AYT Mantık Klasik Mantık Ders Notu

Klasik Mantık – Ders Notu

Klasik Mantık

Klasik mantık: kavram, önerme ve kıyasın biçimsel kurallarını inceler.

Aristoteles: klasik mantığın sistemli kurucusu.

Kavram ve Terim

Kavram: zihinsel içerik.

Terim: kavramın dilsel ifadesi.

İçlem: kavramın özellikleri.

Kaplam: kavramın kapsadığı bireyler.

Genel ilişki: içlem arttıkça kaplam daralabilir.

Kavram Türleri

Tekil: tek birey.

Genel: birden çok bireye uygulanır.

Somut: varlık veya nesne.

Soyut: nitelik veya durum.

Kolektif: bireyleri bütün olarak gösterir.

Distribütif: üyeleri tek tek kapsar.

Bağıntılı: başka kavramla ilişki içinde anlam kazanır.

Beş Tümel

Cins: daha geniş sınıf.

Tür: cins altındaki daha dar sınıf.

Ayrım: türü aynı cinsteki diğerlerinden ayıran temel özellik.

Hassa: türe özgü fakat özü kurmayan özellik.

İlinti: zorunlu olmayan özellik.

Tanım

Klasik tanım: yakın cins + ayrım.

İyi tanım:

• açık
• gereğinden geniş değil
• gereğinden dar değil
• döngüsel değil

Bölme

Bir kavramın kaplamını alt sınıflara ayırır.

İyi bölme:

• tek ölçüt
• eksiksizlik
• alt sınıfların birbirini dışlaması

Kategorik Önerme

Özne + bağ + yüklem.

Nicelik:

• tümel
• tikel
• tekil

Nitelik:

• olumlu
• olumsuz

A, E, I, O

A: tümel olumlu.

E: tümel olumsuz.

I: tikel olumlu.

O: tikel olumsuz.

Dağıtılmış Terimler

A: özne.

E: özne ve yüklem.

I: hiçbiri.

O: yüklem.

Karşıtlık Karesi

A-E: karşıt.

I-O: alt karşıt.

A-O: çelişik.

E-I: çelişik.

Altlık: A → I E → O

Döndürme

E: basitçe döndürülebilir.

I: basitçe döndürülebilir.

A: sınırlı biçimde tikel olumluya döndürülebilir.

O: basit döndürmesi geçerli değildir.

Kıyas

İki öncül + bir sonuç + üç terim.

Büyük terim: sonucun yüklemi.

Küçük terim: sonucun öznesi.

Orta terim: yalnız öncüllerde bulunur.

Kıyas Kuralları

• üç terim olmalı
• orta terim en az bir öncülde dağıtılmalı
• sonuçta dağıtılan terim öncülde de dağıtılmalı
• iki olumsuz öncülden sonuç çıkmaz
• bir olumsuz öncül varsa sonuç olumsuz olmalı
• iki tikel öncülden geçerli sonuç çıkmaz

Şekil ve Mod

Şekil: orta terimin öncüllerdeki yeri.

Mod: A, E, I, O dizilişi.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Cins → geniş sınıf.
• Tür → dar sınıf.
• Ayrım → özü ayırır.
• Hassa → türe özgü.
• İlinti → zorunlu değil.
• Tanım → içlem.
• Bölme → kaplam.
• A → tümel olumlu.
• E → tümel olumsuz.
• I → tikel olumlu.
• O → tikel olumsuz.
• A-O → çelişik.
• E-I → çelişik.
• Büyük terim → sonucun yüklemi.
• Küçük terim → sonucun öznesi.
• Orta terim → sonuçta yok.

Klasik Mantık Kısa Özeti

Klasik mantık kavramların sınıflandırılmasını, tanım ve bölmeyi, kategorik önermeleri ve kıyasları inceler. Beş tümel cins, tür, ayrım, hassa ve ilintidir. A-E-I-O önermeleri karşıtlık ilişkileri içinde değerlendirilir. Geçerli kıyasta üç terim bulunur ve orta terim en az bir kez dağıtılır.