Mesnevinin temel uyak örgüsü hangisidir?
- A) aa ba ca...
- B) abab cdcd...
- C) aaxa
- D) aa bb cc...
- E) abba abba
Doğru cevap: D
Çözüm: Mesnevide her beyit kendi içinde kafiyelenir; bu özellik uzun anlatıların yazılmasını kolaylaştırır.
Eski Anadolu Türkçesi genel dönemlendirmelerde çoğunlukla hangi yüzyıllarla ilişkilendirilir?
- A) VI–VIII. yüzyıllar
- B) XIII–XV. yüzyıllar
- C) IX–XI. yüzyıllar
- D) XVIII–XX. yüzyıllar
- E) XX–XXI. yüzyıllar
Doğru cevap: B
Çözüm: Eski Anadolu Türkçesi için XIII–XV. yüzyıllar yaygın kullanılan tarih aralığıdır; dönem sınırları sınıflandırma ölçütlerine göre değişebilir.
'Bengü taş' ifadesindeki 'bengü' sözcüğü hangi anlama gelir?
- A) Geçici
- B) Gizli
- C) Gürültülü
- D) Ebedî, kalıcı
- E) Küçük
Doğru cevap: D
Çözüm: Bengü, kalıcı ve ebedî anlamları taşır. Anıt taşın hatırlatma ve kalıcılık işlevi, Orhon yazıtlarının mesajıyla doğrudan bağlantılıdır.
Kutadgu Bilig’de saadeti ve kutu temsil eden kişi hangisidir?
- A) Ay Toldı
- B) Kün Togdı
- C) Ögdülmiş
- D) Odgurmış
- E) Kaşgarlı Mahmud
Doğru cevap: A
Çözüm: Ay Toldı eserde saadet/kut kavramını temsil eder. Kün Togdı adaleti, Ögdülmiş aklı, Odgurmış âkıbeti simgeler.
Kitâbü’l-İdrâk li-Lisâni’l-Etrâk adlı eserin yazarı kimdir?
- A) Kaşgarlı Mahmud
- B) Yusuf Has Hacib
- C) Ali Şîr Nevâî
- D) Rabguzî
- E) Ebû Hayyân
Doğru cevap: E
Çözüm: Ebû Hayyân’ın Kitâbü’l-İdrâk’i Memlük sahasında Türkçeyi konu edinen dil bilgisi ve sözlük geleneğiyle bağlantılıdır.
Halk edebiyatının anonim ürünlerine aşağıdakilerden hangisi örnektir?
- A) Mani
- B) Gazel
- C) Kaside
- D) Mesnevi
- E) Tuyuğ
Doğru cevap: A
Çözüm: Mani, anonim halk edebiyatının yaygın manzum ürünlerindendir; yazarı belli şiir biçimleriyle karıştırılmamalıdır.
Nazım Hikmet’in Cumhuriyet şiirindeki belirgin yeniliği hangisidir?
- A) Yalnız mesnevi yazması
- B) Halk masallarını hiç değiştirmeden derlemesi
- C) Bütün şiirlerini rubaiyle sınırlaması
- D) Serbest nazımla toplumcu bir şiir dilini geliştirmesi
- E) Türkçeye ilk özel gazeteyi kazandırması
Doğru cevap: D
Çözüm: Nazım Hikmet, serbest nazmı kendine özgü ritim ve kurgu içinde kullanmış, şiirinde toplumsal meseleleri güçlü biçimde işlemiştir.
Bir dil tarihçisi 'yazıt, dönemin konuşma dilinin her özelliğini eksiksiz yansıtır' diyor. Bu yargının sorunu nedir?
- A) Yazılı tür ve üslup, konuşma dilinin tüm çeşitliliğini temsil etmeyebilir.
- B) Yazılı metinler dil tarihine veri sağlayamaz.
- C) Yalnız yeni metinler değerlendirilebilir.
- D) Yazıtlarda sözcük bulunmaz.
- E) Konuşma dili hiç değişmez.
Doğru cevap: A
Çözüm: Yazıtlar değerli birincil kaynaktır, fakat resmî-anıtsal söylem ve yazı geleneğiyle sınırlıdır. Lehçe ve günlük konuşmanın tamamını kapsamaz.
