Nükleik Asitlerin Çeşitleri ve Görevleri Hızlı Tekrar

Nükleik Asitlerin Çeşitleri ve Görevleri — Hızlı Tekrar

1. Yapı taşı ve bağları

• **Nükleozit:** Baz + şeker (**glikozit**).
• **Nükleotit:** Baz + şeker + fosfat (**fosfoester**).
• **Fosfodiester:** Art arda iki nükleotidi aynı zincirde bağlar.
• **Hidrojen bağı:** DNA'nın karşılıklı bazlarını tutar; RNA'nın katlanmış bölgelerinde de olabilir.
• **Pürin = A, G** (çift halka); **pirimidin = C, T, U** (tek halka).
• DNA'ya özgü **T**, RNA'ya özgü **U**. Ortak bazlar **A/G/C**. Ribozda deoksiribozdan **bir oksijen fazla**.

2. DNA sayısal ilişkileri

• **A=T, G=C**; pürin sayısı pirimidin sayısına eşittir.
• **A–T = 2 H bağı**, **G–C = 3 H bağı**.
• Toplam N = 2A+2G. **Baz çifti N/2**, **H = 2A+3G**.
• **Fosfat=deoksiriboz=toplam nükleotit**.
• **1 dönüş = 10 baz çifti = 20 nükleotit ≈ 3,4 nm**; baz çifti aralığı ≈ 0,34 nm.
• Eşit uzunlukta **G–C'si fazla DNA**, daha çok hidrojen bağı taşır ve ayrılması daha çok ısı gerektirir.

3. RNA çeşitleri

| RNA | İşlev | Tanıma ipucu | Hücresel RNA oranı | |---|---|---|---| | **mRNA** | DNA şifresini ribozoma taşır; kalıp | **Kodon** | **%5** | | **tRNA** | Aktif amino asitleri taşır | **Antikodon**, 3' amino asit ucu | **%15** | | **rRNA** | Ribozom yapısı; peptit bağı | **Çekirdekçik**, ribozom alt birimi | **%80** |

• DNA'nın **bir zincirinden** mRNA yazılır (**transkripsiyon**); mRNA üzerindeki bilgi ribozomda kullanılır (**translasyon**).
• DNA'daki A karşısına RNA'da **U** yazılır. **Kodon=mRNA üçlüsü; antikodon=tRNA üçlüsü**.
• tRNA'nın **yonca/L biçimi**, kendi içinde hidrojen bağıyla katlanmasıyla oluşur; tRNA tekrar kullanılabilir.
• **20 amino asit için en az 20 tRNA çeşidi** bulunur; aynı amino asidi birden fazla tRNA türü taşıyabilir.
• Ökaryotta rRNA **çekirdekçikte** sentezlenir; rRNA en fazla bulunan RNA'dır.

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• **DNA'da A=T, G=C** gerekir; **A=G** zorunlu değildir.
• **Baz çifti** iki nükleotitten oluşur.
• **Glikozit**, **fosfoester**, **fosfodiester**, **hidrojen bağı** aynı bağ değildir.
• **mRNA'da kodon**; **tRNA'da antikodon**; **rRNA'da ribozom/peptit bağı görevi**.
• **DNA** bilgi deposudur; **RNA'lar** bilginin kullanımında görev alır.
• DNA izolasyonunda muz–deterjan–tuz–kolonya işlemleri sonunda **ipliksi DNA gözlenir**, genin baz sırası okunmaz.

Son 2 Dakikalık Tekrar

1. A/G pürin, C/T/U pirimidin; DNA'nın şekeri deoksiriboz, RNA'nın şekeri riboz.
2. **A–T iki, G–C üç H bağı**; N=2(A+G), H=2A+3G.
3. DNA'da iki zincir **antiparalel**; RNA tek zincirli olsa da katlanabilir.
4. **mRNA %5–kodon**, **tRNA %15–antikodon**, **rRNA %80–ribozom**.
5. DNA'da **T**, RNA'da **U**; mRNA DNA kalıbından sentezlenir.

Kendini Kontrol Et

• DNA'da 150 A ve 100 G varsa kaç baz çifti, kaç hidrojen bağı vardır? **250 çift; 600 H bağı.**
• Protein sentezinde amino asidi getiren RNA? **tRNA.**
• Ribozomun yapısında en fazla bulunan RNA? **rRNA.**
• Kodon ve antikodon hangi moleküllerde? **mRNA / tRNA.**
• Fosfatı olmayan baz–şeker bileşiği? **Nükleozit.**