Protein Sentez Mekanizması Hızlı Tekrar

Protein Sentez Mekanizması — Hızlı Tekrar

1. Mutlaka bilmen gereken sayılar

• **4¹=4, 4²=16, 4³=64:** 20 çeşit standart amino asit için **üçlü şifre** gerekir.
• **64 kodonun 61'i** amino asidi, **3'ü** durmayı belirtir.
• **AUG:** başlatma + **metiyonin**; başlatıcı tRNA antikodonu **UAC**.
• **UAA, UAG, UGA:** stop; **amino asit şifrelemez**.
• **n amino asit** içeren doğrusal polipeptitte **n−1 peptit bağı**.

2. Zinciri doğru oku

• DNA kalıbı → mRNA: **A→U, T→A, G→C, C→G**; yeni mRNA **5′→3′** sentezlenir.
• mRNA üçlüsü = **kodon**; tRNA'nın karşı üçlüsü = **antikodon**.
• Kodon tablosunu **mRNA üzerinden** oku. Stopu sayma; stop sonrasını bu polipeptide ekleme.

3. Olay, yer ve görev eşleştirmeleri

| Yapı/olay | Ana görev | | --- | --- | | **RNA polimeraz** | DNA'yı kalıp alıp RNA sentezler. | | **Transkripsiyon** | DNA→RNA; başlama, uzama, sonlanma. | | **Translasyon** | mRNA→polipeptit; başlama, uzama, sonlanma. | | **tRNA** | Antikodonla uygun amino asidi ribozoma taşır. | | **rRNA** | Ribozomun yapısına katılır, peptit bağı oluşmasına katkı verir. | | **A / P / E** | Yeni tRNA girişi / polipeptit uzaması / boş tRNA çıkışı. | | **Ayrılma faktörü** | Stop kodonunda sentezi bitirir. | | **Polizom** | **Tek mRNA** üzerinde **çok ribozom**; aynı üründen çok sayıda sentez. |

Prokaryotta her iki aşama **sitoplazmada** gerçekleşir. Ökaryotta çekirdek genlerinin transkripsiyonu **çekirdekte**, translasyonu **sitoplazmada** olur. Ayrıca **mitokondri matriksi ve kloroplast stroması** transkripsiyon bölgeleridir; organellerin kendi ribozomları translasyon yapabilir.

4. Genetik kod ve proteindeki değişim

• **Prolin CCU/CCC/CCA/CCG**, **fenilalanin UUU/UUC**, **serin UCU/UCC** gibi kodonlarla şifrelenebilir.
• Farklı kodonlar bazen **aynı amino aside** karşılık gelir: baz değişimi **her zaman** protein değişimi değildir.
• Polipeptit farklılığı yalnız uzunluktan değil **amino asitlerin çeşidi, sayısı ve sırasından** kaynaklanır.
• Sentez metiyoninle başlar; ilk metiyonin sonradan **çıkarılabilir**.

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

• **Başlatıcı AUG ≠ stop kodonu**.
• **RNA polimeraz ≠ DNA polimeraz**: biri RNA yazımı, diğeri DNA eşlenmesi.
• **Kodon mRNA'da, antikodon tRNA'dadır**.
• **A bölgesi yeni tRNA, P büyüyen zincir, E çıkış**.
• **Aynı sayıda amino asit ≠ aynı diziliş**.
• **Farklı mRNA dizileri ≠ zorunlu olarak farklı polipeptit**.
• **Polizom tek mRNA üzerinde çok sayıda ribozomdur**.

Son 2 Dakikalık Tekrar

**4³=64 → 61 kodlayan + 3 stop. AUG=Met. UAA/UAG/UGA=stop. DNA→RNA RNA polimerazla; RNA→polipeptit ribozomda. mRNA kodon + tRNA antikodon; rRNA peptit bağında görevli. A/P/E = kabul/uzama/çıkış. n amino asit → n−1 peptit bağı. Polizom: tek mRNA, çok ribozom.**

Kendini Kontrol Et

1. **4² neden yeterli değil?** En çok 16 şifre üretir; 20 amino asit çeşidinden azdır.
2. **UAA amino asit sayılır mı?** Hayır; stop kodonudur.
3. **RNA polimeraz hangi aşamada?** Transkripsiyon.
4. **5′-AUG CCU UAA-3′ dizisi ne üretir?** Met–Pro; iki amino asit, bir peptit bağı.
5. **Bir mRNA üzerinde dört ribozom görülürse?** Polizom oluşmuştur; birden fazla mRNA gerektiği söylenemez.
6. **CCU→CCC olursa prolin değişir mi?** Hayır; ikisi de prolini şifreler.