II. Dünya Savaşı Sonrası Oluşan Güç Dengeleri ve Türkiye Ders Notu

II. Dünya Savaşı Sonrası Oluşan Güç Dengeleri ve Türkiye — Ders Notu

İki Kutuplu Dünyanın Ortaya Çıkışı

II. Dünya Savaşı ekonomik yıkım ve güç kayması meydana getirdi. **ABD**, savaşın yıkımını kendi ana topraklarından uzak tutması, ekonomik/askerî gücü ve nükleer kapasitesiyle öne çıktı. **SSCB** Doğu Avrupa'da etki alanını genişletti; Doğu Almanya, Polonya, Çekoslovakya, Macaristan, Romanya ve Bulgaristan Sovyet etkisine girdi. Böylece **Batı Bloku (ABD)** ve **Doğu Bloku (SSCB)** şekillendi.

**Soğuk Savaş (1947–1991):** ABD ve SSCB'nin doğrudan genel savaşa girişmeden siyasi, ideolojik, ekonomik ve askerî üstünlük mücadelesi yürütmesi. Bloklar silahlanma kadar yardım planları ve örgütlerle de mücadele etti.

Batı Bloku: Kurumlar ve İşlevleri

• **Truman Doktrini (1947):** Komünizmin yayılmasını önlemek için tehdit altındaki ülkelere ekonomik ve askerî destek.
• **Marshall Planı (1947):** Savaş sonrası Avrupa ekonomisinin onarımı; SSCB etkisini sınırlandırma. Türkiye dahil 16 Avrupa ülkesiyle bağlantılıdır.
• **NATO (1949):** ABD öncülüğünde, ortak güvenlik amacıyla kurulmuş askerî ittifak.
• **AKÇT (1951):** Belçika, Federal Almanya, Lüksemburg, Fransa, İtalya, Hollanda; kömür ve çelikte iş birliği.
• **AET (1957):** Roma Antlaşması ile ekonomik ortak pazar, mal/iş gücü/hizmet/sermaye dolaşımı ve bütünleşme hedefi. Kitaba göre 1992'de Avrupa Birliği adı kullanılmaya başlandı.

Doğu Bloku: Kurumlar ve İşlevleri

• **Cominform (1947):** Komünist hareketlerin siyasi/ideolojik eşgüdümü, SSCB'nin uydu ülkelerle bağını artırması.
• **Molotof Planı (1947):** SSCB'ye yakın ülkelere ekonomik yardım ve ticaretin geliştirilmesi.
• **COMECON (1949):** Sosyalist ülkeler arasında ekonomik dayanışma.
• **Varşova Paktı (1955):** NATO'ya karşı Doğu Bloku askerî savunma örgütü.

Türkiye'nin Batı'ya Yönelişi

SSCB'nin **Kars–Ardahan üzerinde toprak** ve **Boğazlarda üs** istemesi Türkiye'nin güvenlik kaygılarını yükseltti. Türkiye, ABD desteğiyle güvenliğini sağlamayı, ordusunu modernleştirmeyi ve ekonomisini geliştirmeyi hedefledi.

**22 Mayıs 1947 Truman uygulaması:** Türkiye ve Yunanistan'a yönelik **toplam 400 milyon dolarlık askerî yardım paketi**; SSCB'nin Akdeniz'e yönelmesini engelleme amacı.

**Avrupa Konseyi:** 5 Mayıs 1949'da kuruldu; merkez Strazburg. Avrupa'da uzlaşma, insan hakları, hukukun üstünlüğü ve iş birliği. Türkiye'nin katılımı **12 Aralık 1949**. Konsey, NATO'nun kendisi değildir.

Kore Savaşı ve NATO Üyeliği

Savaş sonrasında Kore'nin kuzeyini SSCB, güneyini ABD denetledi; **38. enlem** iki kesimi ayırdı. **1950 Kore Savaşı** sırasında Türkiye BM Komutanlığı emrine **6.000'den fazla asker** gönderdi. Bu katılım, Türk-Amerikan yakınlaşmasını ve NATO üyeliği hedefini destekledi.

**NATO kronolojisi:** SSCB'nin 1949'da atom silahını açıklaması → ABD'nin Türkiye'nin üyeliğini desteklemesi → **15 Eylül 1951 Türkiye ve Yunanistan için davet kararı** → **18 Şubat 1952 TBMM onayıyla resmî üyelik**.

İlkeleri Karşılaştırma

| Alan | Batı | Doğu | |---|---|---| | İdeolojik / siyasi | Truman Doktrini | Cominform | | Ekonomik destek | Marshall Planı | Molotof Planı | | Ekonomik örgüt | AKÇT ve AET | COMECON | | Askerî ittifak | NATO | Varşova Paktı |

Kısa Özet

**1947:** Truman, Marshall, Cominform ve Molotof. **1949:** NATO, COMECON, Avrupa Konseyi. **1950:** Kore Savaşı. **1951:** Türkiye'nin NATO'ya daveti. **1952:** Resmî üyelik. **1955:** Varşova Paktı. Gelişmelerin özünde güvenlik tehdidi ve blokların birbirine karşı siyasi, ekonomik ve askerî araçlarla örgütlenmesi vardır.