Karma Test

ÖABT Türk Dili ve Edebiyatı Orta Türkçe: Karahanlı, Harezm, Kıpçak ve Çağatay - Karma Test 3

ÖABT Türk Dili ve Edebiyatı Orta Türkçe: Karahanlı, Harezm, Kıpçak ve Çağatay konusuna yönelik farklı zorluk seviyelerinden 20 sorudan oluşan Karma Test 3. Premium üyeler testi cevap anahtarlı PDF olarak da indirebilir.

Ders
Türk Dili ve Edebiyatı
Ünite
Bu derste ünite kullanılmıyor
Konu
Orta Türkçe: Karahanlı, Harezm, Kıpçak ve Çağatay
Test türü
Karma Test
Test numarası
3

Test Soruları

Testi çözmek için sayfa etkileşimli olarak hazırlandığında şıklarını seçebilirsin.

Soru 1 / 20

Kitâbü’l-İdrâk li-Lisâni’l-Etrâk adlı eserin yazarı kimdir?

Soru 2 / 20

Tarihî kaynaklarda Avrupa’da Kıpçaklarla ilişkili olarak kullanılan ad hangisidir?

Soru 3 / 20

Muhâkemetü’l-Lugateyn adlı eserin yazarı kimdir?

Soru 4 / 20

Mecâlisü’n-Nefâis’in edebî türü hangisidir?

Soru 5 / 20

Ali Şîr Nevâî hangi tarihî Türk yazı dilinin en önemli temsilcilerindendir?

Soru 6 / 20

Lutfî hangi tarihî edebî dil sahasının önde gelen şairlerindendir?

Soru 7 / 20

Karahanlı ve Çağatay metinlerini karşılaştıran bir çalışma için hangi eşleştirme doğrudur?

Soru 8 / 20

Eser–tür eşleştirmelerinin hangisi doğrudur?

Soru 9 / 20

Karahanlı Türkçesinin dönemiyle ilgili hangi yargı bilimsel açıdan daha temkinlidir?

Soru 10 / 20

Bir tarihî Türkçe eserde aynı anlam için alıntı sözcük ve Türkçe türetme bulunması neyi gösterebilir?

Soru 11 / 20

Kıpçakça bir sözlükte yer alan kelimeyi çağdaş bir lehçeyle karşılaştırırken ilk kontrol edilmesi gereken nedir?

Soru 12 / 20

Nehcü’l-Ferâdîs’in dil malzemesini analiz eden bir araştırmacı neden yalnız çağdaş Türkiye Türkçesi sözlüğüne dayanamaz?

Soru 13 / 20

Bir dil tarihçisi Kutadgu Bilig’i yalnızca devlet yönetim şeması diye özetliyor. Hangi ekleme gereklidir?

Soru 14 / 20

Bir araştırmacı Kıpçak metinleriyle Harezm metinlerini karşılaştırırken yalnız “Kıpçak” kelimesinin geçtiği tüm satırları seçiyor. Sorun nedir?

Soru 15 / 20

Nehcü’l-Ferâdîs’teki bir yabancı kökenli sözcüğe Türkçe yapım eki getirildiği görülürse en güvenli çıkarım hangisidir?

Soru 16 / 20

Bir filolog Rabguzî’nin metninin modernleştirilmiş özetinden hareketle özgün imlâ hakkında kesin hüküm veriyor. En temel eksiklik nedir?

Soru 17 / 20

Bir tezde Çağatay yazı dilinin oluşumunda Harezm Türkçesiyle bağlantılar bütünüyle reddediliyor. En uygun değerlendirme hangisidir?

Soru 18 / 20

Kutadgu Bilig ile Dîvânu Lugâti’t-Türk aynı yüzyıl ve sahayla ilişkili olduğu hâlde niçin ayrı türde değerlendirilir?

Soru 19 / 20

Bir sınav sorusu Codex Cumanicus, Nehcü’l-Ferâdîs ve Mecâlisü’n-Nefâis’i sırasıyla hangi sahalarla ilişkilendirmelidir?

Soru 20 / 20

Orta Türkçe dönemleri için güvenilir bir karşılaştırma tasarlanırken hangi değişken grubu birlikte kontrol edilmelidir?

PDF İndirme

Bu testi bu sayfada ücretsiz online çözebilirsin. Soruları ve cevap anahtarını PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.

