Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkelerin Ekonomik Özellikleri Hızlı Tekrar

Gelişmiş ve Gelişmekte Olan Ülkelerin Ekonomik Özellikleri – Hızlı Tekrar

1. 30 saniyelik çerçeve

**Gelişmişlik = yalnız yüksek üretim ve gelir değil; sosyal, siyasal ve kültürel ilerlemeyle birlikte refahın yükselmesidir.** Doğal şartlar (konum, iklim, yer şekilleri, kaynaklar) ekonomik faaliyetin zeminini oluşturur. Beşerî şartlar (eğitim, nitelikli iş gücü, nüfus, sermaye, teknoloji, altyapı) bu potansiyelin ne kadar üretime ve yaşam kalitesine dönüşeceğini belirler.

2. Üç sektör – iki gösterge

• **Tarım:** Doğrudan üretim ve ham madde. Bazı gelişmekte olan ülkelerde çalışan oranı yüksektir.
• **Sanayi:** Ham maddeyi işleme, makine ve mamul mal üretimi. Almanya bu yönüyle örnektir.
• **Hizmet:** Ulaşım, ticaret, sağlık, eğitim, finans ve iletişim. Gelişmiş ekonomilerde önemli paya sahiptir.

**GSYH'deki pay** üretim değerinin yüzdesidir. **İstihdamdaki pay** çalışan sayısının yüzdesidir. **Birbirine eşit olmak zorunda değildir.**

3. Sayı kartları: Avustralya – Nijer (MEB, BM 2023)

| Başlık | Avustralya | Nijer | |---|---:|---:| | Nüfus | 26,64 milyon | 27,2 milyon | | Kişi başına millî gelir | 49.257 $ | 1.283 $ | | GSYH – tarım / sanayi / hizmet | 2,1 / 27,4 / 70,5 | 40,3 / 19,5 / 40,2 | | Çalışan nüfus – tarım / sanayi / hizmet | 2,5 / 19,8 / 77,7 | 74,8 / 7,2 / 18 | | İGE sıra | 10 | 189 | | Şehirleşme | %86,1 | %16,5 | | Okuryazarlık | %99 | %30,6 | | Enerji (kişi başı) | 217 GJ | 4 GJ | | İnternet kullanıcıları (100 kişide) | 86,5 | 5,3 | | Küresel İnovasyon Endeksi sırası | 17 | 132 |

**Kısa yorum:** Nüfus büyüklüğü neredeyse aynıyken ekonomik ve sosyal göstergeler çok farklı. Nüfus miktarı tek başına gelişmişliği açıklamaz.

4. Ülke örneklerini karıştırma

**Almanya:** Orta Avrupa; Baltık/Kuzey denizi kıyıları; tarım GSYH ≈ %1; otomotiv, kimya, makine ve telekomünikasyon gelişmiş; hizmetlerin önemi artıyor. İhracat: araç, makine, ilaç, haberleşme ve elektrikli cihaz. Bazı petrol/maden girdilerinde ithalata bağımlı; doğal gaz kaynakları tüketiminin yaklaşık 1/4'ünü karşılayabilir.

**Etiyopya:** Doğu Afrika; denize kıyısı yok; Rift Vadisi, Mavi Nil kaynak alanı. Tarım ağırlıklı; toprağın %45'i tarıma elverişli, tarım alanlarının 1/5'i ekiliyor; ekili alanların %4'ü sulanabiliyor. İhracat: kahve, yağlı tohum, deri, hayvansal ürünler ve benzerleri. İthalat: makine, yakıt, taşıt, elektrikli ürün, tahıl. Sanayileşme ve yatırım ihtiyacı ön planda.

5. Grafik (2012–2021)

| Yıl | Tarım | Sanayi | Hizmet | |---|---:|---:|---:| | 2012 | %15 | %27,5 | %57,5 | | 2015 | %13,5 | %27,9 | %58,6 | | 2018 | %12 | %28,2 | %59,8 | | 2021 | %11,5 | %28,5 | %60 |

**2012→2021:** Tarım **−3,5 yüzde puan**, sanayi **+1 yüzde puan**, hizmet **+2,5 yüzde puan**. Tarımın oranı düştü diye **mutlak tarım üretimi mutlaka azaldı** denemez.

Sınavda En Çok Karıştırılanlar

1. **Ekonomik büyüme ≠ çok yönlü gelişmişlik.**
2. **Sektörün üretim payı ≠ çalışan payı.** Nijer'de %40,3 tarım GSYH, %74,8 tarım çalışan payı.
3. **Nüfusun benzer olması ≠ kişi başı gelirin benzer olması.**
4. **Tarım payı düşük ≠ tarım yapılmıyor.** Almanya'da yaklaşık %1 GSYH payı.
5. **Tarıma elverişli alan ≠ ekili alan ≠ sulanan alan.** Etiyopya'da payda farklıdır.
6. **İthalat yapılması ≠ az gelişmişlik.** Almanya sanayide ileridir fakat enerji ithalatına ihtiyaç duyar.
7. **Yüzde puan ≠ yüzde değişim.** 15'ten 11,5'e iniş 3,5 yüzde puandır.
8. **Sektörün yüzdesi düşüyor ≠ mutlak üretim miktarı kesin düşüyor.**
9. **Sıra numarası ≠ endeks puanı.** 10. sıra 189. sıradan üstündür.
10. **Veri yok ≠ sıfır.** Nijer'in Ar-Ge verisi çizgiyle verilmiştir.

Son 2 Dakikalık Tekrar

**İlk 30 saniye:** Gelişmişlik, ekonomik + sosyal ilerleme. Doğal zenginlik tek belirleyici değil.

**İkinci 30 saniye:** GSYH payı ve istihdam payını ayır. Avustralya tarım 2,1 GSYH / 2,5 istihdam; Nijer 40,3 GSYH / 74,8 istihdam.

**Üçüncü 30 saniye:** Almanya ileri sanayi, mamul mal ihracatı; Etiyopya tarım, sulama sınırlılığı ve sanayileşme ihtiyacı.

**Son 30 saniye:** Grafik 2012→2021 tarım 15→11,5, sanayi 27,5→28,5, hizmet 57,5→60. Oranlar üzerinden mutlak miktar hükmü verme.

Kendini Kontrol Et

1. Gelişmişlik neden yalnız GSYH ile ölçülmez? **Yanıt:** Eğitim, sağlık, gelir dağılımı ve yaşam koşulları da önemlidir.
2. Nüfusları benzer iki ülkenin kişi başına gelirleri neden farklı olabilir? **Yanıt:** Üretim kapasitesi, teknoloji, nitelikli iş gücü, sermaye ve altyapı farklıdır.
3. Nijer'de tarımın GSYH payı ile tarım istihdam payı kaçtır? **Yanıt:** %40,3 ve %74,8.
4. Almanya'nın önemli ihraç ürünü türleri nelerdir? **Yanıt:** Ulaşım araçları, makine/elektrikli cihazlar, haberleşme cihazları, ilaçlar.
5. Etiyopya'nın sanayi ürünlerine ihtiyacını hangi ithalat kalemleri gösterir? **Yanıt:** Makine, taşıt, elektrikli ürün ve diğer mamul mal ithalatı.
6. Etiyopya'da ekili alanın ne kadarı sulanabilmektedir? **Yanıt:** Kitaba göre %4.
7. 2012→2021 hizmet payı değişimi nedir? **Yanıt:** +2,5 yüzde puan.
8. İstihdamda tarım payı azalırken toplam tarım üretimi kesin düşer mi? **Yanıt:** Hayır; tek başına oran veri olarak yeterli değildir.