Bir sözcüğün 11. yüzyıldaki ve günümüzdeki anlamları tarihli metinlerle karşılaştırılıyor. Araştırmacı yalnız bugünkü sözlükteki anlamları sınıflandırmaya geçerse yöntemindeki değişim nasıl adlandırılır?
- A) Eşzamanlı incelemeden tarihsel ses değişimine geçiş
- B) Edimbilimden karşılaştırmalı fonetiğe geçiş
- C) Artzamanlı incelemeden eşzamanlı incelemeye geçiş
- D) Söz diziminden ağız derlemesine geçiş
- E) Biçim bilgisinden ölçünlü yazıma geçiş
Doğru cevap: C
Çözüm: İlk çalışma tarihsel gelişimi, sonraki çalışma tek dönemdeki anlam sistemini konu edinir.
Öğrenci, kapısı açık sınıfta “Kapı açık kalmış” diyen öğretmeninin sözünü işitince kapıyı kapatıyor. Öğretmenin örtük isteğinin çözümünde öncelikle ne etkilidir?
- A) Sözcükteki ünlülerin dizilişi
- B) Fiilin çekim eki sayısı
- C) Cümledeki tüm seslerin frekansı
- D) Sözün bağlam ve iletişim amacı
- E) Yazının harf biçimlerinin simetrisi
Doğru cevap: D
Çözüm: Örtük söz edimi, söylenenin iletişim bağlamındaki işleviyle yorumlanır.
“Kitaplıklarımız” sözcüğündeki “-lık” ile “-lar” birimlerini ayrı biçim birimler olarak tanımamızı sağlayan ortak özellik hangisidir?
- A) Her birinin anlam veya görev katkısı taşıması
- B) Her birinin bağımsız tümce kurması
- C) Her birinin tek sesli olması
- D) Her birinin daima vurgusuz hece olması
- E) Her birinin aynı sözlük anlamına gelmesi
Doğru cevap: A
Çözüm: Yapım ve çekim ekleri ayrı işlevleri olan bağlı biçim birimlerdir.
“Derya yarışmaya girdi. O, iyi hazırlandığı için başarılı oldu.” metninde “o” gönderimi var; ancak sonraki cümleler önceki konuyla ilgisizleşiyor. Bu durum en iyi nasıl açıklanır?
- A) Gönderim varsa metin mutlaka her açıdan tutarlıdır
- B) Tutarlılık yalnız uyakların eşitliğiyle oluşur
- C) Bağdaşıklık yalnız ses tekrarlarından ibarettir
- D) Gönderimsel bağdaşıklık bulunsa da anlamsal tutarlılık bozulabilir
- E) Konuların ilgisizliği metin değerlendirmesini etkilemez
Doğru cevap: D
Çözüm: Dilsel bağlantıların varlığı metnin düşünsel bütünlüğünü tek başına garanti etmez.
Farklı dillerde aynı kavram için birbirinden çok farklı sözcükler kullanılması, Saussure’ün hangi görüşünü destekleyen örnektir?
- A) Gösteren ile gösterilen arasındaki bağın uzlaşımsal oluşunu
- B) Bütün dillerin aynı sözcükleri kullandığını
- C) Her kavramın tek bir doğal ses karşılığı olduğunu
- D) Sözdiziminin bütün dillerde değişmez kaldığını
- E) Dil göstergelerinin tarihsel süreçten etkilenmediğini
Doğru cevap: A
Çözüm: Dil göstergesi büyük ölçüde nedensiz ve toplumsal uzlaşıya dayanır.
Bir öğrenci “Kutadgu Bilig Türkçe öğretmek için hazırlanmış bir sözlüktür; Dîvânu Lugâti’t-Türk öğütlü bir siyasetnamedir” diyor. Doğru düzeltme hangisidir?
- A) Her iki eser de Cumhuriyet döneminde yazılmış tiyatro oyunudur
- B) İki eser de yalnızca anonim halk manilerinden oluşur
- C) Kutadgu Bilig bir gezi yazısı, Dîvânu Lugâti’t-Türk bir roman örneğidir
- D) Kutadgu Bilig destan derlemesi, Dîvânu Lugâti’t-Türk bir gazeldir
- E) Kutadgu Bilig siyasetname niteliğindedir, Dîvânu Lugâti’t-Türk sözlük niteliğindedir
Doğru cevap: E
Çözüm: Yusuf Has Hacip’in eseri devlet ve toplum öğütleri taşır; Kâşgarlı Mahmud’un eseri sözlüktür.
