Zor Test

ÖABT Türk Dili ve Edebiyatı Orta Türkçe: Karahanlı, Harezm, Kıpçak ve Çağatay - Zor Test

ÖABT Türk Dili ve Edebiyatı Orta Türkçe: Karahanlı, Harezm, Kıpçak ve Çağatay konusuna yönelik 20 soruluk zor seviye test. Premium üyeler testi cevap anahtarlı PDF olarak da indirebilir.

Ders
Türk Dili ve Edebiyatı
Ünite
Bu derste ünite kullanılmıyor
Konu
Orta Türkçe: Karahanlı, Harezm, Kıpçak ve Çağatay
Test türü
Zor Test

Test Soruları

Testi çözmek için sayfa etkileşimli olarak hazırlandığında şıklarını seçebilirsin.

Soru 1 / 20

Bir çalışmada Dîvânu Lugâti’t-Türk’ün sözlük maddeleriyle Mecâlisü’n-Nefâis’in şair biyografilerindeki kelime sıklıkları eşit korpuslar gibi karşılaştırılıyor. Başlıca yöntemsel sorun nedir?

Soru 2 / 20

Kutadgu Bilig’de Ay Toldı’yı adalet, Kün Togdı’yı saadet olarak yorumlayan bir araştırmacı hangi hatayı yapmıştır?

Soru 3 / 20

Bir öğrencinin “Kutadgu Bilig’in bütün nüshaları aynı yazıyla yazılmış olmalıdır” savı neden geçersizdir?

Soru 4 / 20

“Kısasü’l-Enbiyâ peygamber kıssaları anlattığı için Arapça yazılmış olmalıdır” iddiasına en güçlü itiraz hangisidir?

Soru 5 / 20

Harezm Türkçesindeki Oğuz ve Kıpçak unsurlarından hareketle “Metinler bütünüyle iki ayrı dildedir” denmesi neden doğru değildir?

Soru 6 / 20

Harezm metnindeki bir eki çağdaş Türkiye Türkçesindeki tek bir ekle özdeş saymanın temel riski nedir?

Soru 7 / 20

Codex Cumanicus’un Latin harfli kayıtlarını Memlük-Kıpçak Arap harfli metinleriyle karşılaştırırken hangisi önce yapılmalıdır?

Soru 8 / 20

Bir araştırmacı Memlük-Kıpçak sözlüklerinde Türkçe kelimelerin Arapça açıklamalarını görüyor. Bundan hangisi kesinlikle çıkarılamaz?

Soru 9 / 20

Mecâlisü’n-Nefâis’in şair biyografilerini Muhâkemetü’l-Lugateyn’in dil karşılaştırmalarıyla aynı tür saymak hangi yanlışın örneğidir?

Soru 10 / 20

Nevâî’nin Muhâkemetü’l-Lugateyn’ini modern dilbilimsel deney raporu gibi okumak neden sakıncalıdır?

Soru 11 / 20

Karahanlı eseriyle Çağatay eserinde aynı yazılışta bir kelime görmek hangi sonuca tek başına yetmez?

Soru 12 / 20

Bir bilim insanı Karahanlı, Harezm ve Çağatay metinlerini tek dönem altında inceliyorsa hangi bilgi mutlaka belirtilmelidir?

Soru 13 / 20

Bir tarihî dil çalışmasında “Atebetü’l-Hakâyık” ile “Nehcü’l-Ferâdîs” aynı dönemin bire bir eşdeğer metinleri kabul ediliyor. Hangi uyarı uygundur?

Soru 14 / 20

Bir araştırmacı Kıpçak metinleriyle Harezm metinlerini karşılaştırırken yalnız “Kıpçak” kelimesinin geçtiği tüm satırları seçiyor. Sorun nedir?

Soru 15 / 20

Nehcü’l-Ferâdîs’teki bir yabancı kökenli sözcüğe Türkçe yapım eki getirildiği görülürse en güvenli çıkarım hangisidir?

Soru 16 / 20

Bir filolog Rabguzî’nin metninin modernleştirilmiş özetinden hareketle özgün imlâ hakkında kesin hüküm veriyor. En temel eksiklik nedir?

