AYT Felsefe Bilim Felsefesi Ders Notu

Bilim Felsefesi – Ders Notu

Bilim Felsefesi

Bilimin:

• ne olduğunu,
• yöntemini,
• bilimsel bilginin özelliklerini,
• ilerleme biçimini,
• sınırlarını,
• değerini

inceler.

Bilimsel Bilginin Özellikleri

• sistemli,
• yöntemli,
• sınamaya açık,
• eleştirilebilir,
• yeni kanıtlarla değişebilir,
• nesnellik hedefler.

Bilimsel Yöntem

Başlıca unsurlar:

• problem,
• gözlem,
• hipotez,
• veri toplama,
• sınama,
• sonuç,
• kuram.

Hipotez, Kuram ve Yasa

Hipotez: sınanabilir geçici açıklama.

Kuram: geniş bir veri alanını açıklayan sistemli yapı.

Yasa: olaylar arasındaki düzenli ilişki.

Kuram kanıtlanınca yasa olmaz.

Tümevarım ve Tümdengelim

Tümevarım: özelden genele.

Tümdengelim: genelden özele.

Hume

Tümevarım problemi.

Geçmiş gözlemler geleceği zorunlu biçimde garanti etmez.

Pozitivizm

Temsilci: Auguste Comte.

Olgu, gözlem ve bilimsel yöntem öne çıkar.

Comte: üç hâl yasası.

Mantıkçı Pozitivizm

Viyana Çevresi ile ilişkilidir.

Bilimsel anlamlılığı doğrulanabilirlikle ilişkilendirir.

Popper

Yanlışlanabilirlik.

Bir kuram bilimsel olacaksa onu yanlışlayabilecek olası durumlar bulunmalıdır.

Kuhn

Paradigma: bilim topluluğunun ortak çerçevesi.

Süreç: paradigma → normal bilim → anomali → kriz → bilimsel devrim → yeni paradigma.

Feyerabend

Tek ve değişmez bilimsel yöntem anlayışını eleştirir.

Yöntemsel çoğulculukla ilişkilidir.

Bilimsel Gerçekçilik ve Araçsalcılık

Gerçekçilik: kuramlar gerçeklik hakkında bilgi verir.

Araçsalcılık: kuramlar açıklama ve tahmin araçlarıdır.

Bilim ve Teknoloji

Bilim: bilgi ve açıklama.

Teknoloji: uygulama ve araç geliştirme.

Bilim ve Değer

Bilimsel bilgi ile bu bilginin nasıl kullanılacağı aynı problem değildir.

Etik ve toplumsal sorumluluk ayrıca değerlendirilir.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Hipotez → geçici sınanabilir açıklama.
• Kuram → geniş açıklama sistemi.
• Yasa → düzenli ilişki.
• Tümevarım → özelden genele.
• Tümdengelim → genelden özele.
• Hume → tümevarım problemi.
• Comte → pozitivizm.
• Popper → yanlışlanabilirlik.
• Kuhn → paradigma.
• Feyerabend → tek yöntem eleştirisi.
• Bilim → açıklama.
• Teknoloji → uygulama.

Bilim Felsefesi Kısa Özeti

Bilim felsefesi bilimsel bilginin nasıl üretildiğini, sınandığını ve bilimin nasıl ilerlediğini sorgular. Comte pozitivizmi, Popper yanlışlanabilirliği, Kuhn paradigma ve bilimsel devrimi, Feyerabend ise tek ve değişmez yöntem anlayışının eleştirisini öne çıkarır.