Karma Test

ÖABT Türk Dili ve Edebiyatı Orta Türkçe: Karahanlı, Harezm, Kıpçak ve Çağatay - Karma Test 1

ÖABT Türk Dili ve Edebiyatı Orta Türkçe: Karahanlı, Harezm, Kıpçak ve Çağatay konusuna yönelik farklı zorluk seviyelerinden 20 sorudan oluşan Karma Test 1. Premium üyeler testi cevap anahtarlı PDF olarak da indirebilir.

Ders
Türk Dili ve Edebiyatı
Ünite
Bu derste ünite kullanılmıyor
Konu
Orta Türkçe: Karahanlı, Harezm, Kıpçak ve Çağatay
Test türü
Karma Test
Test numarası
1

Test Soruları

Testi çözmek için sayfa etkileşimli olarak hazırlandığında şıklarını seçebilirsin.

Soru 1 / 20

Kutadgu Bilig adlı eserin yazarı kimdir?

Soru 2 / 20

Dîvânu Lugâti’t-Türk adlı sözlüğü hazırlayan kişi kimdir?

Soru 3 / 20

Atebetü’l-Hakâyık kimin eseridir?

Soru 4 / 20

Kutadgu Bilig genel olarak hangi Türkçe yazı dili çevresinde değerlendirilir?

Soru 5 / 20

Kutadgu Bilig’de doğru kanunu ve adaleti temsil eden kişi hangisidir?

Soru 6 / 20

Kutadgu Bilig’de saadeti ve kutu temsil eden kişi hangisidir?

Soru 7 / 20

Kutadgu Bilig’de aklı ve anlayışı temsil eden kişi kimdir?

Soru 8 / 20

Kutadgu Bilig’de hükümdar Kün Togdı ile vezir Ay Toldı’nın karşı karşıya getirilmesi öncelikle hangi kavramları tartıştırır?

Soru 9 / 20

Bir araştırmacı XI. yüzyıl Türk boylarının kelimelerini, şiir parçalarını ve atasözlerini birlikte incelemek istiyor. Öncelikli başvuru eseri hangisidir?

Soru 10 / 20

Kün Togdı–Ay Toldı–Ögdülmiş–Odgurmış dizisi sırasıyla hangi kavramları temsil eder?

Soru 11 / 20

Karahanlı Türkçesi metinlerinde İslami kavramların Türkçe karşılıklarının araştırılması neyi aydınlatır?

Soru 12 / 20

Harezm Türkçesinin dil tarihindeki konumu hangi ifadeyle daha doğru anlatılır?

Soru 13 / 20

Kısasü’l-Enbiyâ ile Nehcü’l-Ferâdîs’i aynı yazı dili çevresinde incelemek için en uygun ölçüt hangisidir?

Soru 14 / 20

Rabguzî’nin Kısasü’l-Enbiyâ adlı eserinin içeriğiyle ilgili doğru ifade hangisidir?

Soru 15 / 20

Bir çalışmada Dîvânu Lugâti’t-Türk’ün sözlük maddeleriyle Mecâlisü’n-Nefâis’in şair biyografilerindeki kelime sıklıkları eşit korpuslar gibi karşılaştırılıyor. Başlıca yöntemsel sorun nedir?

Soru 16 / 20

Kutadgu Bilig’de Ay Toldı’yı adalet, Kün Togdı’yı saadet olarak yorumlayan bir araştırmacı hangi hatayı yapmıştır?

Soru 17 / 20

Bir öğrencinin “Kutadgu Bilig’in bütün nüshaları aynı yazıyla yazılmış olmalıdır” savı neden geçersizdir?

Soru 18 / 20

“Kısasü’l-Enbiyâ peygamber kıssaları anlattığı için Arapça yazılmış olmalıdır” iddiasına en güçlü itiraz hangisidir?

Soru 19 / 20

Harezm Türkçesindeki Oğuz ve Kıpçak unsurlarından hareketle “Metinler bütünüyle iki ayrı dildedir” denmesi neden doğru değildir?

Soru 20 / 20

Harezm metnindeki bir eki çağdaş Türkiye Türkçesindeki tek bir ekle özdeş saymanın temel riski nedir?

PDF İndirme

Bu testi bu sayfada ücretsiz online çözebilirsin. Soruları ve cevap anahtarını PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.

