Türk Kültür Havzası – Konu Anlatımı

Türk Kültür Havzası

1. Kültür havzası nedir? Türk kültür havzası nasıl oluşmuştur?

**Kültür**, bir toplumun tarih boyunca oluşturduğu, öğrendiği, koruduğu ve diğer topluluklarla etkileşim içinde geliştirdiği ortak maddi ve manevi değerlerin bütünüdür. Dil, gelenekler, günlük yaşama biçimleri, mimari, sanat, el sanatları, törenler ve tarihî eserler kültürün izlenebilen unsurlarıdır. **Kültür havzası** ise aynı kültürel geçmişten beslenen unsurların geniş coğrafi alanlarda yayıldığı, iz bıraktığı ve farklı topluluklarla karşılıklı etkileşime girdiği sahadır. Kültür havzasının sınırları bir ülkenin güncel siyasi sınırlarıyla zorunlu olarak çakışmaz.

**Türk kültürünün ortaya çıktığı çekirdek saha Orta Asya'dır.** MEB kitabı burayı Türklerin ana yurdu olarak tanımlar. Bölgedeki yaşamın doğal çevre koşulları, tarihî deneyimler ve toplumsal örgütlenmeyle şekillendiğini belirtir. Türk kültürü önce Orta Asya ve Sibirya'da izlenmiş; sonrasında göçler, devletlerin faaliyetleri ve kültürel ilişkiler aracılığıyla Anadolu'ya, Balkanlar'a, Orta Doğu'ya ve Kuzey Afrika'ya kadar uzanmıştır.

Bunun anlamı, sayılan bölgelerin tümünün *tamamen Türk nüfusundan oluştuğu* değildir. Aynı kültür havzasında farklı dil ve kültürlerle bir arada yaşanabilir. Türklerin bıraktığı eserler, yaşayan topluluklar ve ortak tarihî izler bir bölgenin Türk kültür havzasıyla bağlantısını gösterebilir. Nitekim MEB'nin **Harita 3.11** çalışması *bağımsız Türk cumhuriyetleri*, *özerk Türk cumhuriyetleri* ve *Türk toplulukları* için ayrı işaretler kullanır.

2. Ana yurt Orta Asya'da doğanın yaşam biçimi ve kültüre etkisi

Orta Asya bozkırlarında tarih boyunca göçebe veya hareketli bir yaşam süren Türk topluluklarının yaşamında **at**, bir ulaşım ve yaşam öğesi olmanın ötesinde simgesel değer kazanmıştır. Kitap, halı, kilim ve çadır gibi dokumalarda at motifinin kullanıldığını örnek verir. Böylece doğal çevre koşullarının günlük yaşama; günlük yaşamın ise sanat ve sembollere nasıl yansıdığını görürüz. Bozkır yaşamının belirli dönemlerde hareketliliği artırması ve hayvanlarla kurulan yakın ilişki, kültür ögelerinin ortaya çıkışıyla birlikte düşünülmelidir.

Daha sonra Türklerin yerleşik yaşama yönelmesiyle **kalıcı mimari eserlerin çeşitlenmesi** öne çıkmıştır. Kitapta kervansaray, han, hamam, köprü, cami, medrese, imaret ve çeşmeler bu dönemin ayırt edici eserleri arasında sayılır. Ancak buradan “göçebe toplumlarda kültürel eser yoktu” çıkarımı yapılmaz: Dokuma, motif, çadır ve sözlü gelenek de kültürel değerdir. Asıl fark, eserlerin **kullanım amacı, dayanıklılığı, malzemesi ve mekânla kurduğu bağın değişmesidir**.

**Eser–işlev ilişkisi:** Kervansaray ve han, yolculuk ve ticaretin; köprü ulaşımın; hamam gündelik yaşamın; medrese eğitimin; cami dinî hayatın; çeşme su kullanımının somut mekânsal izlerini bırakır. Böylece kültür, yalnız zihinsel bir birliktelik olmaktan çıkar ve coğrafi peyzajda görülebilen bir boyuta ulaşır.

