileceğini
- E) Anadolu Türkçesinde mesnevi geleneğinin geliştiğini
Doğru cevap: C
Çözüm: Kaynak eserin Farsça olması, Hoca Mesud’un Türkçe aktarımının dilini değiştirmez; kaynak ve hedef dil ayrı kavramlardır.
Harezm Türkçesindeki Oğuz ve Kıpçak unsurlarından hareketle “Metinler bütünüyle iki ayrı dildedir” denmesi neden doğru değildir?
- A) Harezm sahasında hiçbir dil ilişkisi yoktur.
- B) Oğuz ve Kıpçak terimleri aynı alfabenin adıdır.
- C) Yazı dili sadece hükümdar isimlerinden belirlenir.
- D) Sözcükler dönemlere göre değişemez.
- E) Bir yazı dilinde farklı lehçe özellikleri ve geçiş katmanları bir arada görülebilir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Harezm Türkçesi tarihî temas ve geçiş niteliği taşır; tek tek unsur farklılıkları, bir eserin bütünüyle başka dilde olduğunun kanıtı değildir.
Yeni Lisan hareketi için “Dildeki yabancı kökenli bütün kelimeleri anında yasaklamıştır” denmesi neden yanlıştır?
- A) Hareketin sadece halk müziğiyle ilgilenmesi nedeniyle
- B) Hiçbir yazarın Türkçeyle ilgilenmemesi nedeniyle
- C) Tüm eserlerin yalnız Latince yazılması nedeniyle
- D) Şiirin tamamen yasaklanmış olması nedeniyle
- E) Hedefin esas olarak yapay dil kurallarını azaltıp yaşayan Türkçeyi temel almak olması nedeniyle
Doğru cevap: E
Çözüm: Yeni Lisan anlayışı özellikle yabancı dil bilgisi kurallarıyla kurulan yapay tamlamalara karşıdır; kullanımda yerleşmiş her alıntı kelimenin silinmesi değildir.
Bir tarihçi 'metnin dinî içeriği Budist olduğuna göre dili Sanskritçedir' diyor. Hangi düzeltme gerekir?
- A) Budist metinler hiçbir dilde çevrilemez.
- B) Her Uygurca eserin dili Arapçadır.
- C) Dinler yalnız yazı sistemini belirler.
- D) Dinî kaynak ile çeviri metninin dili ayrı belirlenmelidir.
- E) Tarihsel metinlerde dil tespiti gereksizdir.
Doğru cevap: D
Çözüm: Eski Uygur Türkçesi Budist çeviriler içerebilir. Kaynak dinî gelenek, metnin hedef dilini otomatik belirlemez; dil ve alfabe ayrı saptanır.