Karma Test

ÖABT Türk Dili ve Edebiyatı Orta Türkçe: Karahanlı, Harezm, Kıpçak ve Çağatay - Karma Test 2

ÖABT Türk Dili ve Edebiyatı Orta Türkçe: Karahanlı, Harezm, Kıpçak ve Çağatay konusuna yönelik farklı zorluk seviyelerinden 20 sorudan oluşan Karma Test 2. Premium üyeler testi cevap anahtarlı PDF olarak da indirebilir.

Ders
Türk Dili ve Edebiyatı
Ünite
Bu derste ünite kullanılmıyor
Konu
Orta Türkçe: Karahanlı, Harezm, Kıpçak ve Çağatay
Test türü
Karma Test
Test numarası
2

Test Soruları

Testi çözmek için sayfa etkileşimli olarak hazırlandığında şıklarını seçebilirsin.

Soru 1 / 20

Kutadgu Bilig’de âkıbeti ve hayatın sonunu temsil eden kişi kimdir?

Soru 2 / 20

Dîvânu Lugâti’t-Türk’ün başlıca türü nedir?

Soru 3 / 20

Atebetü’l-Hakâyık’ın temel niteliği aşağıdakilerden hangisidir?

Soru 4 / 20

Rabguzî’nin Kısasü’l-Enbiyâ adlı eseri ağırlıkla hangi tarihî Türkçe evresinde incelenir?

Soru 5 / 20

Nehcü’l-Ferâdîs hangi tarihî Türk yazı dilinin önemli kaynaklarındandır?

Soru 6 / 20

Muînü’l-Mürîd eseri genellikle hangi dil dönemiyle ilişkilendirilir?

Soru 7 / 20

Codex Cumanicus hangi tarihî Türkçe kolunun metnidir?

Soru 8 / 20

Bir eser hem Türkçe kelimeleri Arapça karşılıklarla öğretmek hem de gramer özelliklerini açıklamak amacı taşıyorsa Memlük sahasında hangi esere başvurulabilir?

Soru 9 / 20

Codex Cumanicus’un Latin harfli yazım özelliklerinden doğrudan hangi sonuç çıkarılabilir?

Soru 10 / 20

Memlük-Kıpçak metinleriyle Codex Cumanicus’un karşılaştırılmasında hangi farklılık göz önünde tutulmalıdır?

Soru 11 / 20

Muhâkemetü’l-Lugateyn’in temel tartışma ekseni nedir?

Soru 12 / 20

Mecâlisü’n-Nefâis ile Muhâkemetü’l-Lugateyn’in doğru ortak özelliği hangisidir?

Soru 13 / 20

Bir metin XV. yüzyılda Herat edebî çevresinde gelişen yazı diliyle kaleme alınmışsa önce hangi gelenek incelenmelidir?

Soru 14 / 20

Codex Cumanicus’un Latin harfli kayıtlarını Memlük-Kıpçak Arap harfli metinleriyle karşılaştırırken hangisi önce yapılmalıdır?

Soru 15 / 20

Bir araştırmacı Memlük-Kıpçak sözlüklerinde Türkçe kelimelerin Arapça açıklamalarını görüyor. Bundan hangisi kesinlikle çıkarılamaz?

Soru 16 / 20

Mecâlisü’n-Nefâis’in şair biyografilerini Muhâkemetü’l-Lugateyn’in dil karşılaştırmalarıyla aynı tür saymak hangi yanlışın örneğidir?

Soru 17 / 20

Nevâî’nin Muhâkemetü’l-Lugateyn’ini modern dilbilimsel deney raporu gibi okumak neden sakıncalıdır?

Soru 18 / 20

Karahanlı eseriyle Çağatay eserinde aynı yazılışta bir kelime görmek hangi sonuca tek başına yetmez?

Soru 19 / 20

Bir bilim insanı Karahanlı, Harezm ve Çağatay metinlerini tek dönem altında inceliyorsa hangi bilgi mutlaka belirtilmelidir?

Soru 20 / 20

Bir tarihî dil çalışmasında “Atebetü’l-Hakâyık” ile “Nehcü’l-Ferâdîs” aynı dönemin bire bir eşdeğer metinleri kabul ediliyor. Hangi uyarı uygundur?

PDF İndirme

Bu testi bu sayfada ücretsiz online çözebilirsin. Soruları ve cevap anahtarını PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.

