Karma Test

ÖABT Türk Dili ve Edebiyatı Türk Dili Tarihi ve Eski Türkçe - Karma Test 1

ÖABT Türk Dili ve Edebiyatı Türk Dili Tarihi ve Eski Türkçe konusuna yönelik farklı zorluk seviyelerinden 20 sorudan oluşan Karma Test 1. Premium üyeler testi cevap anahtarlı PDF olarak da indirebilir.

Ders
Türk Dili ve Edebiyatı
Ünite
Bu derste ünite kullanılmıyor
Konu
Türk Dili Tarihi ve Eski Türkçe
Test türü
Karma Test
Test numarası
1

Test Soruları

Testi çözmek için sayfa etkileşimli olarak hazırlandığında şıklarını seçebilirsin.

Soru 1 / 20

Türk dilinin bilinen eski yazılı belgelerinden olan Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtları hangi dönemin ürünleridir?

Soru 2 / 20

Orhon yazıtlarının yazısını 1893 yılında çözümleyen bilim insanı kimdir?

Soru 3 / 20

Kül Tigin Yazıtı'nın dikiliş yılı olarak kabul edilen tarih hangisidir?

Soru 4 / 20

Aşağıdakilerden hangisi Orhon çevresinin başlıca anıt metinlerinden biridir?

Soru 5 / 20

Eski Türkçenin başlıca yazılı dönemleri hangi ikiliyle gösterilir?

Soru 6 / 20

Köktürk yazısıyla yazılmış Orhon anıtlarının genel yazı yönü hangisidir?

Soru 7 / 20

Eski Türkçe 'bodun' sözcüğünün temel anlamı hangisidir?

Soru 8 / 20

Köktürk yazıtlarıyla Eski Uygurca dinî çeviriler karşılaştırıldığında hangisi en isabetli ayrımdır?

Soru 9 / 20

Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtlarının yazıcısı olarak anılan kişi kimdir?

Soru 10 / 20

Eski Uygur yazısının tarihsel kaynağıyla ilgili en doğru ifade hangisidir?

Soru 11 / 20

Aşağıdaki eser-çevre eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?

Soru 12 / 20

Dönemler arası ilişki kuran hangi sıralama genel tarihî akışa daha uygundur?

Soru 13 / 20

Bir dil tarihçisi 'yazıt, dönemin konuşma dilinin her özelliğini eksiksiz yansıtır' diyor. Bu yargının sorunu nedir?

Soru 14 / 20

'Türk bodun' ifadesini çözümleyen araştırmacı hangi yaklaşımı benimsemelidir?

Soru 15 / 20

Bir araştırmacı, Orhon anıtlarıyla Budist Uygur metinlerini aynı tür ve amaçta görüp sözcük sıklıklarını doğrudan karşılaştırıyor. En önemli yöntem hatası nedir?

Soru 16 / 20

Orhon Yazıtları ile Kutadgu Bilig'in aynı başlıkta 'Eski Türkçe' diye sunulması hangi durumda sorunlu hâle gelir?

Soru 17 / 20

'İl' kelimesinin Orhon metnindeki siyasi anlamını günümüzdeki idari birim anlamına indirgemek hangi yanlışa örnektir?

Soru 18 / 20

Tonyukuk Yazıtı'nın anlatım özelliğine ilişkin hangi yargı en isabetlidir?

Soru 19 / 20

Orhon yazıtlarında ses değerinin şüpheli olduğu bir işareti araştırmacı nasıl ele almalıdır?

Soru 20 / 20

Bir Eski Uygur metni hem Budist kavramlar hem de Soğd kökenli yazı özellikleri taşıyor. Bu iki veri hangi sonuca izin verir?

PDF İndirme

Bu testi bu sayfada ücretsiz online çözebilirsin. Soruları ve cevap anahtarını PDF olarak indirmek Premium üyelere özeldir.

PDF İNDİR · Premium

Soruların Cevapları ve Çözümleri

  1. Türk dilinin bilinen eski yazılı belgelerinden olan Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtları hangi dönemin ürünleridir?

    • A) Köktürk dönemi
    • B) Karahanlı dönemi
    • C) Çağatay dönemi
    • D) Osmanlı dönemi
    • E) Harezm dönemi

    Doğru cevap: A

    Çözüm: Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtları, VIII. yüzyıl Köktürk çevresinin Orhon sahasındaki anıt metinleridir. Karahanlı eserleri sonraki yüzyıllara aittir.

