Bir derste Tanzimat’ın ilk kuşağı için “vatan, hürriyet, adalet”; ikinci kuşağı için “aşk, ölüm ve bireysel duyarlık” örnekleri veriliyor. En doğru çıkarım hangisidir?
- A) İlk kuşağın toplumsal, ikinci kuşağın bireysel duyarlığa daha çok yöneldiği
- B) Bütün Tanzimat eserlerinin sadece manilerden oluştuğu
- C) İkinci kuşağın hiç Batı etkisi görmediği
- D) İlk kuşağın roman yazmayı bütünüyle reddettiği
- E) Her iki kuşağın tek bir şiir biçimi kullandığı
Doğru cevap: A
Çözüm: Tanzimat edebiyatında kuşaklar arası fark mutlak bir kopuş değildir; ilk kuşağın toplumsal programına karşı ikinci kuşakta estetik ve bireysel yön güçlenir.
Ziya Paşa’nın Şiir ve İnşa yazısında halk şiirini, Harabat’ta divan geleneğini öne çıkarması nasıl değerlendirilmelidir?
- A) Yazarın iki metnini birbirine karıştırarak
- B) Farklı dönemlerde ortaya konmuş görüşlerin bağlamını karşılaştırarak
- C) Her iki eseri de tiyatro oyununa dönüştürerek
- D) Eserlerden birinin kesinlikle hiç yazılmadığını söyleyerek
- E) Halk ve divan edebiyatını aynı nazım biçimi sayarak
Doğru cevap: B
Çözüm: Ziya Paşa’nın görüşlerini tek bir cümleye indirmek yanıltıcıdır; Şiir ve İnşa ile Harabat’ın amaçları ve yazıldıkları ortam dikkate alınmalıdır.
Felâtun Bey ile Râkım Efendi romanında karşıt kahramanlar üzerinden hangi problem tartışılır?
- A) Eski Türkçe ile Kıpçakça arasındaki ses değişimi
- B) Tekke şiirinde nefes biçiminin ortaya çıkışı
- C) Yüzeysel Batılılaşma ile çalışkan ve bilinçli yenileşme arasındaki ayrım
- D) Garip şiirinin aruzla yazılması
- E) Masalın anonim kalıplarının korunması
Doğru cevap: C
Çözüm: Ahmet Mithat Efendi, Felâtun Bey ile Râkım Efendi’de yanlış ve yüzeysel Batılılaşmayı eleştirmek için iki farklı yaşam anlayışını karşılaştırır.
Araba Sevdası’ndaki Bihruz Bey’in Batılı görünme çabasını merkeze alan bir yorum hangisini doğru saptar?
- A) Savaş romanının sadece askerî taktiklerini
- B) Tekke şiirinde tasavvufî seyrisülûku
- C) Halk masallarında olağanüstü varlıkların üstünlüğünü
- D) Görünüşe dayalı Batılılaşmanın alaycı biçimde eleştirildiğini
- E) Bir dil sözlüğünün alfabetik düzenini
Doğru cevap: D
Çözüm: Recaizade Mahmut Ekrem’in romanında Bihruz Bey’in tüketim ve özentili dil kullanımı toplumsal hicvin aracına dönüşür; sorun yalnız aşk değildir.
Sergüzeşt romanında Dilber’in kaderi ele alınırken eserin hangi boyutu ihmal edilmemelidir?
- A) Doğa olaylarının fiziksel formüllerle açıklanması
- B) Romanın bir şuarâ tezkiresi olması
- C) Saray kasidelerinin bölümleri
- D) Şairin son beyitte mahlas kullanması
- E) Esaretin bireysel ve toplumsal sonuçlarının eleştirisi
Doğru cevap: E
Çözüm: Sergüzeşt’te Dilber karakterinin yaşadıkları esaret düzenine yönelik eleştirel bir bakış oluşturur; aşk anlatısı toplumsal sorunla iç içedir.
Mai ve Siyah romanında Ahmet Cemil’in edebiyat ideali ve yaşadığı yıkım birlikte düşünüldüğünde hangi yaklaşım daha uygundur?
- A) Sanatçı bireyin hayalleri ile toplumsal gerçeklik arasındaki çatışmayı incelemek
- B) Mavi ve siyah sözcüklerini yalnız sözlük tanımıyla bırakmak
- C) Metni sadece anonim türkü saymak
- D) Bütün olayları Karahanlı sarayına taşımak
- E) Romanı doğrudan bir gölge oyunu biçimi kabul etmek
Doğru cevap: A
Çözüm: Ahmet Cemil’in kişisel ve edebî umutlarının yıkılması, Halit Ziya romanında bireysel psikolojiyle çevre koşulları arasındaki gerilimi belirginleştirir.
Aşk-ı Memnu ile Eylül’ü karşılaştıran biri hangi yargıya ulaşabilir?
- A) İkisi de Mehmet Rauf’un ortak şiir kitaplarıdır.
- B) İlki Halit Ziya’nın, ikincisi Mehmet Rauf’un psikolojik derinlik taşıyan ayrı romanlarıdır.