PDF İNDİR · Premium

Soruların Cevapları ve Çözümleri

  1. Kitâbü’l-İdrâk li-Lisâni’l-Etrâk adlı eserin yazarı kimdir?

    • A) Kaşgarlı Mahmud
    • B) Yusuf Has Hacib
    • C) Ali Şîr Nevâî
    • D) Rabguzî
    • E) Ebû Hayyân

    Doğru cevap: E

    Çözüm: Ebû Hayyân’ın Kitâbü’l-İdrâk’i Memlük sahasında Türkçeyi konu edinen dil bilgisi ve sözlük geleneğiyle bağlantılıdır.

  2. Tarihî kaynaklarda Avrupa’da Kıpçaklarla ilişkili olarak kullanılan ad hangisidir?

    • A) Kuman
    • B) Karahanlı
    • C) Göktürk
    • D) Timurlu
    • E) Selçuklu

    Doğru cevap: A

    Çözüm: Kuman adı Avrupa kaynaklarında Kıpçak toplulukları için kullanılmıştır; Codex Cumanicus adı da bu bağlantıyı yansıtır.

  3. Muhâkemetü’l-Lugateyn adlı eserin yazarı kimdir?

    • A) Kaşgarlı Mahmud
    • B) Ali Şîr Nevâî
    • C) Edib Ahmed Yüknekî
    • D) Kutb
    • E) Rabguzî

    Doğru cevap: B

    Çözüm: Muhâkemetü’l-Lugateyn, Ali Şîr Nevâî’nin Türkçe ile Farsçayı karşılaştırdığı Çağatay sahasının tanınmış eseridir.

  4. Mecâlisü’n-Nefâis’in edebî türü hangisidir?

    • A) Siyasetnâme
    • B) Tarihî destan
    • C) Şairler tezkiresi
    • D) Coğrafya atlası
    • E) Fal kitabı

    Doğru cevap: C

    Çözüm: Mecâlisü’n-Nefâis, Ali Şîr Nevâî’nin şairlerin hayatı ve edebî kişiliği üzerine bilgi verdiği tezkiredir.

  5. Ali Şîr Nevâî hangi tarihî Türk yazı dilinin en önemli temsilcilerindendir?

    • A) Köktürkçe
    • B) Eski Uygurca
    • C) Karahanlı Türkçesi
    • D) Çağatay Türkçesi
    • E) Eski Anadolu Türkçesi

    Doğru cevap: D

    Çözüm: Nevâî, XV. yüzyıl klasik Çağatay edebî dilinin güçlü temsilcisidir; eserleri dil ve edebiyat tarihinin temel kaynaklarıdır.

  6. Lutfî hangi tarihî edebî dil sahasının önde gelen şairlerindendir?

    • A) Köktürk yazıtları sahası
    • B) Karahanlı sözlükçülüğü
    • C) Tanzimat nesri
    • D) Cumhuriyet romanı
    • E) Çağatay sahası

    Doğru cevap: E

    Çözüm: Lutfî, klasik Çağatay edebiyatının önemli şairlerinden sayılır; farklı dönemlerin anıt yazarlarıyla karıştırılmamalıdır.

  7. Karahanlı ve Çağatay metinlerini karşılaştıran bir çalışma için hangi eşleştirme doğrudur?

    • A) Kutadgu Bilig–Çağatay; Mecâlisü’n-Nefâis–Karahanlı
    • B) İkisi de Köktürk anıtı
    • C) İkisi de Kıpçak sözlüğü
    • D) Kutadgu Bilig–Karahanlı; Mecâlisü’n-Nefâis–Çağatay
    • E) İkisi de Eski Anadolu Türkçesi

    Doğru cevap: D

    Çözüm: Kutadgu Bilig XI. yüzyıl Karahanlı; Mecâlisü’n-Nefâis XV. yüzyıl Çağatay edebî alanındadır.

  8. Eser–tür eşleştirmelerinin hangisi doğrudur?

    • A) Atebetü’l-Hakâyık–roman; Kutadgu Bilig–tiyatro
    • B) Codex Cumanicus–siyasetnâme; Nehcü’l-Ferâdîs–tezkire
    • C) Muhâkemetü’l-Lugateyn–fal kitabı; Kısasü’l-Enbiyâ–gramer
    • D) Kutadgu Bilig–coğrafya atlası; Atebetü’l-Hakâyık–sözlük
    • E) Dîvânu Lugâti’t-Türk–sözlük; Mecâlisü’n-Nefâis–tezkire

    Doğru cevap: E

    Çözüm: Tür ve eser adını birlikte değerlendirmek, tarihî dil sahaları arasında yapılan yanlış sınıflandırmaları önler.

