AYT Felsefe Varlık Felsefesi Ders Notu

Varlık Felsefesi – Ders Notu

Varlık Felsefesi

Ontoloji olarak da adlandırılır.

Temel sorular:

• Varlık var mıdır?
• Varlığın temeli nedir?
• Varlık değişir mi?
• Varlık bir midir, çok mudur?

Varlık Türleri

Reel varlık: zaman ve mekân içinde bulunur.

İdeal varlık: soyut ve düşünsel varlıklardır.

Kurgusal varlık: hayal gücünün ürünüdür.

Nihilizm

Varlığın kesin ve nesnel temelini reddeden görüşlerdir.

Gorgias: “Hiçbir şey yoktur; olsa bilinemez; bilinse aktarılamaz.”

Realizm

Varlığın insan zihninden bağımsız olduğunu savunur.

Arkhe Problemi

Thales: su.

Anaksimandros: apeiron.

Anaksimenes: hava.

Herakleitos: ateş ve değişim.

Herakleitos

Varlık sürekli değişir.

“Aynı ırmakta iki kez yıkanılmaz.”

Parmenides

Gerçek varlık:

• birdir,
• değişmezdir,
• yok olmaz.

Platon

Gerçek varlık: İdealar dünyası.

İdealar: değişmez ve kalıcıdır.

Duyular dünyası: değişken görünüşlerdir.

Aristoteles

Varlık: madde + form.

Madde: malzeme.

Form: varlığı o şey yapan biçim ve öz.

Descartes

Düalizm.

İki töz:

• zihin
• madde

Spinoza

Monizm.

Tek töz: Tanrı ya da Doğa.

Demokritos

Atomculuk.

Evren: atomlar ve boşluktan oluşur.

Materyalizm

Varlığın temeli maddedir.

Temsilciler:

• Demokritos
• Karl Marx

İdealizm

Varlığın temelinde idea veya düşünce vardır.

Temsilciler:

• Platon
• Hegel

Hegel

Diyalektik idealizm.

Gerçeklik karşıtlıklarla gelişen düşünsel süreçtir.

Marx

Maddi koşulları ve üretim ilişkilerini temel alır.

Oluşçuluk

Varlık sürekli oluş ve değişim içindedir.

Herakleitos ve Bergson ile ilişkilendirilebilir.

Mekanizm

Doğa mekanik neden-sonuç ilişkileriyle açıklanabilir.

Teleoloji

Doğadaki süreçleri amaç veya erek üzerinden açıklar.

Varoluşçuluk

Sartre: “Varoluş özden önce gelir.”

İnsan:

• özgürdür,
• seçim yapar,
• sorumluluk taşır.

Heidegger

Varlık sorununu yeniden merkeze taşır.

Dasein: kendi varlığını sorgulayabilen insan varoluşu.

Birlik ve Çokluk

Monizm: tek temel.

Düalizm: iki temel.

Plüralizm: çok temel.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Herakleitos → değişim.
• Parmenides → değişmezlik.
• Platon → idealar.
• Aristoteles → madde-form.
• Descartes → düalizm.
• Spinoza → monizm.
• Demokritos → atom.
• Hegel → idealizm.
• Marx → materyalizm.
• Sartre → varoluşçuluk.
• Heidegger → Dasein.

Varlık Felsefesi Kısa Özeti

Varlık felsefesi varlığın ne olduğunu, temelini, değişip değişmediğini ve bir mi çok mu olduğunu sorgular. Herakleitos değişimi, Parmenides değişmezliği savunur. Platon ideaları, Aristoteles madde-form birlikteliğini, Descartes zihin-madde ikiliğini, Spinoza tek tözü, materyalizm maddeyi ve varoluşçuluk insanın özgür seçimleriyle kendisini oluşturmasını öne çıkarır.