3. Türk kültürünün yayılmasında göç, komşuluk ve dinî etkileşim

MEB kitabına göre Türkler Orta Asya'dan farklı nedenlerle çeşitli bölgelere göç etmiştir. Göçlerin önemli sonuçlarından biri, Türk kültürünün Anadolu ve daha uzak sahalarda tanınmasıdır. Ancak yayılma tek yönlü ve değişmeden ilerleyen bir süreç değildir: **Türk kültürü çevresindeki kültürleri etkilerken onlardan da etkilenmiştir.** Kitabın örnekleriyle Orta Asya'da doğuda **Çin**, güneyde **Tibet ve Hint** kültürleriyle; Anadolu'da doğuda **İran-Pers**, batıda **Yunan** kültürüyle komşuluk söz konusudur. Anadolu'da **İslam kültürü** ile güçlü ilişkiler de gelişmiştir.

Bu örnekler, kültürü hem **süreklilik** hem **değişim** bakımından değerlendirmeyi gerektirir. Kültür başka coğrafyalara taşındığında dil, gelenek ve semboller korunabilir; aynı zamanda mimari, günlük yaşam ve sanat biçimleri yeni çevreden etkilenebilir. Bir kültürün başka kültürlerle etkileşmesi, onun zorunlu olarak ortadan kalktığı anlamına gelmez. Kitap, Türk kültürünün yüzyıllar boyunca etkileşim içinde bulunmasına rağmen varlığını sürdürdüğünü vurgular.

**İslamiyet'in kabulü**, Türk kültürünün daha geniş bir alanda etkili olmasında önemli bir dönüm noktasıdır. Türkistan, Kafkasya, Balkanlar, Orta Doğu ve Kuzey Afrika'daki farklı kültürel izler bu tarihî sürece bağlanır. Ancak *bütün Türk topluluklarının aynı coğrafyada ve aynı tarihî şartlarda yaşadığı* sonucuna gidilmez; tarihî ve siyasi gelişmeler bu dağılımın farklılaşmasına yol açmıştır.

4. Harita 3.11 nasıl okunur? Bağımsız devlet, özerk yapı ve topluluk

Kitabın Türk kültür havzası haritasında Batı'daki **Balkan Türkleri** ve **Gagavuz Türklerinden**, Anadolu'daki **Türkiye Türklerine**, Kafkasya'daki **Azerbaycan Türkleri**, **Ahıska Türkleri**, **Kumuklar**, **Karaçaylar**, **Balkarlar** ve **Nogaylara**; İç Asya'daki **Kazaklar**, **Özbekler**, **Kırgızlar**, **Türkmenler**, **Karakalpaklar**, **Uygurlar** ve **Salarlar** gibi topluluklara, Sibirya'daki **Yakut/Saha Türkleri**, **Hakaslar**, **Tuvalar**, **Altay Türkleri** ve diğerlerine kadar çok sayıda örnek yer alır. Harita ayrıca İran, Irak, Suriye, Kıbrıs ve Avrupa'daki Türk topluluklarına yer verir.

Haritanın mesajı, kültürün **Batı–Doğu ekseninde çok geniş bir dağılışı** olduğudur. Haritayı kullanırken önce konumu ve legendi oku; sonra ilgili işaretin **devlet mi, özerk yapı mı, farklı ülke sınırlarında yaşayan bir topluluk mu** anlattığını belirle. Aynı boyayla bütün coğrafyaya bağımsız devlet niteliği vermek bilimsel olmaz.

**Türkistan** kavramı, ders kitabında Kazakistan, Türkmenistan, Özbekistan, Kırgızistan gibi devletlerle **özerk yapıdaki Doğu Türkistan'ın bulunduğu saha** üzerinden açıklanır. Türkistan'ın Orta Asya'daki kültür çekirdeğiyle ilişkisi vardır ancak Türk kültür havzası yalnız Türkistan'la sınırlı değildir. Kuzeyde Kafkasya ve Sibirya, batıda Balkanlar, güneybatıda Orta Doğu ile Kuzey Afrika farklı kültürel etki alanlarıdır.

5. Türk kültür havzasının ana bölgeleri ve Türkiye'nin bağları

5.1. Türkistan: kültürün kaynak bölgesi

Türkistan; Kazakistan, Türkmenistan, Özbekistan ve Kırgızistan başta olmak üzere ortak tarihî mirasın görüldüğü bir sahadır. Kitap, **XIX. yüzyılda sömürgeci devletlerin işgalleri** sonucunda Türkistan'da büyük kültürel tahribat yaşandığını ifade eder. Türkiye'nin kültürel bağları korumaya yönelik çalışmaları bu tarihî bağlamda önem kazanır. Bu çalışmalara ortak sanat etkinlikleri, kültür mirasını tanıtma, tarihi eserleri koruma, kültür kurumlarıyla iş birliği ve ortak dil üzerinden ilişkileri geliştirme örnek gösterilebilir.