Soru 17 / 20

Bir tezde Çağatay yazı dilinin oluşumunda Harezm Türkçesiyle bağlantılar bütünüyle reddediliyor. En uygun değerlendirme hangisidir?

Soru 18 / 20

Kutadgu Bilig ile Dîvânu Lugâti’t-Türk aynı yüzyıl ve sahayla ilişkili olduğu hâlde niçin ayrı türde değerlendirilir?

Soru 19 / 20

Bir sınav sorusu Codex Cumanicus, Nehcü’l-Ferâdîs ve Mecâlisü’n-Nefâis’i sırasıyla hangi sahalarla ilişkilendirmelidir?

Soru 20 / 20

Orta Türkçe dönemleri için güvenilir bir karşılaştırma tasarlanırken hangi değişken grubu birlikte kontrol edilmelidir?

PDF İndirme

Bu testi bu sayfada ücretsiz online çözebilirsin. Soruları ve cevap anahtarını PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.

PDF İNDİR · Premium

Soruların Cevapları ve Çözümleri

  1. Bir çalışmada Dîvânu Lugâti’t-Türk’ün sözlük maddeleriyle Mecâlisü’n-Nefâis’in şair biyografilerindeki kelime sıklıkları eşit korpuslar gibi karşılaştırılıyor. Başlıca yöntemsel sorun nedir?

    • A) Tür, amaç ve metin uzunluğunun dağılım farkları üzerindeki etkisini denetlememek
    • B) Her iki eserin Türk dili tarihiyle ilgili olması
    • C) Korpusların sayısal olarak incelenmesi
    • D) Tarihî metinlerin elektronik ortama aktarılması
    • E) Eserlerin tarihinin belirtilmesi

    Doğru cevap: A

    Çözüm: Sözlük ve tezkire farklı metin işlevlerine sahiptir. Tür, uzunluk, dönem ve seçilen malzeme karşılaştırmayı etkiler; bunlar denetlenmeden dönem yargısı kurulamaz.

  2. Kutadgu Bilig’de Ay Toldı’yı adalet, Kün Togdı’yı saadet olarak yorumlayan bir araştırmacı hangi hatayı yapmıştır?

    • A) Metnin XI. yüzyılda olduğunu belirtmiştir.
    • B) Simgesel kişilerin temsil ettiği kavramları ters eşleştirmiştir.
    • C) Eserin Karahanlı dönemiyle bağlantısını kurmuştur.
    • D) Simgesel anlatımı incelemiştir.
    • E) Eserin ahlâkî düşünce boyutunu kabul etmiştir.

    Doğru cevap: B

    Çözüm: Kün Togdı adaleti/doğru kanunu, Ay Toldı saadeti/kutu temsil eder. Kavramların yerini değiştirmek eserin kurucu sembolizmini bozar.

  3. Bir öğrencinin “Kutadgu Bilig’in bütün nüshaları aynı yazıyla yazılmış olmalıdır” savı neden geçersizdir?

    • A) Eserin birden çok konusu bulunduğu için
    • B) Sözlük biçiminde yazıldığı için
    • C) Bir eserin nüshaları tarih boyunca farklı yazı sistemleriyle çoğaltılabilir.
    • D) Yalnız modern döneme ait olduğu için
    • E) Türkçede hiçbir zaman alfabe değişmediği için

    Doğru cevap: C

    Çözüm: Tarihî metnin telif dili ile sonraki nüshalarının yazı sistemi ayrı konulardır. Kutadgu Bilig gibi eserlerde nüsha ve yazı geleneği bilgisi kontrol edilir.

  4. “Kısasü’l-Enbiyâ peygamber kıssaları anlattığı için Arapça yazılmış olmalıdır” iddiasına en güçlü itiraz hangisidir?

    • A) Peygamber kıssaları hiçbir dilde anlatılamaz.
    • B) Türkçe yalnız din dışı metinlerde kullanılmıştır.
    • C) Eserin adı türünü hiçbir şekilde göstermez.
    • D) Metnin konusu ve kaynak geleneği, Türkçe aktarımın dilini belirlemez.
    • E) Harezm Türkçesinde çeviri bulunmaz.