  2. Orhon yazıtlarının yazısını 1893 yılında çözümleyen bilim insanı kimdir?

    • A) Wilhelm Radloff
    • B) Vilhelm Thomsen
    • C) Kaşgarlı Mahmud
    • D) Ali Şîr Nevâî
    • E) Ahmet Caferoğlu

    Doğru cevap: B

    Çözüm: Danimarkalı Türkolog Vilhelm Thomsen, 1893'te Köktürk yazısının çözümünü duyurmuştur. Radloff bu metinler üzerinde önemli çalışmalar yapmış başka bir bilim insanıdır.

  3. Kül Tigin Yazıtı'nın dikiliş yılı olarak kabul edilen tarih hangisidir?

    • A) 552
    • B) 840
    • C) 732
    • D) 1072
    • E) 1453

    Doğru cevap: C

    Çözüm: Kül Tigin Yazıtı 732 tarihlidir. II. Türk Kağanlığı'nın VIII. yüzyıl tarihine ilişkin temel dil, kültür ve siyaset kaynakları arasında bulunur.

  4. Aşağıdakilerden hangisi Orhon çevresinin başlıca anıt metinlerinden biridir?

    • A) Kutadgu Bilig
    • B) Hüsn ü Aşk
    • C) Dede Korkut Kitabı
    • D) Tonyukuk Yazıtı
    • E) Muhakemetü'l-Lugateyn

    Doğru cevap: D

    Çözüm: Tonyukuk Yazıtı Köktürk anıtları arasındadır. Diğer eserler farklı tarihî evre ve geleneklerde ortaya çıkmıştır; bu nedenle dönem eşleştirmesi önemlidir.

  5. Eski Türkçenin başlıca yazılı dönemleri hangi ikiliyle gösterilir?

    • A) Osmanlıca ve Türkiye Türkçesi
    • B) Kıpçakça ve Kazakça
    • C) Azerbaycan Türkçesi ve Türkmen Türkçesi
    • D) Harezmce ve Çağatayca
    • E) Köktürkçe ve Eski Uygur Türkçesi

    Doğru cevap: E

    Çözüm: Eski Türkçenin çekirdek yazılı malzemesi Köktürk ve Eski Uygur dönemlerinden gelir. Dönem sınırları araştırmacıya göre değişebilse de bu ikili temel sınıflandırmadır.

  6. Köktürk yazısıyla yazılmış Orhon anıtlarının genel yazı yönü hangisidir?

    • A) Sağdan sola
    • B) Soldan sağa
    • C) Yukarıdan aşağıya
    • D) Aşağıdan yukarıya
    • E) Daire biçiminde

    Doğru cevap: A

    Çözüm: Köktürk runiform yazısı Orhon anıtlarında genel olarak sağdan sola doğru okunur. Yön özelliği, günümüz Latin temelli Türk alfabesinden ayrılır.

  7. Eski Türkçe 'bodun' sözcüğünün temel anlamı hangisidir?

    • A) Dağ
    • B) Halk, millet
    • C) Ordu çadırı
    • D) Savaş atı
    • E) Hükümdar tacı

    Doğru cevap: B

    Çözüm: Orhon metinlerindeki bodun, halkı veya milleti karşılar. Metinlerde il ve bodun kavramları siyasi birlik ve topluluk ilişkisi içinde sık görülür.

  8. Köktürk yazıtlarıyla Eski Uygurca dinî çeviriler karşılaştırıldığında hangisi en isabetli ayrımdır?

    • A) İlki daha çok anıt-siyasi söylem, ikincisi farklı dinî metin türleri içerir.
    • B) İkisi de yalnız modern roman biçimindedir.
    • C) İlkinde yazı bulunmaz, ikincisi yalnız sözlüdür.
    • D) İlkinde sadece Arap alfabesi kullanılır.
    • E) İkinci grup bütünüyle Latin harflidir.

    Doğru cevap: A

    Çözüm: Köktürk yazıtlarında siyasi tarih ve öğüt verici anıt dili güçlüdür. Eski Uygurca külliyatta çeviriler, dinî anlatılar, belgeler ve çeşitli türler görülür.