5.2. Kafkasya ve Sibirya: kültürün çeşitliliği

Kafkasya ve Rusya'nın çeşitli bölgelerinde ortak tarihî ve kültürel bağlara sahip topluluklar bulunmaktadır. Kitap, Kafkasya'daki **Kumuk, Karaçay, Balkar, Ahıska, Nogay** gibi; Sibirya ve çevresindeki **Saha/Yakut, Hakas, Tuva, Altay** gibi isimlerle haritanın genişliğini gösterir. **Her topluluğu bağımsız devlet olarak tanımlamak yanlıştır.** Haritanın ayrı sembolleri, birlikte yaşayan kültür çeşitliliği ve farklı siyasi statüler hakkında bilgi verir.

5.3. Balkanlar: Osmanlı mirası ve mekânsal izler

Türkiye'nin **Trakya bölgesi**, Balkan coğrafyasıyla yakınlığı somutlaştırır. Kitap Balkanların yaklaşık **600 yıl Osmanlı egemenliğinde kaldığını** belirtir ve bu bölgenin Türkiye ile coğrafi, tarihî, sosyal ve kültürel yakınlığını açıklar. Balkan kentlerindeki mimari eserler kültürün mekânda bıraktığı izlerdir. Öne çıkan örnek, **Mostar Köprüsü**dür: Bosna Hersek'in Mostar kentinde Osmanlı döneminde inşa edilen ve Türkiye tarafından restore edilen bu köprü, geçmişin mirasıyla günümüzdeki koruma iş birliğinin birlikte anlaşılmasına yardımcı olur.

**Kuzey Makedonya'da** yer alan, Mustafa Kemal Atatürk'ün babasının adını taşıyan **Ali Rıza Efendi Anı Evi Müze Kompleksi** ise kitapta **TİKA tarafından aslına uygun yeniden inşa edilmiş** bir kültür mirası örneğidir. İki örnek de Anadolu dışındaki ortak hatıraların yalnız tarihi metinlerde değil, somut yapılarda da yaşadığını gösterir.

5.4. Orta Doğu ve Kuzey Afrika: göç ve devletlerle yayılan kültürel izler

MEB'ye göre Türk boylarının **IX. yüzyıldan itibaren** bu coğrafyaya yerleşmesiyle Türk kültürünün etkisi artmıştır. Kitapta bu etkileşimle ilişkilendirilen devletler **Memluk, Akkoyunlu, Karakoyunlu, Safevi ve Osmanlı** olarak sıralanır. Bölgede görülen **cami, köprü, kervansaray** gibi eserler ortak tarihî süreçte oluşmuş mekânsal izlerdir. Kitap örneği olan **Keçiova Camii (Kasbash), Cezayir**, Osmanlı Kaptanıderyası **Barbaros Hayrettin Paşa** ile ilişkilendirilir.

Bu örneklerin sınavda işlevi bir **bölge–eser–tarihî bağ** zincirini kurmaktır: Mostar Köprüsü → Bosna Hersek/Balkanlar; Ali Rıza Efendi Anı Evi → Kuzey Makedonya/Balkanlar/TİKA; Keçiova Camii → Cezayir/Kuzey Afrika. Her üç yapı da Orta Asya'da değildir. Bu, **Türk kültür havzasının genişliğini** gösterir.

6. TÜRKSOY: kültürel iş birliğinin kurumsallaşması

**TÜRKSOY (Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı)**, kitabın ifadesiyle “Türk dünyasının UNESCO'su” şeklinde nitelendirilen bir **kültür ve sanat iş birliği kuruluşudur**. **1993** yılında **Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan ve Türkiye** arasında imzalanan anlaşmayla kurulmuştur. Bu altı ülke, kitabın kuruluş anlatımında sayılan taraflardır. Kuruluşun amacı ortak Türk kültürünü yeni kuşaklara aktarmak, tanıtmak ve farklı Türk toplulukları arasındaki kültürel bağları güçlendirmektir.