    Doğru cevap: D

    Çözüm: Rabguzî’nin Kısasü’l-Enbiyâ’sı Harezm Türkçesi dil malzemesidir. Dinî içerik ile metnin yazıldığı dili karıştırmak yöntem hatasıdır.

  5. Harezm Türkçesindeki Oğuz ve Kıpçak unsurlarından hareketle “Metinler bütünüyle iki ayrı dildedir” denmesi neden doğru değildir?

    • A) Harezm sahasında hiçbir dil ilişkisi yoktur.
    • B) Oğuz ve Kıpçak terimleri aynı alfabenin adıdır.
    • C) Yazı dili sadece hükümdar isimlerinden belirlenir.
    • D) Sözcükler dönemlere göre değişemez.
    • E) Bir yazı dilinde farklı lehçe özellikleri ve geçiş katmanları bir arada görülebilir.

    Doğru cevap: E

    Çözüm: Harezm Türkçesi tarihî temas ve geçiş niteliği taşır; tek tek unsur farklılıkları, bir eserin bütünüyle başka dilde olduğunun kanıtı değildir.

  6. Harezm metnindeki bir eki çağdaş Türkiye Türkçesindeki tek bir ekle özdeş saymanın temel riski nedir?

    • A) Tarihî işlev ve ses biçimi farklarını göz ardı etmek
    • B) Eklemeli dil yapısını araştırmak
    • C) Birden fazla metin nüshasını karşılaştırmak
    • D) Sözdizimini incelemeye katmak
    • E) Tarihî gramerlerden yararlanmak

    Doğru cevap: A

    Çözüm: Aynı biçimli ek farklı dönemlerde farklı kullanım değerlerine sahip olabilir. Tarihî biçimbirimler metin içi dağılımla çözülmelidir.

  7. Codex Cumanicus’un Latin harfli kayıtlarını Memlük-Kıpçak Arap harfli metinleriyle karşılaştırırken hangisi önce yapılmalıdır?

    • A) Bütün Latin harfleri Arap harfleriyle bire bir eşlenmelidir.
    • B) Yazıların farklı ses karşılama biçimleri hesaba katılmalıdır.
    • C) Her iki malzeme Latince kabul edilmelidir.
    • D) Yazı farkı söz varlığı karşılaştırmasını yasaklar.
    • E) Yalnızca eser kapakları karşılaştırılmalıdır.

    Doğru cevap: B

    Çözüm: Yazı sistemi farklılıkları aynı ya da benzer seslerin ayrı şekillerde kaydedilmesine neden olabilir; tarihî fonetik değerlendirme bunu denetler.

  8. Bir araştırmacı Memlük-Kıpçak sözlüklerinde Türkçe kelimelerin Arapça açıklamalarını görüyor. Bundan hangisi kesinlikle çıkarılamaz?

    • A) Metnin Arapça açıklama içerdiği
    • B) Türkçe söz varlığının kaydedildiği
    • C) Türkçe kelimelerin konuşulduğu toplulukların ana dili Arapçadır.
    • D) Dil öğretimi amacı bulunabileceği
    • E) Sözlükçülük geleneğine ait veri sağlandığı

    Doğru cevap: C

    Çözüm: Açıklama diliyle hedeflenen Türkçe aynı dil olmak zorunda değildir. İki dilli sözlük, öğretim ve çeviri için hazırlanabilir.

  9. Mecâlisü’n-Nefâis’in şair biyografilerini Muhâkemetü’l-Lugateyn’in dil karşılaştırmalarıyla aynı tür saymak hangi yanlışın örneğidir?

    • A) Eserlerin yazarını doğru tespit etmek
    • B) Çağatay döneminin kültürünü araştırmak
    • C) Metinlerin içerik farkını karşılaştırmak
    • D) Ortak yazarı ortak edebî türle karıştırmak
    • E) Türlerin ayrı işlevleri olduğunu kabul etmek

    Doğru cevap: D

    Çözüm: İki eser Ali Şîr Nevâî’ye aittir; Mecâlisü’n-Nefâis tezkire, Muhâkemetü’l-Lugateyn dil karşılaştırmasıdır. Yazarlık türü belirlemez.