Ahmedî’nin İskendernâme’si bir dil tarihçisi için neden önemlidir?
- A) VIII. yüzyıl Orhon taşını bire bir kopyalar.
- B) Anadolu Türkçesinin XIV. yüzyıl edebî söz varlığına örnek verir.
- C) Kuman topluluklarının tek Latin sözlüğüdür.
- D) Modern imlâ kurallarını belirleyen yasa metnidir.
- E) Eski Uygur Budist dua kitabıdır.
Doğru cevap: B
Çözüm: İskendernâme, tarihî anlatı ve mesnevi geleneğiyle Anadolu Türkçesinin gelişimini belgeleyen yazılı kaynaklardan biridir.
Kıpçakça bir sözlükte yer alan kelimeyi çağdaş bir lehçeyle karşılaştırırken ilk kontrol edilmesi gereken nedir?
- A) Yalnız harf biçimlerinin benzerliği
- B) Modern yazımın doğrudan aynılığı
- C) Tarihî bağlam ve ses-anlam değişimi
- D) Eserin kapak rengi
- E) Yazarın yaşadığı kent nüfusu
Doğru cevap: C
Çözüm: Kökteş sözcüklerde ses, biçim ve anlam değişmeleri olabilir. Bilimsel karşılaştırma tarihî biçimleri kendi bağlamında inceler.
Yakup Kadri’nin Kiralık Konak romanında temel çatışma hangisidir?
- A) Yalnız aşkın tasavvufi aşamaları
- B) Karagöz ile Hacivat’ın atışması
- C) Avcının doğadaki mücadelesi
- D) Destan kahramanının yolculuğu
- E) Kuşaklar arasındaki değer ve yaşam anlayışı farkı
Doğru cevap: E
Çözüm: Kiralık Konak, farklı kuşakların değerlerini bir aile ve konak çevresinde karşılaştırır; toplumsal değişimin aileye yansımasını gösterir.
Bir Osmanlıca metnin harf çevrimi yapılmadan yalnız günümüz Türkçesine özetlenmesi hangi bilgiyi kaybettirebilir?
- A) Metnin ana konusunu
- B) Özetin okunabilirliğini
- C) Güncel kelimelerin sözlük anlamlarını
- D) Özgün imlâ ve tarihî ek biçimlerini
- E) Özetin başlığını
Doğru cevap: D
Çözüm: Çağdaş dilde özet, kaynak metnin harf, ses ve biçimbilim özelliklerini aktarmayabilir; tarihî dil araştırması için özgün nüsha gereklidir.
Bir metindeki 'bitig' sözcüğünü 'yazılı belge' olarak çözümleyip aynı kelimeyi başka metinde 'kitap' diye aktarmak hangi ilkeyle açıklanır?
- A) Her kelimenin kesinlikle tek anlam taşıması
- B) Tarihî anlamın bağlama göre belirlenmesi
- C) Metin türünün önemsiz olması
- D) Seslerin anlamı bütünüyle yok etmesi
- E) Yalnız modern sözlük kullanma zorunluluğu
Doğru cevap: B
Çözüm: Bitig'in yazılı metin alanındaki kullanım genişliği, bağlamı dikkate alan çeviriyi gerektirir. Tarihî çokanlamlılık kalıp karşılıkla daraltılmamalıdır.
Âşık geleneğinde “koşma” ile “koçaklama” arasındaki ilişki nasıl açıklanmalıdır?
- A) İkisi de yalnız nesir türüdür.
- B) Koçaklama şairler tezkiresidir.
- C) Koşma nazım biçimi, koçaklama yiğitlik temalı türdür.
- D) Koşma sadece aruzla yazılır.
- E) İkisi de klasik gazelin adıdır.
Doğru cevap: C
Çözüm: Koşma, dörtlük ve ölçü gibi biçim özelliklerine; koçaklama ise şiirin yiğitlik/kahramanlık konusuna işaret eder.
Nedim’in şarkılarını yalnız kullanılan aruz kalıbına göre yorumlamak hangi boyutu eksik bırakabilir?