  9. Kül Tigin ve Bilge Kağan yazıtlarının yazıcısı olarak anılan kişi kimdir?

    • A) Kaşgarlı Mahmud
    • B) Yollug Tigin
    • C) Yusuf Has Hacib
    • D) Ahmed Yesevî
    • E) Evliya Çelebi

    Doğru cevap: B

    Çözüm: Kül Tigin ile Bilge Kağan yazıtlarının yazılması ve düzenlenmesinde Yollug Tigin adı öne çıkar. Tonyukuk yazıtının anlatıcısıyla karıştırılmamalıdır.

  10. Eski Uygur yazısının tarihsel kaynağıyla ilgili en doğru ifade hangisidir?

    • A) Doğrudan Latin alfabesinden türemiştir.
    • B) Arap harflerinin XVI. yüzyıldaki biçimidir.
    • C) Soğd yazı geleneğiyle ilişkilidir.
    • D) Kiril alfabesinin ilk örneğidir.
    • E) Yalnız Mısır hiyerogliflerinden oluşur.

    Doğru cevap: C

    Çözüm: Uygur yazısı, Soğd yazı geleneğiyle bağlantılı gelişen bir sistemdir. Eski Uygur Türkçesinin tek yazı sistemi bu değildi; farklı metin çevreleri vardı.

  11. Aşağıdaki eser-çevre eşleştirmelerinden hangisi doğrudur?

    • A) Altun Yaruk — Osmanlı divan şiiri
    • B) Irk Bitig — Tanzimat tiyatrosu
    • C) Kül Tigin — Karahanlı sözlükçülüğü
    • D) Huastuanift — Maniheist çevre
    • E) Kutadgu Bilig — Eski Uygur Budist çevirisi

    Doğru cevap: D

    Çözüm: Huastuanift, Eski Uygur Türkçesinin Maniheist çevresine ait bir tövbe/itiraf metnidir. Bu eşleştirme, dinî içerik ve dönem ayrımı için belirleyicidir.

  12. Dönemler arası ilişki kuran hangi sıralama genel tarihî akışa daha uygundur?

    • A) Karahanlı → Eski Uygur → Köktürk
    • B) Osmanlı → Köktürk → Eski Uygur
    • C) Çağatay → Köktürk → Karahanlı
    • D) Türkiye Türkçesi → Karahanlı → Köktürk
    • E) Köktürk → Eski Uygur → Karahanlı

    Doğru cevap: E

    Çözüm: Yazılı Türkçe tarihi için Köktürk metinleri VIII. yüzyıl, Uygur külliyatı izleyen yüzyıllar, Karahanlı İslami eserleri ise başta XI. yüzyılla ilişkilidir.

  13. Bir dil tarihçisi 'yazıt, dönemin konuşma dilinin her özelliğini eksiksiz yansıtır' diyor. Bu yargının sorunu nedir?

    • A) Yazılı tür ve üslup, konuşma dilinin tüm çeşitliliğini temsil etmeyebilir.
    • B) Yazılı metinler dil tarihine veri sağlayamaz.
    • C) Yalnız yeni metinler değerlendirilebilir.
    • D) Yazıtlarda sözcük bulunmaz.
    • E) Konuşma dili hiç değişmez.

    Doğru cevap: A

    Çözüm: Yazıtlar değerli birincil kaynaktır, fakat resmî-anıtsal söylem ve yazı geleneğiyle sınırlıdır. Lehçe ve günlük konuşmanın tamamını kapsamaz.

  14. 'Türk bodun' ifadesini çözümleyen araştırmacı hangi yaklaşımı benimsemelidir?

    • A) Bodun'u modern bir kurum adı saymalıdır.
    • B) Bodun'u dönemin halk/topluluk anlam alanında yorumlamalıdır.
    • C) İfadeyi yalnız ses benzerliğiyle çevirmelidir.
    • D) Sözlük ve bağlamı bütünüyle dışlamalıdır.
    • E) Bodun'u daima 'taş' diye aktarmalıdır.

    Doğru cevap: B

    Çözüm: Tarihî metin çözümlerinde sözcüğün çağdaş çağrışımları yerine kendi dönemi, eşdizimi ve tarihî sözlük bilgileri kullanılmalıdır.

  15. Bir araştırmacı, Orhon anıtlarıyla Budist Uygur metinlerini aynı tür ve amaçta görüp sözcük sıklıklarını doğrudan karşılaştırıyor. En önemli yöntem hatası nedir?