Türk yazı dillerini karşılaştıran araştırmacı, Ali Şîr Nevâî’nin “Muhakemetü’l-Lugateyn” adlı eserini inceliyor. Eser öncelikle hangi edebî-dilsel çevreye yerleştirilmelidir?
- A) Göktürk yazıtları çevresine
- B) Tanzimat tiyatrosu çevresine
- C) Çağatay Türkçesi çevresine
- D) Cumhuriyet Garip şiiri çevresine
- E) Batı Anadolu ağızları sözlü geleneğine
Doğru cevap: C
Çözüm: Nevâî, Çağatay Türkçesinin klasik edebî temsilcilerindendir.
“Keloğlan anlatısı”, “Karacaoğlan koşması” ve “Yunus Emre ilahisi” sırasıyla hangi üç geleneği örnekler?
- A) Âşık, anonim halk, Fecriati
- B) Dinî-tasavvufî, divan, anonim halk
- C) Servetifünun, âşık, Garip
- D) Divan, Tanzimat, Millî Edebiyat
- E) Anonim halk, âşık, dinî-tasavvufî halk
Doğru cevap: E
Çözüm: Keloğlan masal geleneği; Karacaoğlan âşık; Yunus Emre tasavvuf çevresindedir.
Bir şiirde sekizli hece ölçüsü, dörtlükler ve yiğitçe bir sesleniş görülüyor. Bu gözlemlerle ilgili en dikkatli çıkarım hangisidir?
- A) Şiirin kesinlikle mesnevi olduğunu kanıtlar
- B) Şiirin aruzla yazılmış bir gazel olduğunu gösterir
- C) Yalnızca yedi heceli mani olabileceğini ispatlar
- D) Şiirin mutlaka düz yazı fabl olduğunu ortaya koyar
- E) Varsağı olasılığını güçlendirir; kesin tür tanısı için başka özellikler de aranmalıdır
Doğru cevap: E
Çözüm: Varsağıda sekizli hece ve yiğitçe söyleyiş görülebilir; tek özellik kesin sınıflama sağlamaz.
“Yol kenarındaki söğüt bana ‘Bekle, daha gitme’ diye seslendi” cümlesinde intak sanatının bulunduğunu gösteren kanıt hangisidir?
- A) Söğütün yol kenarında olduğunun söylenmesi
- B) Cümlede bir yer tamlayıcısı bulunması
- C) Fiilin geçmiş zamanla çekimlenmesi
- D) İnsan dışı söğütün doğrudan konuşturulması
- E) Yol sözcüğünün somut anlam taşıması
Doğru cevap: D
Çözüm: İntak için kişileştirmeden öte, insan dışı varlığa söz söyletilmesi gerekir.
Bir divan şairi uzun bir aşk hikâyesini her beyiti kendi içinde uyaklı dizelerle anlatıyor: aa, bb, cc, dd. Bu tercihin biçimsel gerekçesi hangisidir?
- A) Gazelin bütün beyitlerinde tek ses tekrarının zorunlu olması
- B) Rubainin yüzlerce beyitten kurulabilmesi
- C) Mesnevi uyak örgüsünün uzun olay anlatısını kolaylaştırması
- D) Maninin dörtlük yerine beyitle yazılması
- E) Sonenin geleneksel Türkçe aruzla oluşturulması
Doğru cevap: C
Çözüm: Mesnevinin bağımsız beyit kafiyeleri uzun metin kurmayı kolaylaştırır.
“Ferhat’ın deldiği dağlar gibi önümüzde engeller var” sözündeki edebî göndermenin temel niteliği hangisidir?
- A) Birbirine zıt sözcükleri sıraladığı için tezat
- B) İnsan dışı varlığa konuşma verdiği için intak
- C) Bilinen bir anlatıyı hatırlatması nedeniyle telmih
- D) Sözcükleri ses bakımından yinelediği için aliterasyon
- E) Gerçekte olmayan neden uydurduğu için hüsnütalil
Doğru cevap: C
Çözüm: Ferhat ile Şirin anlatısına gönderme telmih örneğidir.
Aşağıdaki yazar-eser-tür eşleştirmelerinden hangisi tümüyle doğrudur?
- A) Namık Kemal — Aşk-ı Memnu — roman
- B) Şinasi — Şair Evlenmesi — tiyatro
- C) Halit Ziya — Araba Sevdası — hikâye
- D) Recaizade Mahmut Ekrem — Kutadgu Bilig — öğüt kitabı
- E) Ömer Seyfettin — Dîvânu Lugâti’t-Türk — sözlük
Doğru cevap: B
Çözüm: Şinasi’nin Şair Evlenmesi tiyatro türünde bir eserdir.