PDF İNDİR · Premium

Soruların Cevapları ve Çözümleri

  1. Kutadgu Bilig adlı eserin yazarı kimdir?

    • A) Yusuf Has Hacib
    • B) Kaşgarlı Mahmud
    • C) Edib Ahmed Yüknekî
    • D) Ali Şîr Nevâî
    • E) Rabguzî

    Doğru cevap: A

    Çözüm: Kutadgu Bilig, Yusuf Has Hacib tarafından Karahanlı çevresinde yazılmış siyaset ve ahlâk düşüncesi içeren bir eserdir.

  2. Dîvânu Lugâti’t-Türk adlı sözlüğü hazırlayan kişi kimdir?

    • A) Yusuf Has Hacib
    • B) Kaşgarlı Mahmud
    • C) Edib Ahmed Yüknekî
    • D) Sekkâkî
    • E) Ahmed Yesevî

    Doğru cevap: B

    Çözüm: Kaşgarlı Mahmud, XI. yüzyılda Türk boylarının söz varlığını ve dil özelliklerini ele alan Dîvânu Lugâti’t-Türk’ü yazmıştır.

  3. Atebetü’l-Hakâyık kimin eseridir?

    • A) Yusuf Has Hacib
    • B) Ali Şîr Nevâî
    • C) Edib Ahmed Yüknekî
    • D) Kutb
    • E) Harezmî

    Doğru cevap: C

    Çözüm: Atebetü’l-Hakâyık, Edib Ahmed Yüknekî tarafından yazılan öğretici nitelikli Karahanlı Türkçesi eserlerindendir.

  4. Kutadgu Bilig genel olarak hangi Türkçe yazı dili çevresinde değerlendirilir?

    • A) Kıpçak Türkçesi
    • B) Osmanlı Türkçesi
    • C) Eski Anadolu Türkçesi
    • D) Karahanlı Türkçesi
    • E) Çağdaş Türkiye Türkçesi

    Doğru cevap: D

    Çözüm: Kutadgu Bilig, XI. yüzyıl Karahanlı/Hakaniye Türkçesinin temel metinlerindendir; başka yazı dillerine yerleştirilmez.

  5. Kutadgu Bilig’de doğru kanunu ve adaleti temsil eden kişi hangisidir?

    • A) Ay Toldı
    • B) Ögdülmiş
    • C) Odgurmış
    • D) Rabguzî
    • E) Kün Togdı

    Doğru cevap: E

    Çözüm: Kutadgu Bilig’in simgesel kişileri arasında Kün Togdı doğru kanunu ve adaleti; diğer üç kişi başka kavramları temsil eder.

  6. Kutadgu Bilig’de saadeti ve kutu temsil eden kişi hangisidir?

    • A) Ay Toldı
    • B) Kün Togdı
    • C) Ögdülmiş
    • D) Odgurmış
    • E) Kaşgarlı Mahmud

    Doğru cevap: A

    Çözüm: Ay Toldı eserde saadet/kut kavramını temsil eder. Kün Togdı adaleti, Ögdülmiş aklı, Odgurmış âkıbeti simgeler.

  7. Kutadgu Bilig’de aklı ve anlayışı temsil eden kişi kimdir?

    • A) Kün Togdı
    • B) Ögdülmiş
    • C) Ay Toldı
    • D) Odgurmış
    • E) Ahmed Yesevî

    Doğru cevap: B

    Çözüm: Ögdülmiş akıl/ukuş kavramını temsil eden kişidir. Kutadgu Bilig’in düşünsel örgüsü dört simgesel kişi etrafında gelişir.

  8. Kutadgu Bilig’de hükümdar Kün Togdı ile vezir Ay Toldı’nın karşı karşıya getirilmesi öncelikle hangi kavramları tartıştırır?

    • A) Adalet ile saadet
    • B) Destan ile masal
    • C) Dil bilgisi ile sözlükçülük
    • D) Ticaret ile denizcilik
    • E) Savaş ile coğrafya

    Doğru cevap: A

    Çözüm: Kün Togdı doğru kanunu ve adaleti; Ay Toldı kutu/saadeti simgeler. Eserde düşünceler simgesel kişiler aracılığıyla sunulur.

  9. Bir araştırmacı XI. yüzyıl Türk boylarının kelimelerini, şiir parçalarını ve atasözlerini birlikte incelemek istiyor. Öncelikli başvuru eseri hangisidir?