- C) İlki anonim masal, ikincisi kasidedir.
- D) İki romanda da tek anlatıcı meddah gösterimi vardır.
- E) Yazarlarının ikisi de yalnız halk destanı derlemiştir.
Doğru cevap: B
Çözüm: Aşk-ı Memnu’nun yazarı Halit Ziya, Eylül’ün yazarı Mehmet Rauf’tur; psikolojik çözümlemelerin bulunması iki eserin yazarını veya türünü aynı yapmaz.
Fecr-i Âti’nin “Sanat şahsi ve muhteremdir” ilkesi hangi yorumla bağdaşır?
- A) Şiirin yalnız toplu tarım bildirisi sayılmasıyla
- B) Bütün sanat eserlerinin anonim kabul edilmesiyle
- C) Sanatçının bireysel yaratımına ve estetik özerkliğine önem verilmesiyle
- D) Edebiyat dilinin kanunla tek biçime indirilmesiyle
- E) Her sanatçının aynı kafiyeyi kullanmaya zorlanmasıyla
Doğru cevap: C
Çözüm: Fecr-i Âti bildirisi, sanatın kişisel ve saygıdeğer oluşunu vurgular; bu ilke bir akımın bütün eserlerinin aynı teknikle yazıldığı anlamına gelmez.
Ahmet Haşim’in şiir dilinde musiki ve telkinin önemini savunan yaklaşımı hangi şiir anlayışına yakındır?
- A) Natüralizm
- B) Klasisizmde üç birlik
- C) Sosyalist gerçekçilikte belgeci anlatım
- D) Sembolizm
- E) Deneysel bilim raporu
Doğru cevap: D
Çözüm: Ahmet Haşim şiirde doğrudan açıklama yerine anlamın sezdirişi, ses ve çağrışımı önemser; bu yönü sembolist şiir anlayışıyla yakınlık kurar.
Yeni Lisan hareketi için “Dildeki yabancı kökenli bütün kelimeleri anında yasaklamıştır” denmesi neden yanlıştır?
- A) Hareketin sadece halk müziğiyle ilgilenmesi nedeniyle
- B) Hiçbir yazarın Türkçeyle ilgilenmemesi nedeniyle
- C) Tüm eserlerin yalnız Latince yazılması nedeniyle
- D) Şiirin tamamen yasaklanmış olması nedeniyle
- E) Hedefin esas olarak yapay dil kurallarını azaltıp yaşayan Türkçeyi temel almak olması nedeniyle
Doğru cevap: E
Çözüm: Yeni Lisan anlayışı özellikle yabancı dil bilgisi kurallarıyla kurulan yapay tamlamalara karşıdır; kullanımda yerleşmiş her alıntı kelimenin silinmesi değildir.
Refik Halit Karay’ın Memleket Hikâyeleri ile Gurbet Hikâyeleri arasındaki temel mekân ayrımı hangisidir?
- A) İlkinde Anadolu, ikincisinde yurt dışı sürgün çevresindeki gözlemler baskındır.
- B) İkisi de sadece Lale Devri sarayında geçer.
- C) İlki uzay bilimini, ikincisi kimyayı anlatır.
- D) Her iki eser de yalnızca tekke ilahisidir.
- E) İlki aruz sözlüğü, ikincisi tezkiredir.
Doğru cevap: A
Çözüm: Refik Halit’in Memleket Hikâyeleri Anadolu’yu, Gurbet Hikâyeleri özellikle yurt dışındaki gurbet çevresini işler; adlandırma ve mekân ilişkisi önemlidir.
Yakup Kadri’nin Yaban romanında köy halkıyla Ahmet Celâl arasındaki iletişimsizlik için hangi çözümleme uygundur?
- A) Bütün köylüleri romanın anlatıcısı kabul etmek
- B) Aydın-halk yabancılaşmasını tek yanlı suçlamaya indirgemeden incelemek
- C) Romanın gazel kafiyesini belirlemek
- D) Anlatıcıyı yazardan bütünüyle ayırt etmemek
- E) Olayların Orta Asya destanında geçtiğini öne sürmek
Doğru cevap: B
Çözüm: Yaban romanında aydın ile köylü arasındaki uzaklığın tarihî ve toplumsal koşulları vardır; yalnız bir tarafı suçlamak anlatıyı daraltır.
Garip şiirine yönelik “şiirde gündelik sözcük kullanılmaz” itirazı, hareketin hangi temel tercihine karşı çıkar?
- A) Mesnevinin bağımsız kafiyeli beyitlerine
- B) Kaside bölümlerinin sıralanışına
- C) Şiirin konuşma dili ve sıradan hayatla kurduğu yakınlığa
- D) Divan şairlerinin mahlas kullanımına
- E) Anonim ninninin beşik geleneğine
Doğru cevap: C
Çözüm: Garip şairleri gündelik konuşmayı ve sıradan kişileri şiire yaklaştırmıştır; bu tercih dönemin seçkinci şiir dili anlayışına meydan okur.
İkinci Yeni şiirinde alışılmadık bağdaştırma görüldüğünde yorumcu neye öncelik vermelidir?