  10. Nevâî’nin Muhâkemetü’l-Lugateyn’ini modern dilbilimsel deney raporu gibi okumak neden sakıncalıdır?

    • A) Türkçe ile Farsçayı karşılaştırdığı için
    • B) Tarihî edebî çevre hakkında bilgi verdiği için
    • C) Yazarının Çağatay sahasında tanınması nedeniyle
    • D) Dönemin dil prestijini tartışması yüzünden
    • E) Eser tarihî edebî ve kültürel savları kendi dönemi içinde değerlendirilmeyi gerektirir.

    Doğru cevap: E

    Çözüm: Metindeki dil karşılaştırmaları yazarın dönemi, retoriği ve amaçlarıyla bağlantılıdır; çağdaş deney yöntemiyle aynı nitelikte varsayılamaz.

  11. Karahanlı eseriyle Çağatay eserinde aynı yazılışta bir kelime görmek hangi sonuca tek başına yetmez?

    • A) Anlam ve görevlerinin yüzyıllar boyunca değişmeden kaldığına
    • B) Ortak biçimin incelenebileceğine
    • C) Tarihî sözlüklerin kullanılabileceğine
    • D) Cümle bağlamının değerlendirilebileceğine
    • E) Ses ve anlam araştırması yapılabileceğine

    Doğru cevap: A

    Çözüm: Yazılış benzerliği eş anlamlılık veya aynı gramer işlevini kanıtlamaz; köken, bağlam ve metin dönemi ayrı incelenir.

  12. Bir bilim insanı Karahanlı, Harezm ve Çağatay metinlerini tek dönem altında inceliyorsa hangi bilgi mutlaka belirtilmelidir?

    • A) Bütün metinlerin aynı yıl kaleme alındığı
    • B) Kullanılan dönemlendirmenin ölçütleri ve kapsamı
    • C) Alfabelerinin zorunlu olarak aynı olduğu
    • D) Hepsinin sözlük türünde olduğu
    • E) Şairlerin aynı hükümdarın sarayında yaşadığı

    Doğru cevap: B

    Çözüm: Orta Türkçe için farklı sınıflandırma gelenekleri vardır. Ortak üst başlık, içerideki yazı dili ve yüzyıl farklılıklarını ortadan kaldırmaz.

  13. Bir tarihî dil çalışmasında “Atebetü’l-Hakâyık” ile “Nehcü’l-Ferâdîs” aynı dönemin bire bir eşdeğer metinleri kabul ediliyor. Hangi uyarı uygundur?

    • A) İki eser de modern Türkçe romanıdır.
    • B) Eserlerin ikisi de Nevâî’nin tezkireleridir.
    • C) Karahanlı ile Harezm yazı dili ve tarih farkları gözetilmelidir.
    • D) Atebetü’l-Hakâyık Kıpçak sözlüğüdür.
    • E) Nehcü’l-Ferâdîs bir Köktürk taş yazıtıdır.

    Doğru cevap: C

    Çözüm: Atebetü’l-Hakâyık Karahanlı, Nehcü’l-Ferâdîs Harezm sahasındadır. Dinî içerik yakınlığı dil evresini aynı kılmaz.

  14. Bir araştırmacı Kıpçak metinleriyle Harezm metinlerini karşılaştırırken yalnız “Kıpçak” kelimesinin geçtiği tüm satırları seçiyor. Sorun nedir?

    • A) Yazılı kaynaklar karşılaştırılamaz.
    • B) Kıpçakça sözcükler hiçbir metinde geçmez.
    • C) Dönemlere ait metin bulunmamıştır.
    • D) Yazı dili üyeliği, tek bir etnik ada veya kelimeye indirgenemez.
    • E) Sözcük taraması her zaman yasaktır.

    Doğru cevap: D

    Çözüm: Dil sahası metnin bütünsel ses, biçim ve söz varlığı özellikleri ile tarihî bağlama dayanır; bir adın görünmesi yeterli değildir.

  15. Nehcü’l-Ferâdîs’teki bir yabancı kökenli sözcüğe Türkçe yapım eki getirildiği görülürse en güvenli çıkarım hangisidir?