PDF İNDİR · Premium

Soruların Cevapları ve Çözümleri

  1. Kutadgu Bilig’de âkıbeti ve hayatın sonunu temsil eden kişi kimdir?

    • A) Kün Togdı
    • B) Ay Toldı
    • C) Odgurmış
    • D) Ögdülmiş
    • E) Edib Ahmed Yüknekî

    Doğru cevap: C

    Çözüm: Odgurmış âkıbeti ve yaşamın sonunu simgeler; bu figürün temsil değeri eser sorularında sık karıştırılır.

  2. Dîvânu Lugâti’t-Türk’ün başlıca türü nedir?

    • A) Siyasetnâme
    • B) Şairler tezkiresi
    • C) Sahne oyunu
    • D) Sözlük
    • E) Mesnevi

    Doğru cevap: D

    Çözüm: Dîvânu Lugâti’t-Türk sözlük temelli bir eserdir; dil, boylar ve kültür hakkında bilgiler de içermesi türünü değiştirmez.

  3. Atebetü’l-Hakâyık’ın temel niteliği aşağıdakilerden hangisidir?

    • A) Destansı savaş tarihini işlemesi
    • B) Modern roman tekniği kullanması
    • C) Şairlerin hayatlarını sıralaması
    • D) Tıp deneylerini aktarması
    • E) Didaktik ve ahlâkî öğütler içermesi

    Doğru cevap: E

    Çözüm: Atebetü’l-Hakâyık, bilgi, dil, ahlâk ve erdem gibi konulara odaklanan öğretici bir metindir.

  4. Rabguzî’nin Kısasü’l-Enbiyâ adlı eseri ağırlıkla hangi tarihî Türkçe evresinde incelenir?

    • A) Harezm Türkçesi
    • B) Köktürkçe
    • C) Türkiye Türkçesi
    • D) Osmanlı Türkçesi
    • E) Eski Anadolu Türkçesi

    Doğru cevap: A

    Çözüm: Rabguzî’nin peygamber kıssalarını içeren Kısasü’l-Enbiyâ’sı XIV. yüzyıl başı Harezm Türkçesi eserleri arasında yer alır.

  5. Nehcü’l-Ferâdîs hangi tarihî Türk yazı dilinin önemli kaynaklarındandır?

    • A) Köktürkçe
    • B) Harezm Türkçesi
    • C) Eski Anadolu Türkçesi
    • D) Çağdaş Kazakça
    • E) Türkiye Türkçesi

    Doğru cevap: B

    Çözüm: Nehcü’l-Ferâdîs, Harezm sahasının dinî ve öğretici içerikli başlıca metinlerinden biridir.

  6. Muînü’l-Mürîd eseri genellikle hangi dil dönemiyle ilişkilendirilir?

    • A) Köktürkçe
    • B) Osmanlı Türkçesi
    • C) Harezm Türkçesi
    • D) Yeni Uygurca
    • E) Tanzimat Türkçesi

    Doğru cevap: C

    Çözüm: Muînü’l-Mürîd, Harezm Türkçesi dil malzemesi içinde ele alınan dinî öğretici metinlerden biridir.

  7. Codex Cumanicus hangi tarihî Türkçe kolunun metnidir?

    • A) Eski Anadolu Türkçesi
    • B) Karahanlı Türkçesi
    • C) Osmanlı Türkçesi
    • D) Kıpçak/Kuman Türkçesi
    • E) Köktürkçe

    Doğru cevap: D

    Çözüm: Codex Cumanicus, Karadeniz’in kuzeyindeki Kuman/Kıpçak dil malzemesini içeren sözlük ve metin derlemesidir.

  8. Bir eser hem Türkçe kelimeleri Arapça karşılıklarla öğretmek hem de gramer özelliklerini açıklamak amacı taşıyorsa Memlük sahasında hangi esere başvurulabilir?

    • A) Kutadgu Bilig
    • B) Atebetü’l-Hakâyık
    • C) Kitâbü’l-İdrâk li-Lisâni’l-Etrâk
    • D) Mecâlisü’n-Nefâis
    • E) Altun Yaruk

    Doğru cevap: C

    Çözüm: Ebû Hayyân’ın eseri, Memlük-Kıpçak Türkçesinin dil bilgisi ve sözlükçülük geleneğinde değerlendirilir.