    • A) Metin türü ve işlevinden kaynaklanan dağılım farklarını göz ardı etmesi
    • B) Her iki grup Türkçe olduğu için karşılaştırma yapması
    • C) Yazılı verileri incelemeye katması
    • D) Sözcük sıklığını nicel yöntemle hesaplaması
    • E) Tarihsel belgeleri ayrı kaynaklardan toplaması

    Doğru cevap: A

    Çözüm: Siyasi-anıtsal söylem ile dinî çeviriler konu ve üslup bakımından farklıdır. Tür, metin uzunluğu ve çeviri etkisi denetlenmeden sıklıklar dönem özelliği sayılmaz.

  16. Orhon Yazıtları ile Kutadgu Bilig'in aynı başlıkta 'Eski Türkçe' diye sunulması hangi durumda sorunlu hâle gelir?

    • A) İki eserin de Türkçe kaynak olması
    • B) Kullanılan dönemlendirme açıklanmadan tüm eserlerin aynı çağın aynı dil evresi sayılması
    • C) Karşılaştırmanın tarihsel yapılması
    • D) Eserlerin yazım yüzyıllarının belirtilmesi
    • E) Dil tarihçisinin farklı araştırmacı görüşlerine yer vermesi

    Doğru cevap: B

    Çözüm: Orhon VIII., Kutadgu Bilig XI. yüzyıldadır. Karahanlı Türkçesini Eski Türkçe kapsamına alan geniş yaklaşımlar olsa da sınıflandırma ölçütü açık belirtilmelidir.

  17. 'İl' kelimesinin Orhon metnindeki siyasi anlamını günümüzdeki idari birim anlamına indirgemek hangi yanlışa örnektir?

    • A) Tarihî bağlamın korunması
    • B) Çok anlamlılığın incelenmesi
    • C) Anakronik anlam aktarması
    • D) Eşzamanlı yapı çözümlemesi
    • E) Epigrafik doğrulama

    Doğru cevap: C

    Çözüm: Modern kurum anlamlarını geçmiş metne doğrudan uygulamak anakronizmdir. Dönemin siyasi söz varlığı ve cümle bağlamı dikkate alınmalıdır.

  18. Tonyukuk Yazıtı'nın anlatım özelliğine ilişkin hangi yargı en isabetlidir?

    • A) Bütünüyle dış gözlemci tarafından yazılmış modern bilim raporudur.
    • B) Yalnız anonim bir aşk mesnevisidir.
    • C) Mısra ve beyitlerden oluşan gazel divanıdır.
    • D) Siyasi-askerî deneyimlerin anlatıcı bakışından gerekçelendirilmesi öne çıkar.
    • E) Osmanlı meclis tutanaklarının ilk örneğidir.

    Doğru cevap: D

    Çözüm: Tonyukuk metni, devlet ve savaş deneyimlerinin anlatıldığı anıtsal özelliğiyle okunur. Anlatıcı konumu ve öğüt verme işlevi değerlendirmede önemlidir.

  19. Orhon yazıtlarında ses değerinin şüpheli olduğu bir işareti araştırmacı nasıl ele almalıdır?

    • A) Tek bir modern sözcüğe benzeterek kesin karar vermelidir.
    • B) Metnin tümünü geçersiz saymalıdır.
    • C) İşareti hiçbir gerekçe göstermeden atmalıdır.
    • D) Tarihsel harf çevrimi çalışmalarını dışlamalıdır.
    • E) Okuma önerilerini özgün işaret ve paralel metin kanıtlarıyla sınamalıdır.

    Doğru cevap: E

    Çözüm: Tarihî yazı sistemlerinde işaretlerin okunuşu paleografik şekil, paralel kullanım ve dilsel bağlamla karşılaştırılarak tartışılır; kesinlik derecesi ayrıca belirtilir.

  20. Bir Eski Uygur metni hem Budist kavramlar hem de Soğd kökenli yazı özellikleri taşıyor. Bu iki veri hangi sonuca izin verir?

    • A) Dinî etkileşim ile yazı geleneğinin farklı boyutlarda incelenebileceğine
    • B) Metnin kesinlikle Osmanlıca olduğuna
    • C) Her dinî metnin mutlaka Köktürk runiform yazısında olduğuna
    • D) Dinî içerikten tüm seslerin doğrudan belirlenebileceğine
    • E) Soğd yazısıyla yazılmış her metnin Soğdca olduğuna

    Doğru cevap: A

    Çözüm: Yazı sistemi, dil ve dinî içerik birbirinden ayrı çözümleme eksenleridir. Uygurca bir metnin kullandığı yazının kökeni, metnin dilini otomatik değiştirmez.