    • A) Metnin bütünüyle yabancı bir dilde olduğu
    • B) Türkçenin bütün eklerini kaybettiği
    • C) Yazı sisteminin Latin harflerine geçtiği
    • D) Eserde hiç yerli sözcük bulunmadığı
    • E) Alıntı sözcüğün Türkçe biçim bilgisi içinde işlenebildiği

    Doğru cevap: E

    Çözüm: Alıntılanan tabanlara Türkçe ekler gelebilir. Sözcük kökeni ile eklemeli morfolojik işlem farklı özelliklerdir.

  16. Bir filolog Rabguzî’nin metninin modernleştirilmiş özetinden hareketle özgün imlâ hakkında kesin hüküm veriyor. En temel eksiklik nedir?

    • A) Özgün nüsha ve güvenilir çevriyazının denetlenmemesi
    • B) Metnin konusunun belirlenmesi
    • C) Eser adının kaydedilmesi
    • D) Dönemin kültürünün araştırılması
    • E) Özetin anlaşılır bir dille yazılması

    Doğru cevap: A

    Çözüm: Çağdaşlaştırılmış özet, tarihî harf biçimlerini ve ses gösterimlerini korumayabilir. İmlâ için özgün yazmaya dönmek gerekir.

  17. Bir tezde Çağatay yazı dilinin oluşumunda Harezm Türkçesiyle bağlantılar bütünüyle reddediliyor. En uygun değerlendirme hangisidir?

    • A) Çağatayca yalnız modern gazete dilidir.
    • B) Tarihî süreklilik ve geçiş verileri karşılaştırılmadan böyle bir hüküm kurulamaz.
    • C) Harezm Türkçesinin yazılı metni yoktur.
    • D) Bütün yazı dilleri aynı yıl oluşmuştur.
    • E) Metin türleri tarih incelemesini imkânsız kılar.

    Doğru cevap: B

    Çözüm: Harezmden Çağataya geçiş araştırmaları yazı dili özellikleri ve kültürel merkezleri birlikte inceler; gelişim ilişkisi kanıt üzerinden tartışılır.

  18. Kutadgu Bilig ile Dîvânu Lugâti’t-Türk aynı yüzyıl ve sahayla ilişkili olduğu hâlde niçin ayrı türde değerlendirilir?

    • A) Birincisi Latin harfli sözlük olduğu için
    • B) İkincisi yalnız sahne oyunu olduğu için
    • C) Biri öğretici siyaset ve ahlâk metni, diğeri sözlüktür.
    • D) İki eser de Nevâî tarafından yazıldığı için
    • E) Her ikisi de peygamber kıssası anlattığı için

    Doğru cevap: C

    Çözüm: Eserlerin tarihî yakınlığı tür birliği oluşturmaz; amaç, düzenleniş ve sundukları dil verileri ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

  19. Bir sınav sorusu Codex Cumanicus, Nehcü’l-Ferâdîs ve Mecâlisü’n-Nefâis’i sırasıyla hangi sahalarla ilişkilendirmelidir?

    • A) Karahanlı–Kıpçak–Köktürk
    • B) Harezm–Karahanlı–Osmanlı
    • C) Çağatay–Köktürk–Karahanlı
    • D) Kıpçak–Harezm–Çağatay
    • E) Köktürk–Osmanlı–Kıpçak

    Doğru cevap: D

    Çözüm: Codex Cumanicus Kuman/Kıpçak; Nehcü’l-Ferâdîs Harezm; Mecâlisü’n-Nefâis Çağatay sahasındadır.

  20. Orta Türkçe dönemleri için güvenilir bir karşılaştırma tasarlanırken hangi değişken grubu birlikte kontrol edilmelidir?

    • A) Yalnız sayfa sayısı ve kapak rengi
    • B) Yalnız metnin başlığındaki kelime sayısı
    • C) Yazarların doğum yerinin güncel nüfusu
    • D) Yalnız modern Türkçe yazımına benzerlik
    • E) Yüzyıl, yazı dili, nüsha, tür ve ses-biçim özellikleri

    Doğru cevap: E

    Çözüm: Tarihî dil sınıflandırması tek bir sözcük veya alfabe etiketine dayanmaz; çoklu ölçütlerin birlikte kullanılması yanlış genellemeyi azaltır.