  9. Karahanlı Türkçesinin dönemiyle ilgili hangi yargı bilimsel açıdan daha temkinlidir?

    • A) Kullanılan dönemlendirme ölçütü açıkça belirtilmelidir.
    • B) Bütün araştırmacılar aynı tarih aralığında uzlaşır.
    • C) Karahanlı eserleri yalnız XVI. yüzyılda yazılmıştır.
    • D) Yazı değişimi konuşma dilini derhal siler.
    • E) Dönemler metin verilerinden bağımsız tanımlanır.

    Doğru cevap: A

    Çözüm: Orta Türkçe teriminin kapsamı kaynaklarda değişebilir. Belgelerin yüzyılı, dil özellikleri ve araştırmacının dönem çerçevesi birlikte verilmelidir.

  10. Bir tarihî Türkçe eserde aynı anlam için alıntı sözcük ve Türkçe türetme bulunması neyi gösterebilir?

    • A) İki ayrı ana dil bulunduğunu kesin olarak
    • B) Terim oluşturmada birden fazla strateji kullanıldığını
    • C) Ekin tümüyle yok olduğunu
    • D) Alfabenin mutlaka Latin olduğunu
    • E) Sözcüklerin yalnız özel isim olduğunu

    Doğru cevap: B

    Çözüm: Dinî ve kültürel metinlerde alıntılama ile Türkçe eklerle türetme birlikte görülebilir; bu, dil teması ve söz varlığı gelişimiyle ilişkilidir.

  11. Kıpçakça bir sözlükte yer alan kelimeyi çağdaş bir lehçeyle karşılaştırırken ilk kontrol edilmesi gereken nedir?

    • A) Yalnız harf biçimlerinin benzerliği
    • B) Modern yazımın doğrudan aynılığı
    • C) Tarihî bağlam ve ses-anlam değişimi
    • D) Eserin kapak rengi
    • E) Yazarın yaşadığı kent nüfusu

    Doğru cevap: C

    Çözüm: Kökteş sözcüklerde ses, biçim ve anlam değişmeleri olabilir. Bilimsel karşılaştırma tarihî biçimleri kendi bağlamında inceler.

  12. Nehcü’l-Ferâdîs’in dil malzemesini analiz eden bir araştırmacı neden yalnız çağdaş Türkiye Türkçesi sözlüğüne dayanamaz?

    • A) Tarihî Türkçede hiçbir kelime bulunmaz.
    • B) Sözlüklerden hiçbir araştırmada yararlanılamaz.
    • C) Harezm metinleri mutlaka Latin harfleriyle yazılmıştır.
    • D) Harezm dönemine özgü biçim ve anlamları kaçırabilir.
    • E) Metinlerin tamamı aynı türe aittir.

    Doğru cevap: D

    Çözüm: Dönem sözlükleri, güvenilir çevriyazılar ve bağlam, tarihî ses-biçim özelliklerini anlamada çağdaş sözlüklerden daha doğrudan veri sağlar.

  13. Bir dil tarihçisi Kutadgu Bilig’i yalnızca devlet yönetim şeması diye özetliyor. Hangi ekleme gereklidir?

    • A) Eserin yalnız alfabe çizelgesi olduğu
    • B) Kıpçakça dil bilgisi kitabı olduğu
    • C) Yazarının Nevâî olduğu
    • D) Eserin şairler tezkiresi olduğu
    • E) Eserin ahlâk, bilgi ve hayat felsefesi tartışmalarını da içerdiği

    Doğru cevap: E

    Çözüm: Kutadgu Bilig devlet ve toplum düzenini işlerken akıl, erdem, bilgi, saadet ve ölüm gibi düşünsel temaları da ele alır.

  14. Bir araştırmacı Kıpçak metinleriyle Harezm metinlerini karşılaştırırken yalnız “Kıpçak” kelimesinin geçtiği tüm satırları seçiyor. Sorun nedir?

    • A) Yazılı kaynaklar karşılaştırılamaz.
    • B) Kıpçakça sözcükler hiçbir metinde geçmez.
    • C) Dönemlere ait metin bulunmamıştır.
    • D) Yazı dili üyeliği, tek bir etnik ada veya kelimeye indirgenemez.
    • E) Sözcük taraması her zaman yasaktır.

    Doğru cevap: D

    Çözüm: Dil sahası metnin bütünsel ses, biçim ve söz varlığı özellikleri ile tarihî bağlama dayanır; bir adın görünmesi yeterli değildir.