    • A) Mecâlisü’n-Nefâis
    • B) Dîvânu Lugâti’t-Türk
    • C) Muhâkemetü’l-Lugateyn
    • D) Nehcü’l-Ferâdîs
    • E) Codex Cumanicus

    Doğru cevap: B

    Çözüm: Kaşgarlı’nın sözlüğü kelimelerin yanında dönem dil ve kültüründen örnekler verir; metin türü ve dönem ölçütleri doğru kullanılmalıdır.

  10. Kün Togdı–Ay Toldı–Ögdülmiş–Odgurmış dizisi sırasıyla hangi kavramları temsil eder?

    • A) Saadet–adalet–âkıbet–akıl
    • B) Akıl–saadet–adalet–âkıbet
    • C) Adalet–saadet–akıl–âkıbet
    • D) Adalet–akıl–saadet–âkıbet
    • E) Âkıbet–saadet–adalet–akıl

    Doğru cevap: C

    Çözüm: Kutadgu Bilig’de dört kişi sırasıyla doğru kanun, kut, ukuş ve âkıbet kavramlarının taşıyıcısıdır.

  11. Karahanlı Türkçesi metinlerinde İslami kavramların Türkçe karşılıklarının araştırılması neyi aydınlatır?

    • A) Köktürk yazısının kesin okunuşunu
    • B) Sadece modern hukuk terimlerini
    • C) Osmanlı matbaacılığının başlangıcını
    • D) Dinî terminolojinin Türkçedeki tarihî oluşumunu
    • E) Çağdaş gazeteciliğin gelişimini

    Doğru cevap: D

    Çözüm: Karahanlı eserlerinde İslamiyet ile bağlantılı kelimelerin alıntı ve Türkçe karşılıkları, kültür teması ve söz varlığı gelişimini anlamamızı sağlar.

  12. Harezm Türkçesinin dil tarihindeki konumu hangi ifadeyle daha doğru anlatılır?

    • A) Türkiye Türkçesinin 1928 sonrası evresidir.
    • B) Yalnız Runiform yazılı VIII. yüzyıl anıtlarından oluşur.
    • C) Sadece Latin alfabesiyle kullanılan bir dildir.
    • D) Tamamen Farsça yazılmış bir edebiyattır.
    • E) Karahanlı geleneğiyle sonraki Orta Asya yazı dilleri arasında geçiş özellikleri taşır.

    Doğru cevap: E

    Çözüm: Harezm Türkçesi, Karahanlı yazı dili mirası üzerinde Oğuz ve Kıpçak unsurlarının da görülebildiği tarihî bir geçiş sahasıdır.

  13. Kısasü’l-Enbiyâ ile Nehcü’l-Ferâdîs’i aynı yazı dili çevresinde incelemek için en uygun ölçüt hangisidir?

    • A) Harezm Türkçesiyle ilişkili dil ve metin özellikleri
    • B) Her ikisinin modern roman olması
    • C) İkisinin sadece Köktürk harfli olması
    • D) Aynı şairler tezkiresinde yer almaları
    • E) Bütünüyle sözsüz metin olmaları

    Doğru cevap: A

    Çözüm: Bu iki eser Harezm Türkçesi araştırmalarının temel malzemelerindendir; konuları farklı olsa da tarihî dil verileri birlikte karşılaştırılabilir.

  14. Rabguzî’nin Kısasü’l-Enbiyâ adlı eserinin içeriğiyle ilgili doğru ifade hangisidir?

    • A) Şairlerin biyografilerinden oluşur.
    • B) Peygamber kıssaları etrafında şekillenir.
    • C) Türkçe-Farsça dil karşılaştırması yapar.
    • D) Kuman diline ait sözlükten ibarettir.
    • E) Hükümdar ile vezir arasında dört kavramı tartıştırır.

    Doğru cevap: B

    Çözüm: Eser adı da peygamber kıssalarına işaret eder. Bu metin, dil ve anlatı açısından Harezm çevresinin önemli kaynaklarındandır.

  15. Bir çalışmada Dîvânu Lugâti’t-Türk’ün sözlük maddeleriyle Mecâlisü’n-Nefâis’in şair biyografilerindeki kelime sıklıkları eşit korpuslar gibi karşılaştırılıyor. Başlıca yöntemsel sorun nedir?

