Konuşma seslerinin fiziksel özelliklerini ve üretimini inceleyen dil bilimi dalı hangisidir?
- A) Ses bilimi (fonetik)
- B) Anlam bilimi (semantik)
- C) Söz dizimi (sentaks)
- D) Edimbilim (pragmatik)
- E) Metin dil bilimi
Doğru cevap: A
Çözüm: Ses bilimi, seslerin oluşum ve akustik özelliklerini inceler.
Türkçede “dal” ve “tal” sözcüklerini ayıran /d/ ile /t/ sesleri hangi kavrama örnektir?
- A) Söylem bağlamı
- B) Biçem özelliği
- C) Sözlük birimi
- D) Ses birimi (fonem)
- E) Söz dizimsel öbek
Doğru cevap: D
Çözüm: Anlam ayıran en küçük ses karşıtlığı ses birimidir.
“Evler” sözcüğündeki “-ler” eki hangi dil bilgisel birimin örneğidir?
- A) Hece vurgusu
- B) Biçim birimi (morfem)
- C) Tümce ögesi
- D) Ses olayı
- E) Sözce bağlamı
Doğru cevap: B
Çözüm: Çokluk anlamı taşıyan -ler, görevli biçim birimidir.
Bir sözcüğün yüzyıllar içinde geçirdiği anlam değişimini araştıran yaklaşım hangisidir?
- A) Eşzamanlı dil incelemesi
- B) Sesletim araştırması
- C) Artzamanlı dil incelemesi
- D) Diyalog çözümlemesi
- E) Anlık söyleyiş karşılaştırması
Doğru cevap: C
Çözüm: Tarihsel değişim artzamanlı incelemenin konusudur.
Bir kişinin “Burası çok sıcak!” sözünü pencerenin açılmasını istemek için kullanması hangi alanla açıklanır?
- A) Edimbilim
- B) Biçim bilgisi
- C) Ses bilgisi
- D) Sözlük bilimi
- E) Lehçe araştırması
Doğru cevap: A
Çözüm: Edimbilim, sözün bağlamdaki amaç ve etkisini inceler.
Saussure’ün gösterge anlayışında “gösteren” kavramı neyi karşılar?
- A) Kavramın işaret ettiği nesneyi
- B) Zihindeki ses imgesini
- C) Bir metnin ana düşüncesini
- D) Cümlenin yüklem türünü
- E) Okuyucunun kültürel geçmişini
Doğru cevap: B
Çözüm: Gösteren işitim imgesidir; gösterilen kavramdır.
Orhun Yazıtları Türkçenin hangi tarihî döneminin temel metinlerindendir?
- A) Çağatay Türkçesi
- B) Göktürk Türkçesi
- C) Osmanlı Türkçesi
- D) Türkiye Türkçesi
- E) Harezm Türkçesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Orhun Yazıtları Göktürk dönemi yazılı Türkçesini yansıtır.
“Halk arasında kullanılan biçim budur” diyen dilci, bir kullanımın doğru olup olmadığını buyurmak yerine gözlem yapıyorsa hangi yaklaşımı benimser?
- A) Betimleyici dil bilgisi
- B) Kural koyucu dil bilgisi
- C) Normatif yazım denetimi
- D) Düzeltici editörlük
- E) Yaptırıma dayalı dil öğretimi
Doğru cevap: A
Çözüm: Betimleyici yaklaşım, dilin gerçekte nasıl kullanıldığını tanımlar.
“Ayşe kitabı getirdi. Onu masaya koydu.” cümlelerindeki “onu” sözcüğünün önceki cümleye gönderimi öncelikle hangi metin özelliğini sağlar?
- A) Özgün tema
- B) Örtük çatışma
- C) Sözlü gelenek
- D) Bağdaşıklık
- E) Anlatıcı değişimi
Doğru cevap: D
Çözüm: Gönderim yoluyla kurulan yüzey bağlantısı bağdaşıklıktır.
Bir araştırmacı /k/ sesinin ağız içinde nasıl üretildiğini ölçüyor; diğeri /k/ ile /g/ karşıtlığının anlam ayırıp ayırmadığını araştırıyor. İkinci araştırmanın alanı hangisidir?
- A) Ses bilimi (fonetik)
- B) Yazı bilimi (grafoloji)
- C) Ses bilgisi (fonoloji)
- D) Toplum dil bilimi
- E) Anlam bilimi
Doğru cevap: C
Çözüm: Fonoloji, seslerin dil sistemindeki ayırt edici görevine odaklanır.
Göktürk Türkçesinden sonra tarihî Türk yazı dili evreleri içinde Uygur metinleriyle belirginleşen dönem hangisidir?
- A) Osmanlı Türkçesi
- B) Kıpçak Türkçesi
- C) Çağdaş Türkiye Türkçesi
- D) Batı Oğuz Türkçesi
- E) Eski Uygur Türkçesi
Doğru cevap: E
Çözüm: Eski Uygur Türkçesi, Eski Türkçe döneminin önemli yazı dili evrelerindendir.
Oğuz Türkçesinin Anadolu’da yazı dili olarak belirginleştiği tarihî dönem aşağıdakilerden hangisidir?
- A) Karahanlı Türkçesi
- B) Eski Anadolu Türkçesi
- C) Göktürk Türkçesi
- D) Çağatay Türkçesi
- E) Eski Uygur Türkçesi
Doğru cevap: B
Çözüm: Eski Anadolu Türkçesi, Oğuz Türkçesinin tarihî yazı dili evresidir.