Kitapta TÜRKSOY'a **gözlemci** olarak katılan yapılar arasında **Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti**; Rusya Federasyonu içindeki **Tataristan, Başkurdistan, Altay, Saha, Tuva ve Hakas Cumhuriyetleri**; Moldova'daki **Gagavuz Yeri Özerk Bölgesi** yer alır. Sınavda “gözlemci” kelimesi önemlidir: **Kitapta gözlemci olarak anılan bir yapıyı kurucu altı devletten biriymiş gibi sıralama**.

TÜRKSOY'un üç önemli çalışma grubu

1. **Geleneksel kültür-sanat etkinlikleri:** Ressamlar buluşması, opera günleri, edebiyat kongreleri. Bu programlar sanatçıların ve bilim insanlarının bilgi ve deneyimlerini paylaşmasını destekler.
2. **Nevruz kutlamaları:** Baharın gelişini simgeleyen bu kültürel etkinliğin uluslararası düzeyde tanıtılması. Kitap UNESCO Genel Merkezi, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu ve Avrupa ülkelerindeki kutlamalara örnek verir.
3. **Türk Dünyası Kültür Başkentleri:** Farklı şehirlerin belirli yıllarda ortak sanat ve kültür etkinlikleriyle öne çıkarılması; şehirlerin tanıtımına ve kültürel bağların güçlenmesine katkı.

Kültür başkentleri ve yılları — kitabın örnekleri

| Yıl | Kent | Kitapta belirtilen ülke/bölge | |---|---|---| | 2012 | Astana | Kazakistan | | 2013 | Eskişehir | Türkiye | | 2014 | Kazan | Tataristan | | 2015 | Merv | Türkmenistan | | 2016 | Şeki | Azerbaycan | | 2017 | Türkistan | Kazakistan | | 2018 | Kastamonu | Türkiye | | 2019 | Oş | Kırgızistan | | 2020 | Hiva | Özbekistan | | 2022 | Bursa | Türkiye |

Tablo, **kitabın verdiği tarihlere ilişkin tarihsel listedir**; o tarihler dışındaki bütün yılları veya daha sonra oluşmuş güncel listeyi verdiği iddia edilmez. Birden fazla kez Türkiye'den şehir seçilmesi önemlidir: **Eskişehir (2013), Kastamonu (2018), Bursa (2022)**. “Astana ve Türkistan” Kazakistan'la; “Merv” Türkmenistan'la; “Oş” Kırgızistan'la ilişkilidir.

7. Alfabe, dil ve iletişim: ortaklığı kolaylaştıran araçlar

Ders kitabının girişinde Orta Asya'daki bazı Türk devletlerinin **Latin alfabesine geçiş süreçlerinden** söz edilir. **Azerbaycan, Kazakistan ve Özbekistan** örnekleri üzerinden ortak alfabe ya da birbirine daha yakın yazı sistemlerinin Türkiye ile ilişkileri nasıl etkileyebileceği sorulur. Kitapta verilen tarihî **2017** vurgusunu, tüm ülkelerin geçişi aynı yıl aynı anda bitirdiği anlamında okumamak gerekir: Bu, **karar, hedef ve yol haritası süreçleri** hakkında bir ifadedir.

Ortak veya birbirine yakın alfabe sistemlerinin potansiyel etkileri **eğitim materyallerine erişimin kolaylaşması**, **yazılı iletişimde bazı engellerin azalması**, **ortak yayınların ve kültürel etkinliklerin daha erişilebilir olmasıdır**. Ancak **aynı alfabe = aynı dilin her ayrıntısının aynı olması** değildir. Söz varlığı, lehçeler ve toplulukların tarihî özellikleri birbirinden farklı olabilir; kültürel etkileşim bu farkları silmek zorunda değildir.

8. Kültürel mirası korumak ve gelecek kuşaklara aktarmak

Türk kültür havzasına yönelik politikalar sadece bir coğrafya üzerinde geçmişte hangi devletlerin kurulduğunu incelemekten ibaret değildir. MEB'nin verdiği **Mostar Köprüsü restorasyonu**, **Ali Rıza Efendi Anı Evi'nin yeniden inşası**, **Nevruz'un tanıtılması** ve **ortak sanat etkinlikleri** farklı yöntemlerin örnekleridir: Somut kültürel eserlerin korunması; somut olmayan etkinliklerin sürdürülmesi; ortak kültürün tanıtılması; insanlar arasında bilgi ve deneyim aktarımı.