- A) Her sözcüğü yalnız tek sözlük karşılığına indirgemeye
- B) Şiiri mutlaka klasik gazel saymaya
- C) Her imgeyi tarihî olayın kanıtı saymaya
- D) İmgenin şiir bütününde kurduğu çağrışım ilişkilerine
- E) Şairin doğum tarihinden tek anlam çıkarmaya
Doğru cevap: D
Çözüm: İkinci Yeni şiirinde anlam çoğu zaman alışılmadık dil ilişkilerinden doğar; sözcüklerin tek tek sözlük karşılıkları şiirin bütün etkisini açıklamaz.
Nazım Hikmet’in serbest nazmını “ölçüsüz olduğu için ritimsiz” saymak neden sorunludur?
- A) Serbest nazmın yalnız sekizli heceye dayanması nedeniyle
- B) Şiirin nesre dönüştüğünde bütün ritmini yitirmesi nedeniyle
- C) Tüm serbest şiirlerin gazel biçiminde olması nedeniyle
- D) Sözcüklerin şiirde hiçbir ses özelliği taşımaması nedeniyle
- E) Serbest nazımda tekrar, vurgu, ses ve sözdizimiyle ritim kurulabilmesi nedeniyle
Doğru cevap: E
Çözüm: Serbest nazımda düzenli hece veya aruz kalıbı zorunlu olmayabilir ancak tekrar ve ses örgüsü ritmi taşıyabilir; biçim ile ritim aynı değildir.
Huzur romanında Mümtaz’ın kişisel deneyimiyle İstanbul’un kültürel dünyası birlikte ele alındığında hangi ilişki belirginleşir?
- A) Bireysel bilinç ile medeniyet ve değişim meselelerinin kesişmesi
- B) Anlatının yalnız bilimsel deneylerden oluşması
- C) Hikâyenin tamamen çocuk tekerlemesi olması
- D) Romanda hiçbir kültürel gönderme bulunmaması
- E) Metnin yalnız anonim atasözleri içermesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Tanpınar’ın Huzur romanı, Mümtaz’ın duygusal ve zihinsel dünyasını İstanbul, müzik ve kültürel süreklilik sorunlarıyla ilişkilendirir.
Oğuz Atay’ın Tutunamayanlar romanında farklı söyleyiş biçimlerinin iç içe geçmesi hangi teknik yaklaşımla ilişkilendirilebilir?
- A) Yalnız tek bir masal kalıbının yinelenmesiyle
- B) Modernist anlatıda kurgu ve anlatıcı katmanlarının çeşitlenmesiyle
- C) Kaside nesib bölümünün zorunlu olmasıyla
- D) Türkünün tek kaynak kişiden derlenmesiyle
- E) Bütün cümlelerin bilimsel rapor dilinde kurulmasıyla
Doğru cevap: B
Çözüm: Tutunamayanlar, metinlerarasılık, farklı anlatım biçimleri ve parçalı kurgu üzerinden modernist romanın teknik imkânlarını kullanır.
Bir romanda anlatıcı henüz hiçbir karakterin öğrenmediği düşünceleri biliyorsa hangi bakış açısı söz konusudur?
- A) Yalnız gözlemci bakış açısı
- B) Sadece kameranın dışarıdan kaydı
- C) Hâkim (ilahi/tanrısal) bakış açısı
- D) Birinci tekil şahısla zorunlu kahraman anlatımı
- E) Yalnız sahne yönergesi
Doğru cevap: C
Çözüm: Hâkim bakış açısı karakterlerin iç dünyalarını ve onların bilmediği bilgileri aktarabilir; gözlemci anlatıcı daha çok dıştan gözlenebilenlerle sınırlıdır.
“Rüzgâr, yorgun ağaçlara bütün gece sırlarını anlattı.” cümlesinde hangi iki söz sanatı birlikte vardır?
- A) Tevriye ve tariz
- B) Cinas ve seci
- C) Sadece telmih ve iktibas
- D) Kişileştirme ve konuşturma (intak)
- E) Hüsnütalil ve ölçü
Doğru cevap: D
Çözüm: Rüzgâra insana özgü sır anlatma niteliği verilmesi kişileştirmedir; söz söyleme eylemi yüklenmesi ayrıca konuşturma sanatını oluşturur.
Bir şiirde aynı sesli ekler aynı dil bilgisel görevle yinelenirken önceki sesler benzeşiyorsa çözümleme sırası ne olmalıdır?
- A) Tekrarlanan her eki mutlaka tam kafiye saymak
- B) Anlamı aynı ekleri hiçbir zaman redif saymamak
- C) Kafiye incelemesini sadece sözcüklerin kökenine dayandırmak
- D) Şiirin bütün dizelerini aynı anda cinas saymak
- E) Önce redifi ayırmak, sonra kalan seslerde kafiyeyi incelemek
Doğru cevap: E
Çözüm: Redif, aynı görev ve anlamla yinelenen ek veya sözcükten oluşur; kafiyeyi doğru belirlemek için önce redif ayrılır, sonra kalan ses benzerliği incelenir.