Bir topluluk şiirde sanatlı ve ağır bir üslubu yeğlerken diğeri “Yeni Lisan”la konuşulan Türkçeye yakınlığı savunuyor. İki eğilim en uygun hangi sırayla anılır?
- A) Garip ve Fecriati
- B) Servetifünun ve Millî Edebiyat
- C) Millî Edebiyat ve Divan Edebiyatı
- D) Anonim halk ve Servetifünun
- E) İkinci Yeni ve Göktürk yazıtları
Doğru cevap: B
Çözüm: Servetifünun sanatlı dili, Millî Edebiyat Yeni Lisan yönelimini öne çıkarır.
“Sanat şahsi ve muhteremdir” ile “şiirde gündelik konuşmayı ve sıradan insanı öne çıkarma” tutumları sırasıyla hangi hareketlere aittir?
- A) Fecriati ve Garip
- B) Garip ve Servetifünun
- C) İkinci Yeni ve Divan
- D) Âşık edebiyatı ve Fecriati
- E) Tanzimat birinci dönem ve Beş Hececiler
Doğru cevap: A
Çözüm: Fecriati sanatın bireyselliğini; Garip şiirde alışılmış süslü söyleyişe karşı çıkışı temsil eder.
Yoğun imge, çağrışım ve alışılmadık sözcük ilişkileriyle tanınan; Cemal Süreya ve Edip Cansever’in de yer aldığı şiir hareketi hangisidir?
- A) İkinci Yeni
- B) Garip
- C) Servetifünun
- D) Millî Edebiyat
- E) Beş Hececiler
Doğru cevap: A
Çözüm: İkinci Yeni, yoğun imge ve çağrışımsal dil kullanımıyla belirginleşir.
Bir romanda “Ben o gece herkesi yanlış anladım” diyen kişi, olayları yaşayan kurmaca karakterdir. Bu “ben” hakkında hangi yargı en doğrudur?
- A) Yalnızca yayınevi editörüdür
- B) Metindeki anlatıcıdır; otomatik olarak gerçek yazar sayılmaz
- C) Mutlaka kitabın biyografik yazarıdır
- D) Şiirdeki uyak düzeninin adıdır
- E) Eserin bütün okurlarını temsil eden gerçek kişidir
Doğru cevap: B
Çözüm: Birinci tekil anlatım ile gerçek yazarın kimliği birbirine eşitlenemez.
Aynı şiire farklı dönemlerdeki okurların farklı anlamlar yükleyebilmesini merkeze alan kuramsal yaklaşım hangisidir?
- A) Yalnız biyografik inceleme
- B) Yalnız metrik ses çözümlemesi
- C) Normatif imla araştırması
- D) Alımlama estetiği ve okur merkezli eleştiri
- E) Sadece kelime kökü sınıflaması
Doğru cevap: D
Çözüm: Alımlama yaklaşımı okurun anlam kurma sürecine dikkat çeker.
Bir çocuk kitabı için “Dili yaşa uygun ama görseller öyküyle çelişiyor ve olaylar sadece öğüt vermek için kesiliyor” değerlendirmesi yapılıyor. En uygun iyileştirme hangisidir?
- A) Bütün karakterleri kaldırıp sayfaları kural listesine dönüştürmek
- B) Görsel-metin uyumunu ve anlatının estetik bütünlüğünü güçlendirmek
- C) Metindeki tüm olay bağlantılarını koparmak
- D) Görselleri rastgele sayfalara dağıtmak
- E) Yalnız kapak fiyatını artırmak
Doğru cevap: B
Çözüm: Yaşa uygun dil gerekli olsa da nitelikli çocuk edebiyatı çok boyutludur.
“Bana biraz yer açar mısın?” sözünün bağlama göre nazik istek sayılması ve hayvanların konuşturulduğu alegorik kısa anlatının fabl oluşu sırasıyla hangi alan ve türle ilgilidir?
- A) Ses bilimi ve gazel
- B) Biçim bilgisi ve kaside
- C) Yazı bilimi ve mesnevi
- D) Artzamanlı inceleme ve sone
- E) Edimbilim ve fabl
Doğru cevap: E
Çözüm: İletişim amacı edimbilimin, hayvan kahramanlı öğretici anlatı fablın alanıdır.