12. Sınıf Biyoloji DNA Replikasyonu Hızlı Tekrar

DNA Replikasyonu — Hızlı Tekrar

1. Üç modelin ayırt edici farkı

• **Korunumlu:** Eski iki zincir birlikte; ayrı bir tamamen yeni DNA oluşur.
• **Parçalı:** Her zincirde eski–yeni parçalar karışık.
• **Yarı korunumlu (doğru model):** Her yavru DNA = **1 eski + 1 yeni zincir**.

2. Melson–Stahl deneyini 30 saniyede hatırla

• **¹⁵N/¹⁵N ağır DNA:** **alt bant**.
• **¹⁵N/¹⁴N melez DNA:** **orta bant**.
• **¹⁴N/¹⁴N normal DNA:** **üst bant**.
• Ağır DNA → **¹⁴N ortamı**, **1. nesil: %100 melez**; **2. nesil: %50 melez + %50 normal**.
• **3. nesil: 2 melez + 6 normal**; **4. nesil: 2 melez + 14 normal** (başlangıç tek ağır DNA).
• Genel kural: **n. nesil toplam 2ⁿ; melez 2; normal 2ⁿ−2** (n≥1).

3. Enzim–işlev eşleştirmesi

| Görev | Yapı | |---|---| | Atasal zincirleri açma | **Helikaz** | | Senteze başlangıç için 3' uç | **RNA primeri** | | Primeri uzatma; hata onarımında görev | **DNA polimeraz III** | | RNA primerini çıkarıp DNA koyma | **DNA polimeraz I** | | DNA parçalarını fosfodiester bağıyla birleştirme | **DNA ligaz** | | DNA polimerazın etkinleşmesi | **Mg iyonu** |

**Gerekli malzeme:** A, T, G, C **deoksiribonükleotitleri**. Kalıp zincirleri açık tutan proteinler de görev yapar.

4. Çatal–kabarcık ve sentez yönü

• **Orijin → kabarcık → iki replikasyon çatalı**; her orijinden **iki yönlü** ilerlenir.
• **Prokaryot halkasal DNA:** Genellikle kitapta **1 orijin**; **ökaryot DNA:** çok sayıda orijin.
• **Her yeni DNA zinciri 5' → 3'** sentezlenir; DNA polimeraz **3' uca** ekler.
• **Kesintisiz zincir** çatalla aynı yönde uzar.
• **Kesintili zincir** çataldan uzağa doğru **Okazaki parçaları** oluşturur; **her parça ayrı RNA primeri** ile başlar.
• Primerleri **DNA polimeraz I**, DNA parçalarının bağlantılarını **ligaz** tamamlar.

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• **Korunumlu ≠ yarı korunumlu:** Atasal iki zincir birlikte kalmaz.
• **Ağır ¹⁵N/¹⁵N ≠ melez ¹⁵N/¹⁴N:** Bantları farklıdır.
• **Melez oranı her nesilde düşer; melez DNA sayısı 2 kalır** (tek ağır DNA, sürekli ¹⁴N ortamı).
• **Primer ≠ Okazaki parçası:** Primer kısa **RNA**; Okazaki parçası **DNA**.
• **DNA polimeraz I ≠ ligaz:** Primeri değiştirme / parçayı birleştirme.
• **Kesintili ≠ 3' → 5':** Her iki yeni zincir 5' → 3' sentezlenir.

Son 2 Dakikalık Tekrar

1. **İnterfaz — yarı korunumlu — her yeni DNA'da eski + yeni zincir.**
2. **¹⁵N alt, melez orta, ¹⁴N üst.** ¹⁵N → ¹⁴N: **1. nesil 2 melez; 2. nesil 2 melez + 2 normal.**
3. **Helikaz açar → primer başlatır → polimeraz III uzatır → polimeraz I RNA'yı DNA'yla değiştirir → ligaz birleştirir.**
4. **Orijinden iki yöne iki çatal**, ökaryotta çok orijin.
5. **5' → 3' her zaman**; kesintili zincirde **Okazaki parçaları**, her parça için primer.

Kendini Kontrol Et

• Ağır DNA'dan ¹⁴N ortamında 3. nesilde **normal DNA sayısı**? **6.**
• Aynı nesilde **melez/normal oranı**? **1/3.**
• RNA primerini DNA'yla değiştiren enzim? **DNA polimeraz I.**
• Okazaki parçalarını birbirine bağlayan? **DNA ligaz.**
• İki yeni DNA zincirinin sentez yönü? **İkisinde de 5' → 3'.**
• Yeni sentezin başladığı bölge? **Replikasyon orijini.**