Bu faaliyetler tarihî bağların görünürlüğünü güçlendirebilir. Aynı zamanda yerel toplumun katılımı, kültürel çeşitliliğe saygı ve tarihî eserlerin korunması önemlidir. Bir eseri tanıtırken **nerede**, **hangi tarihî bağlamda**, **hangi kurum ya da iş birliğiyle** korunduğunu belirtmek, ezber yerine coğrafi sorgulama yapmayı sağlar. Kültürel koruma, siyasi sınırları değiştirmekle veya her kültürü tek biçime sokmakla eş anlamlı değildir.

9. Kaynak temelli karma uygulamalar

**Uygulama 1 — bölgeyi bul:** “Trakya, yaklaşık altı asırlık Osmanlı mirası, Bosna Hersek'teki köprü” ifadesi **Balkanlar**a; “2012 Astana, 2017 Türkistan” örnekleri **Kazakistan**a; “IX. yüzyıldan sonra devletleşme, Cezayir'deki tarihî cami” ifadesi **Orta Doğu ve Kuzey Afrika** sahasına götürür. Her durumda ortak kültürün farklı coğrafyalara yayılması sonucuna ulaşılır.

**Uygulama 2 — kurum seç:** Bir kurum “buluşmalar, tiyatro/opera, edebiyat, Nevruz, kültür başkentleri” düzenliyorsa **TÜRKSOY**; bir kurum “kültür mirası yapısının aslına uygun yeniden inşası” yapıyorsa kitapta **TİKA** örneği üzerinden düşün. TÜRKSOY'un her kültür etkinliğini tek başına yaptığını iddia etme; soruda verilen kanıtı izle.

**Uygulama 3 — yanlış genellemeyi bul:** “Türk kültürü önce Orta Asya'da ortaya çıktı; Türkler yerleştikleri farklı coğrafyalardaki kültürlerle etkileşti; bu nedenle Türk kültürü tamamen ortadan kalktı.” İlk iki yargı MEB anlatımıyla uyumludur. Üçüncüsü değildir; kitap, etkileşim sürerken Türk kültürünün varlığını koruduğunu vurgular.

**Uygulama 4 — tarih verisini yorumla:** “Bursa, 2022 Türk Dünyası Kültür Başkentidir” cümlesi kitabın **belirli bir yıla ait listesi** üzerinden doğru yorumlanır. “Bursa 2022'den beri her yıl tek kültür başkentidir” veya “Bursa bağımsız cumhuriyet statüsü kazanmıştır” çıkarımları yapılamaz.

Sık Karıştırılan Noktalar

• **Orta Asya / Türk kültür havzası:** Orta Asya kültürün çıkış sahasıdır; kültür havzası Sibirya, Anadolu, Balkanlar, Kafkasya, Orta Doğu ve Kuzey Afrika'ya uzanır.
• **Bağımsız devlet / özerk cumhuriyet / topluluk:** Aynı kültür haritasında üç farklı siyasi/toplumsal durum birlikte yer alabilir.
• **Etkileşim / kültür kaybı:** Karşılıklı etkilenme kültürel kimliğin tamamen yok olduğu anlamına gelmez.
• **Göçebe ürünleri / yerleşik eserler:** Halı, kilim, çadırdaki motif kültür ürünüdür; han ve medrese de kültür ürünüdür; farklılaşan yaşam biçimidir.
• **TÜRKSOY / TİKA:** Kültür ve sanat ortaklığı ile kalkınma/koruma projeleri birbirinin aynısı değildir.
• **Mostar / Keçiova / Ali Rıza Efendi Anı Evi:** Sırasıyla Bosna Hersek; Cezayir; Kuzey Makedonya.
• **1992 / 1993:** Önceki konu bağlamındaki TİKA 1992, bu konudaki TÜRKSOY 1993.
• **Alfabe yakınlığı / lehçelerin özdeşliği:** Yazılı iletişim kolaylaşabilir fakat bütün dil çeşitliliği kendiliğinden yok olmaz.
• **Tarihsel liste / güncel veri:** 2012–2022 kültür başkentleri kitabın verdiği yılları gösterir; daha sonraki seçimleri bildirmez.

Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım

1. **Soru hangi ölçeği soruyor?** Orta Asya'daki çıkış sahasını mı, Türk kültürünün yayıldığı tüm coğrafyayı mı?
2. **Statüyü ayır:** Ülke, özerk yapı ve topluluk seçeneklerinin aynı kavram olmadığını kontrol et.
3. **İpucunu bir bölgeyle ilişkilendir:** Mostar–Balkanlar; Cezayir–Kuzey Afrika; Hiva–Özbekistan; Oş–Kırgızistan; Tataristan/Kazan–Rusya Federasyonu içindeki özerk yapı.
4. **Eserin türü ve amacı nedir?** Köprü–ulaşım mirası; medrese–eğitim; Nevruz–kutlama; halı/çadır–dokuma ve bozkır kültürü.
5. **Kurum ve zaman verisini doğrula:** 1993 TÜRKSOY; 2013 Eskişehir, 2018 Kastamonu, 2022 Bursa kültür başkenti; Kuzey Makedonya'da yeniden inşa edilen anı evi TİKA.
6. **Nedensellik kuruluyor mu?** Göçlerin kültürel yayılmaya; iş birliğinin korunmaya; alfabe uyumunun yazılı iletişime olası etkisini birbirinden ayır.
7. **“Tümü, yalnızca, kesinlikle” sözcüklerine dikkat et:** Kitap Türk kültürünün farklı topluluklar ve coğrafyalarla etkileşimini anlatır; her yerde aynı siyasi statü veya tek yaşam biçimi bulunduğunu söylemez.

Konu Özeti

Türk kültürünün çıkış bölgesi **Orta Asya**dır. Türkler farklı sebeplerle göç ederek **Sibirya, Anadolu, Türkistan, Kafkasya, Balkanlar, Orta Doğu ve Kuzey Afrika** gibi sahalarda kültürel izler bırakmış; başka kültürlerle karşılıklı etkileşirken kendi kültürel sürekliliğini de korumuştur. Orta Asya bozkır hayatında **at, çadır, halı ve kilim motifleri**; yerleşik yaşamda **han, kervansaray, hamam, köprü, cami, medrese** öne çıkmıştır. **Harita 3.11**, bağımsız Türk cumhuriyetleri, özerk yapılar ve Türk topluluklarının farklı yerlerde bulunduğunu gösterir. **Balkanlar**da Mostar Köprüsü, **Kuzey Makedonya**da TİKA'nın yeniden inşa ettiği Ali Rıza Efendi Anı Evi, **Cezayir**de Keçiova Camii ortak miras örnekleridir. **TÜRKSOY**, 1993'te altı ülke arasında kurulan kültür-sanat iş birliği kuruluşudur; **Nevruz**, kültür-sanat buluşmaları ve **Türk Dünyası Kültür Başkentleri** çalışmalarını yürütür. Kitapta **2013 Eskişehir, 2018 Kastamonu, 2022 Bursa** Türkiye'den başkent seçilen şehirler olarak verilir. Ortak alfabe yaklaşımları yazılı iletişimi kolaylaştırabilir ama dil çeşitliliğini otomatik olarak ortadan kaldırmaz.

Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın

• Türk kültür havzasını tanımlayıp Orta Asya'nın **kaynak saha** olduğunu açıklayabilmek.
• Haritada bağımsız Türk cumhuriyeti, özerk yapı ve toplulukları karıştırmadan okuyabilmek.
• Kültürün göçlerle yayılması ve komşu kültürlerden etkilenmesi arasındaki ilişkiyi kurabilmek.
• Bozkır yaşamının sanat ve sembollere yansımasını örneklerle gösterebilmek.
• Türkistan, Balkanlar, Kafkasya/Sibirya, Orta Doğu–Kuzey Afrika örneklerini konumlarıyla eşleştirebilmek.
• Mostar Köprüsü, Keçiova Camii ve Ali Rıza Efendi Anı Evi'nin yerini ve önemini tanıyabilmek.
• TÜRKSOY'un kuruluş yılı, kurucu ülkeleri, gözlemcileri ve üç ana etkinlik türünü ayırt edebilmek.
• Kitabın 2012–2022 kültür başkentleri tablosunu anlamlı şekilde yorumlayabilmek.
• Latin alfabesiyle ilgili ders kitabı girişini **karar ve geçiş süreci** olarak yorumlamak.
• Kültürel mirası koruyan faaliyetlerin somut ve somut olmayan boyutlarını açıklayabilmek.