    • A) Tür, amaç ve metin uzunluğunun dağılım farkları üzerindeki etkisini denetlememek
    • B) Her iki eserin Türk dili tarihiyle ilgili olması
    • C) Korpusların sayısal olarak incelenmesi
    • D) Tarihî metinlerin elektronik ortama aktarılması
    • E) Eserlerin tarihinin belirtilmesi

    Doğru cevap: A

    Çözüm: Sözlük ve tezkire farklı metin işlevlerine sahiptir. Tür, uzunluk, dönem ve seçilen malzeme karşılaştırmayı etkiler; bunlar denetlenmeden dönem yargısı kurulamaz.

  16. Kutadgu Bilig’de Ay Toldı’yı adalet, Kün Togdı’yı saadet olarak yorumlayan bir araştırmacı hangi hatayı yapmıştır?

    • A) Metnin XI. yüzyılda olduğunu belirtmiştir.
    • B) Simgesel kişilerin temsil ettiği kavramları ters eşleştirmiştir.
    • C) Eserin Karahanlı dönemiyle bağlantısını kurmuştur.
    • D) Simgesel anlatımı incelemiştir.
    • E) Eserin ahlâkî düşünce boyutunu kabul etmiştir.

    Doğru cevap: B

    Çözüm: Kün Togdı adaleti/doğru kanunu, Ay Toldı saadeti/kutu temsil eder. Kavramların yerini değiştirmek eserin kurucu sembolizmini bozar.

  17. Bir öğrencinin “Kutadgu Bilig’in bütün nüshaları aynı yazıyla yazılmış olmalıdır” savı neden geçersizdir?

    • A) Eserin birden çok konusu bulunduğu için
    • B) Sözlük biçiminde yazıldığı için
    • C) Bir eserin nüshaları tarih boyunca farklı yazı sistemleriyle çoğaltılabilir.
    • D) Yalnız modern döneme ait olduğu için
    • E) Türkçede hiçbir zaman alfabe değişmediği için

    Doğru cevap: C

    Çözüm: Tarihî metnin telif dili ile sonraki nüshalarının yazı sistemi ayrı konulardır. Kutadgu Bilig gibi eserlerde nüsha ve yazı geleneği bilgisi kontrol edilir.

  18. “Kısasü’l-Enbiyâ peygamber kıssaları anlattığı için Arapça yazılmış olmalıdır” iddiasına en güçlü itiraz hangisidir?

    • A) Peygamber kıssaları hiçbir dilde anlatılamaz.
    • B) Türkçe yalnız din dışı metinlerde kullanılmıştır.
    • C) Eserin adı türünü hiçbir şekilde göstermez.
    • D) Metnin konusu ve kaynak geleneği, Türkçe aktarımın dilini belirlemez.
    • E) Harezm Türkçesinde çeviri bulunmaz.

    Doğru cevap: D

    Çözüm: Rabguzî’nin Kısasü’l-Enbiyâ’sı Harezm Türkçesi dil malzemesidir. Dinî içerik ile metnin yazıldığı dili karıştırmak yöntem hatasıdır.

  19. Harezm Türkçesindeki Oğuz ve Kıpçak unsurlarından hareketle “Metinler bütünüyle iki ayrı dildedir” denmesi neden doğru değildir?

    • A) Harezm sahasında hiçbir dil ilişkisi yoktur.
    • B) Oğuz ve Kıpçak terimleri aynı alfabenin adıdır.
    • C) Yazı dili sadece hükümdar isimlerinden belirlenir.
    • D) Sözcükler dönemlere göre değişemez.
    • E) Bir yazı dilinde farklı lehçe özellikleri ve geçiş katmanları bir arada görülebilir.

    Doğru cevap: E

    Çözüm: Harezm Türkçesi tarihî temas ve geçiş niteliği taşır; tek tek unsur farklılıkları, bir eserin bütünüyle başka dilde olduğunun kanıtı değildir.

  20. Harezm metnindeki bir eki çağdaş Türkiye Türkçesindeki tek bir ekle özdeş saymanın temel riski nedir?

    • A) Tarihî işlev ve ses biçimi farklarını göz ardı etmek
    • B) Eklemeli dil yapısını araştırmak
    • C) Birden fazla metin nüshasını karşılaştırmak
    • D) Sözdizimini incelemeye katmak
    • E) Tarihî gramerlerden yararlanmak

    Doğru cevap: A

    Çözüm: Aynı biçimli ek farklı dönemlerde farklı kullanım değerlerine sahip olabilir. Tarihî biçimbirimler metin içi dağılımla çözülmelidir.