- A) Şarkının nazım biçimini
- B) Ölçü ve kafiye analizini
- C) Lale Devri şehir hayatını ve mahallî söyleyiş ilişkisini
- D) Metnin manzum olduğunu
- E) Eserin yazılı kaynakta bulunduğunu
Doğru cevap: C
Çözüm: Nedim şiirinde biçim yanında devrin eğlence hayatı ve yerli İstanbul söyleyişi de tarihî/edebî önem taşır.
Bir çalışmada Yunus Emre’nin Divan’ı ile XIX. yüzyıl gazete nesri sözcük sıklığı üzerinden doğrudan karşılaştırılıyor. Önce ne denetlenmelidir?
- A) Her iki metnin de Türkçe olması
- B) Yüzyılın yanında tür, konu ve metin büyüklüğü farkları
- C) Metinlerin farklı yüzyıllarda yazılması
- D) Her iki kaynağın elektronik işlenmesi
- E) Sıklık hesaplama yönteminin bulunması
Doğru cevap: B
Çözüm: Şiir ile gazete nesri farklı sözcük dağılımlarına sahip olabilir; tür ve uzunluk farkları denetlenmeden değişim doğrudan döneme bağlanamaz.
Harezm metnindeki bir eki çağdaş Türkiye Türkçesindeki tek bir ekle özdeş saymanın temel riski nedir?
- A) Tarihî işlev ve ses biçimi farklarını göz ardı etmek
- B) Eklemeli dil yapısını araştırmak
- C) Birden fazla metin nüshasını karşılaştırmak
- D) Sözdizimini incelemeye katmak
- E) Tarihî gramerlerden yararlanmak
Doğru cevap: A
Çözüm: Aynı biçimli ek farklı dönemlerde farklı kullanım değerlerine sahip olabilir. Tarihî biçimbirimler metin içi dağılımla çözülmelidir.
Bir romanda anlatıcı henüz hiçbir karakterin öğrenmediği düşünceleri biliyorsa hangi bakış açısı söz konusudur?
- A) Yalnız gözlemci bakış açısı
- B) Sadece kameranın dışarıdan kaydı
- C) Hâkim (ilahi/tanrısal) bakış açısı
- D) Birinci tekil şahısla zorunlu kahraman anlatımı
- E) Yalnız sahne yönergesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Hâkim bakış açısı karakterlerin iç dünyalarını ve onların bilmediği bilgileri aktarabilir; gözlemci anlatıcı daha çok dıştan gözlenebilenlerle sınırlıdır.
Bir tezde Osmanlı Türkçesi yalnız XVI. yüzyıldan başlatılıp Eski Anadolu Türkçesi hiç anılmıyor. En bilimsel düzeltme hangisidir?
- A) Bütün Osmanlı metinleri Köktürkçe sayılmalıdır.
- B) Eski Anadolu Türkçesinin varlığı reddedilmelidir.
- C) Alfabeler arasında hiçbir ilişki kurulamaz denmelidir.
- D) Türkçenin tarihî evreleri tümden kaldırılmalıdır.
- E) Kullanılan dar dönem tanımı belirtilmeli ve XIII–XV. yüzyıl önceki evre açıklanmalıdır.
Doğru cevap: E
Çözüm: Klasik Osmanlıca için XVI. yüzyıl başlangıcı yaygındır; geniş Osmanlı Türkçesi tarihi Eski Anadolu Türkçesini de kapsayabilir.
Fuzûlî’nin Leylâ vü Mecnûn’u ile Şeyh Galib’in Hüsn ü Aşk’ını “aynı eser” saymak neden yanlıştır?
- A) Her iki eserin de mesnevi olması
- B) İkisinde de aşk temasının bulunması
- C) İkisinin de klasik Türk edebiyatında yer alması
- D) Edebî karşılaştırma yapılabilmesi
- E) Ayrı yazarlara ve farklı anlatı kuruluşlarına sahip iki ayrı mesnevidir.
Doğru cevap: E
Çözüm: Temel biçim ve geniş aşk teması ortaklığı, yazar ve olay/alegori örgüsündeki farkları ortadan kaldırmaz.