Aynı dilde tek bir kişinin kendine özgü sözcük ve söyleyiş alışkanlıkları hangi terimle adlandırılır?
- A) Ağız (yerel varyant)
- B) Lehçe (tarihsel kol)
- C) Bireydil (idiolekt)
- D) Ölçünlü dil
- E) Argo söz varlığı
Doğru cevap: C
Çözüm: Bireydil, bir konuşurun kişisel dil kullanım özellikleridir.
Tekke geleneğinde dinî-tasavvufî düşüncenin işlendiği şiirler hangi edebiyat kolunda değerlendirilir?
- A) Dinî-tasavvufî halk edebiyatı
- B) Anonim halk tiyatrosu
- C) Servetifünun şiiri
- D) İkinci Yeni şiiri
- E) Divan nesri
Doğru cevap: A
Çözüm: Yunus Emre gibi şairler tekke-tasavvuf geleneğinin başlıca örneklerindendir.
Bir sözcüğün 11. yüzyıldaki ve günümüzdeki anlamları tarihli metinlerle karşılaştırılıyor. Araştırmacı yalnız bugünkü sözlükteki anlamları sınıflandırmaya geçerse yöntemindeki değişim nasıl adlandırılır?
- A) Eşzamanlı incelemeden tarihsel ses değişimine geçiş
- B) Edimbilimden karşılaştırmalı fonetiğe geçiş
- C) Artzamanlı incelemeden eşzamanlı incelemeye geçiş
- D) Söz diziminden ağız derlemesine geçiş
- E) Biçim bilgisinden ölçünlü yazıma geçiş
Doğru cevap: C
Çözüm: İlk çalışma tarihsel gelişimi, sonraki çalışma tek dönemdeki anlam sistemini konu edinir.
Öğrenci, kapısı açık sınıfta “Kapı açık kalmış” diyen öğretmeninin sözünü işitince kapıyı kapatıyor. Öğretmenin örtük isteğinin çözümünde öncelikle ne etkilidir?
- A) Sözcükteki ünlülerin dizilişi
- B) Fiilin çekim eki sayısı
- C) Cümledeki tüm seslerin frekansı
- D) Sözün bağlam ve iletişim amacı
- E) Yazının harf biçimlerinin simetrisi
Doğru cevap: D
Çözüm: Örtük söz edimi, söylenenin iletişim bağlamındaki işleviyle yorumlanır.
“Kitaplıklarımız” sözcüğündeki “-lık” ile “-lar” birimlerini ayrı biçim birimler olarak tanımamızı sağlayan ortak özellik hangisidir?
- A) Her birinin anlam veya görev katkısı taşıması
- B) Her birinin bağımsız tümce kurması
- C) Her birinin tek sesli olması
- D) Her birinin daima vurgusuz hece olması
- E) Her birinin aynı sözlük anlamına gelmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Yapım ve çekim ekleri ayrı işlevleri olan bağlı biçim birimlerdir.
“Derya yarışmaya girdi. O, iyi hazırlandığı için başarılı oldu.” metninde “o” gönderimi var; ancak sonraki cümleler önceki konuyla ilgisizleşiyor. Bu durum en iyi nasıl açıklanır?
- A) Gönderim varsa metin mutlaka her açıdan tutarlıdır
- B) Tutarlılık yalnız uyakların eşitliğiyle oluşur
- C) Bağdaşıklık yalnız ses tekrarlarından ibarettir
- D) Gönderimsel bağdaşıklık bulunsa da anlamsal tutarlılık bozulabilir
- E) Konuların ilgisizliği metin değerlendirmesini etkilemez
Doğru cevap: D
Çözüm: Dilsel bağlantıların varlığı metnin düşünsel bütünlüğünü tek başına garanti etmez.
Farklı dillerde aynı kavram için birbirinden çok farklı sözcükler kullanılması, Saussure’ün hangi görüşünü destekleyen örnektir?
- A) Gösteren ile gösterilen arasındaki bağın uzlaşımsal oluşunu
- B) Bütün dillerin aynı sözcükleri kullandığını
- C) Her kavramın tek bir doğal ses karşılığı olduğunu
- D) Sözdiziminin bütün dillerde değişmez kaldığını
- E) Dil göstergelerinin tarihsel süreçten etkilenmediğini
Doğru cevap: A
Çözüm: Dil göstergesi büyük ölçüde nedensiz ve toplumsal uzlaşıya dayanır.
Bir öğrenci “Kutadgu Bilig Türkçe öğretmek için hazırlanmış bir sözlüktür; Dîvânu Lugâti’t-Türk öğütlü bir siyasetnamedir” diyor. Doğru düzeltme hangisidir?
- A) Her iki eser de Cumhuriyet döneminde yazılmış tiyatro oyunudur
- B) İki eser de yalnızca anonim halk manilerinden oluşur
- C) Kutadgu Bilig bir gezi yazısı, Dîvânu Lugâti’t-Türk bir roman örneğidir
- D) Kutadgu Bilig destan derlemesi, Dîvânu Lugâti’t-Türk bir gazeldir
- E) Kutadgu Bilig siyasetname niteliğindedir, Dîvânu Lugâti’t-Türk sözlük niteliğindedir
Doğru cevap: E
Çözüm: Yusuf Has Hacip’in eseri devlet ve toplum öğütleri taşır; Kâşgarlı Mahmud’un eseri sözlüktür.