  9. Codex Cumanicus’un Latin harfli yazım özelliklerinden doğrudan hangi sonuç çıkarılabilir?

    • A) Kumanların ana dilinin Latince olduğu
    • B) Türkçenin eklemeli yapısının kaybolduğu
    • C) Bütün Kıpçak metinlerinin aynı alfabe ile yazıldığı
    • D) Kuman/Kıpçak malzemesinin farklı bir yazı geleneğiyle kaydedildiği
    • E) Kıpçak yazı dilinin hiç olmadığı

    Doğru cevap: D

    Çözüm: Latin harfli kayıt, dilin Latince olduğu anlamına gelmez. Dil ile yazı sistemi ayrı değişkenlerdir.

  10. Memlük-Kıpçak metinleriyle Codex Cumanicus’un karşılaştırılmasında hangi farklılık göz önünde tutulmalıdır?

    • A) Her iki metin aynı yazarın aynı kitabıdır.
    • B) Bütün metinler Anadolu Türkçesidir.
    • C) İki çevrede yazılı malzeme bulunmamaktadır.
    • D) Codex Cumanicus yalnız modern bir romandır.
    • E) Coğrafya, yazı sistemi ve metin işlevleri ayrışabilir.

    Doğru cevap: E

    Çözüm: Karadeniz’in kuzeyindeki Kuman derlemesiyle Mısır merkezli Memlük dil materyali farklı bağlamlarda oluşmuştur.

  11. Muhâkemetü’l-Lugateyn’in temel tartışma ekseni nedir?

    • A) Türkçe ile Farsçanın karşılaştırılması
    • B) Arapça ile Latincenin karşılaştırılması
    • C) Köktürk yazıtlarının tarihlendirilmesi
    • D) Peygamber kıssalarının sıralanması
    • E) Kıpçak atçılık terimlerinin listelenmesi

    Doğru cevap: A

    Çözüm: Ali Şîr Nevâî, eserinde Türkçe ile Farsçayı bazı dil ve anlatım imkânları bakımından karşılaştırır.

  12. Mecâlisü’n-Nefâis ile Muhâkemetü’l-Lugateyn’in doğru ortak özelliği hangisidir?

    • A) İkisi de Kaşgarlı Mahmud’un sözlükleridir.
    • B) İkisi de Ali Şîr Nevâî’ye aittir.
    • C) İkisi de Köktürk anıt yazıtlarıdır.
    • D) İkisi de Rabguzî’nin peygamber kıssalarıdır.
    • E) İkisi de Osmanlı tarihî romanıdır.

    Doğru cevap: B

    Çözüm: Birincisi şairler tezkiresi, ikincisi Türkçe-Farsça karşılaştırmasıdır; yazar ortaklığı tür ortaklığı anlamına gelmez.

  13. Bir metin XV. yüzyılda Herat edebî çevresinde gelişen yazı diliyle kaleme alınmışsa önce hangi gelenek incelenmelidir?

    • A) Köktürk runiform yazıtları
    • B) Karahanlı sözlükçülüğü
    • C) Klasik Çağatay Türkçesi
    • D) Cumhuriyet dönemi Türkçesi
    • E) Tanzimat nesri

    Doğru cevap: C

    Çözüm: Herat çevresi, XV. yüzyılda Çağatay edebî geleneği için önemli bir merkezdir; Nevâî gibi isimler bu sahada yetişmiştir.

  14. Codex Cumanicus’un Latin harfli kayıtlarını Memlük-Kıpçak Arap harfli metinleriyle karşılaştırırken hangisi önce yapılmalıdır?

    • A) Bütün Latin harfleri Arap harfleriyle bire bir eşlenmelidir.
    • B) Yazıların farklı ses karşılama biçimleri hesaba katılmalıdır.
    • C) Her iki malzeme Latince kabul edilmelidir.
    • D) Yazı farkı söz varlığı karşılaştırmasını yasaklar.
    • E) Yalnızca eser kapakları karşılaştırılmalıdır.

    Doğru cevap: B

    Çözüm: Yazı sistemi farklılıkları aynı ya da benzer seslerin ayrı şekillerde kaydedilmesine neden olabilir; tarihî fonetik değerlendirme bunu denetler.

  15. Bir araştırmacı Memlük-Kıpçak sözlüklerinde Türkçe kelimelerin Arapça açıklamalarını görüyor. Bundan hangisi kesinlikle çıkarılamaz?