  15. Nehcü’l-Ferâdîs’teki bir yabancı kökenli sözcüğe Türkçe yapım eki getirildiği görülürse en güvenli çıkarım hangisidir?

    • A) Metnin bütünüyle yabancı bir dilde olduğu
    • B) Türkçenin bütün eklerini kaybettiği
    • C) Yazı sisteminin Latin harflerine geçtiği
    • D) Eserde hiç yerli sözcük bulunmadığı
    • E) Alıntı sözcüğün Türkçe biçim bilgisi içinde işlenebildiği

    Doğru cevap: E

    Çözüm: Alıntılanan tabanlara Türkçe ekler gelebilir. Sözcük kökeni ile eklemeli morfolojik işlem farklı özelliklerdir.

  16. Bir filolog Rabguzî’nin metninin modernleştirilmiş özetinden hareketle özgün imlâ hakkında kesin hüküm veriyor. En temel eksiklik nedir?

    • A) Özgün nüsha ve güvenilir çevriyazının denetlenmemesi
    • B) Metnin konusunun belirlenmesi
    • C) Eser adının kaydedilmesi
    • D) Dönemin kültürünün araştırılması
    • E) Özetin anlaşılır bir dille yazılması

    Doğru cevap: A

    Çözüm: Çağdaşlaştırılmış özet, tarihî harf biçimlerini ve ses gösterimlerini korumayabilir. İmlâ için özgün yazmaya dönmek gerekir.

  17. Bir tezde Çağatay yazı dilinin oluşumunda Harezm Türkçesiyle bağlantılar bütünüyle reddediliyor. En uygun değerlendirme hangisidir?

    • A) Çağatayca yalnız modern gazete dilidir.
    • B) Tarihî süreklilik ve geçiş verileri karşılaştırılmadan böyle bir hüküm kurulamaz.
    • C) Harezm Türkçesinin yazılı metni yoktur.
    • D) Bütün yazı dilleri aynı yıl oluşmuştur.
    • E) Metin türleri tarih incelemesini imkânsız kılar.

    Doğru cevap: B

    Çözüm: Harezmden Çağataya geçiş araştırmaları yazı dili özellikleri ve kültürel merkezleri birlikte inceler; gelişim ilişkisi kanıt üzerinden tartışılır.

  18. Kutadgu Bilig ile Dîvânu Lugâti’t-Türk aynı yüzyıl ve sahayla ilişkili olduğu hâlde niçin ayrı türde değerlendirilir?

    • A) Birincisi Latin harfli sözlük olduğu için
    • B) İkincisi yalnız sahne oyunu olduğu için
    • C) Biri öğretici siyaset ve ahlâk metni, diğeri sözlüktür.
    • D) İki eser de Nevâî tarafından yazıldığı için
    • E) Her ikisi de peygamber kıssası anlattığı için

    Doğru cevap: C

    Çözüm: Eserlerin tarihî yakınlığı tür birliği oluşturmaz; amaç, düzenleniş ve sundukları dil verileri ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

  19. Bir sınav sorusu Codex Cumanicus, Nehcü’l-Ferâdîs ve Mecâlisü’n-Nefâis’i sırasıyla hangi sahalarla ilişkilendirmelidir?

    • A) Karahanlı–Kıpçak–Köktürk
    • B) Harezm–Karahanlı–Osmanlı
    • C) Çağatay–Köktürk–Karahanlı
    • D) Kıpçak–Harezm–Çağatay
    • E) Köktürk–Osmanlı–Kıpçak

    Doğru cevap: D

    Çözüm: Codex Cumanicus Kuman/Kıpçak; Nehcü’l-Ferâdîs Harezm; Mecâlisü’n-Nefâis Çağatay sahasındadır.

  20. Orta Türkçe dönemleri için güvenilir bir karşılaştırma tasarlanırken hangi değişken grubu birlikte kontrol edilmelidir?

    • A) Yalnız sayfa sayısı ve kapak rengi
    • B) Yalnız metnin başlığındaki kelime sayısı
    • C) Yazarların doğum yerinin güncel nüfusu
    • D) Yalnız modern Türkçe yazımına benzerlik
    • E) Yüzyıl, yazı dili, nüsha, tür ve ses-biçim özellikleri

    Doğru cevap: E

    Çözüm: Tarihî dil sınıflandırması tek bir sözcük veya alfabe etiketine dayanmaz; çoklu ölçütlerin birlikte kullanılması yanlış genellemeyi azaltır.