Konu Anlatımı / Ders Notu
Oran ve Orantı Konu Anlatımı
Oran, orantı, paylaşım ve değişim sonrası oranlar için örnekli ALES anlatımı.
Oran ve Orantı — ALES Matematik Konu Anlatımı
ALES'te oran ve orantı; iki niceliğin karşılaştırılması, paylaştırma, sabit verim, ters orantı, ardışık oranlar ve değişim sonrası yeniden oran kurma sorularında kullanılır. Her soruda önce hangi niceliğin neyle karşılaştırıldığını netleştir.
Oranları Ortak Payda Üzerinden Birleştirme
A:B=2:5 ve B:C=3:4 ise B'nin payını 15 yap: A:B=6:15, B:C=15:20. Bu durumda A:B:C=6:15:20. İki ayrı oranı B'yi ortaklaştırmadan birleştirmek yanlıştır.
Toplam ve Farkla Paylaştırma
A:B:C=3:4:5 ve toplam 240 ise 12k=240 → k=20, sayılar 60,80,100. Fark verildiyse, örneğin B−A=24 ve oran 3:5 ise 2k=24 → k=12.
Çok Aşamalı Orantılar
Bir işin miktarı eşit kalırken işçi sayısı artarsa süre azalır. Saatlik verim %20 artıyorsa üretime 1,20 çarpanı uygulanır. 3 makine 4 saatte 120 ürün yapıyorsa bir makinenin saatlik üretimi 120/(3·4)=10'dur. 5 makine 6 saatte 300 ürün üretir.
Yüzdeyle Oran Değişimi
A:B=4:5 iken A %25 artarsa yeni oran (4·1,25):5=5:5 yani 1:1 olur. Yüzdeyi son toplam üzerine değil, değişime uğrayan ilgili nicelik üzerine uygula.
Ölçek ve Benzerlik
Harita ölçeğinde uzunluklar k ile, alanlar k² ile değişir. 1/20000 ölçekli planda 1 cm gerçekte 200 m, 1 cm² ise 40000 m² alanı gösterir. Hektar ile m² dönüşümünü ayrıca yap.
Sık Karıştırılan Noktalar
- A:B=2:3 olması A=2, B=3 demek değildir; ortak k çarpanı vardır.
- 4 işçi 12 günde işi yapıyorsa 8 işçi aynı işi 24 günde değil 6 günde yapar.
- A:B=2:5 ve B:C=3:4 oranlarından A:B:C=2:5:4 doğrudan yazılamaz.
- Bir miktardan x aktarılırsa bir taraftan çıkarılır, diğer tarafa eklenir; toplam değişmez.
- Bir miktarın %20 artması ve sonra %20 azalması başlangıç değerine döndürmez: 1,20·0,80=0,96.
- Haritadaki alan ölçekle doğrusal değil, ölçeğin karesiyle değişir.
Soru Çözerken Kullanılabilecek Yaklaşım
- Niceliklerin aynı birimde olup olmadığını kontrol et.
- Oranları k ile ifade et; ardışık oranlarda ortak terimi eşitle.
- Değişim varsa ilk ve son durum için ayrı satır yaz.
- İş, üretim ve hareket modellerinde hangi büyüklüklerin doğru veya ters orantılı olduğunu belirt.
- Yalnız istenen büyüklüğü hesapla; sonucun tam sayı ve pozitiflik koşullarını sağladığını kontrol et.
Konu Özeti
Oran a/b, orantı a/b=c/d biçimindedir. Oranlı miktarlar mk,nk yazılarak toplam veya farktan k bulunur. Doğru orantıda oran, ters orantıda çarpım sabittir. Birleşik oranlarda ortak terim eşitlenir. Üretim ve iş sorularında kişi×zaman×verim bağıntısı, benzerlikte alan için ölçeğin karesi kullanılır.
Konuyu Bitirdiğinde Bunları Yapabiliyor Olmalısın
- Oranları sadeleştirmek ve paylaştırma yapmak.
- Toplam veya fark verisinden miktarları bulmak.
- Birbirine bağlı iki oranı ortak terim üzerinden birleştirmek.
- Doğru ve ters orantıyı ayırmak.
- Yüzde veya aktarma sonrası yeni oranı hesaplamak.
- İşçi, makine, süre ve verim koşullarını birlikte değerlendirmek.
- Harita uzunluk ve alan ölçeğini ayırmak.
- Bulduğun yanıtı sorunun tüm koşullarında kontrol etmek.
Bu Üniteyi Pekiştir
Konuyu tamamladıysan çalışma notlarıyla tekrar yapabilir veya seviyene uygun testlerle kendini ölçebilirsin.
Bu Konuyla İlgili Testler
ALES Matematik Oran ve Orantı - Kolay Test
20 soru
Temel kavramları kontrol et
ALES Matematik Oran ve Orantı - Orta Test
20 soru
Bilgini uygulamaya geçir
ALES Matematik Oran ve Orantı - Zor Test
20 soru
Detay ve yorum gücünü ölç
ALES Matematik Oran ve Orantı - Karma Test 1
20 soru
Gerçek sınav temposunda kendini dene