    • A) Metnin Arapça açıklama içerdiği
    • B) Türkçe söz varlığının kaydedildiği
    • C) Türkçe kelimelerin konuşulduğu toplulukların ana dili Arapçadır.
    • D) Dil öğretimi amacı bulunabileceği
    • E) Sözlükçülük geleneğine ait veri sağlandığı

    Doğru cevap: C

    Çözüm: Açıklama diliyle hedeflenen Türkçe aynı dil olmak zorunda değildir. İki dilli sözlük, öğretim ve çeviri için hazırlanabilir.

  16. Mecâlisü’n-Nefâis’in şair biyografilerini Muhâkemetü’l-Lugateyn’in dil karşılaştırmalarıyla aynı tür saymak hangi yanlışın örneğidir?

    • A) Eserlerin yazarını doğru tespit etmek
    • B) Çağatay döneminin kültürünü araştırmak
    • C) Metinlerin içerik farkını karşılaştırmak
    • D) Ortak yazarı ortak edebî türle karıştırmak
    • E) Türlerin ayrı işlevleri olduğunu kabul etmek

    Doğru cevap: D

    Çözüm: İki eser Ali Şîr Nevâî’ye aittir; Mecâlisü’n-Nefâis tezkire, Muhâkemetü’l-Lugateyn dil karşılaştırmasıdır. Yazarlık türü belirlemez.

  17. Nevâî’nin Muhâkemetü’l-Lugateyn’ini modern dilbilimsel deney raporu gibi okumak neden sakıncalıdır?

    • A) Türkçe ile Farsçayı karşılaştırdığı için
    • B) Tarihî edebî çevre hakkında bilgi verdiği için
    • C) Yazarının Çağatay sahasında tanınması nedeniyle
    • D) Dönemin dil prestijini tartışması yüzünden
    • E) Eser tarihî edebî ve kültürel savları kendi dönemi içinde değerlendirilmeyi gerektirir.

    Doğru cevap: E

    Çözüm: Metindeki dil karşılaştırmaları yazarın dönemi, retoriği ve amaçlarıyla bağlantılıdır; çağdaş deney yöntemiyle aynı nitelikte varsayılamaz.

  18. Karahanlı eseriyle Çağatay eserinde aynı yazılışta bir kelime görmek hangi sonuca tek başına yetmez?

    • A) Anlam ve görevlerinin yüzyıllar boyunca değişmeden kaldığına
    • B) Ortak biçimin incelenebileceğine
    • C) Tarihî sözlüklerin kullanılabileceğine
    • D) Cümle bağlamının değerlendirilebileceğine
    • E) Ses ve anlam araştırması yapılabileceğine

    Doğru cevap: A

    Çözüm: Yazılış benzerliği eş anlamlılık veya aynı gramer işlevini kanıtlamaz; köken, bağlam ve metin dönemi ayrı incelenir.

  19. Bir bilim insanı Karahanlı, Harezm ve Çağatay metinlerini tek dönem altında inceliyorsa hangi bilgi mutlaka belirtilmelidir?

    • A) Bütün metinlerin aynı yıl kaleme alındığı
    • B) Kullanılan dönemlendirmenin ölçütleri ve kapsamı
    • C) Alfabelerinin zorunlu olarak aynı olduğu
    • D) Hepsinin sözlük türünde olduğu
    • E) Şairlerin aynı hükümdarın sarayında yaşadığı

    Doğru cevap: B

    Çözüm: Orta Türkçe için farklı sınıflandırma gelenekleri vardır. Ortak üst başlık, içerideki yazı dili ve yüzyıl farklılıklarını ortadan kaldırmaz.

  20. Bir tarihî dil çalışmasında “Atebetü’l-Hakâyık” ile “Nehcü’l-Ferâdîs” aynı dönemin bire bir eşdeğer metinleri kabul ediliyor. Hangi uyarı uygundur?

    • A) İki eser de modern Türkçe romanıdır.
    • B) Eserlerin ikisi de Nevâî’nin tezkireleridir.
    • C) Karahanlı ile Harezm yazı dili ve tarih farkları gözetilmelidir.
    • D) Atebetü’l-Hakâyık Kıpçak sözlüğüdür.
    • E) Nehcü’l-Ferâdîs bir Köktürk taş yazıtıdır.

    Doğru cevap: C

    Çözüm: Atebetü’l-Hakâyık Karahanlı, Nehcü’l-Ferâdîs Harezm sahasındadır. Dinî içerik yakınlığı dil evresini aynı kılmaz.