AYT Psikoloji Davranış Ders Notu

Davranış – Ders Notu

Davranış

Davranış, organizmanın iç ve dış uyarıcılara verdiği tepkilerin bütünüdür.

Davranış:

• doğuştan gelebilir,
• öğrenilebilir,
• bilinçli veya otomatik olabilir,
• biyolojik, psikolojik ve sosyal etkenlerden etkilenir.

Uyarıcı ve Tepki

Uyarıcı: davranışı başlatabilen iç veya dış etken.

Tepki: organizmanın verdiği karşılık.

Refleks

Belirli bir uyarıcıya karşı:

• hızlı,
• istemsiz,
• otomatik

tepkidir.

İhtiyaç, Dürtü ve Güdü

İhtiyaç: eksiklik durumu.

Dürtü: ihtiyacın oluşturduğu içsel gerilim.

Güdü: davranışı yönelten etken.

Güdülenme: davranışı başlatan ve sürdüren süreç.

Birincil ve İkincil Güdüler

Birincil: biyolojik. Açlık, susuzluk, uyku.

İkincil: öğrenilmiş ve sosyal. Başarı, statü, saygınlık.

İçsel ve Dışsal Güdülenme

İçsel: etkinliğin kendisinden doyum alma.

Dışsal: ödül kazanma veya cezadan kaçınma.

Homeostazi

Organizmanın iç dengesini koruma eğilimidir.

Maslow

Sıralama:

• fizyolojik
• güvenlik
• sevgi ve ait olma
• saygı
• kendini gerçekleştirme

Duygu

Duyguların bileşenleri:

• fizyolojik,
• bilişsel,
• davranışsal.

Duygu Kuramları

James-Lange: önce fizyolojik tepki, sonra duygu.

Cannon-Bard: fizyolojik uyarılma ve duygu eş zamanlı.

Schachter-Singer: fizyolojik uyarılma + bilişsel yorum.

Stres

Kişinin talepleri kaynaklarını aşan veya tehdit eden durum olarak değerlendirmesiyle ortaya çıkabilir.

Orta düzey stres yararlı olabilir; aşırı ve uzun süreli stres olumsuzdur.

Engellenme

Amaca ulaşmanın önüne engel çıkmasıdır.

Çatışma

Yaklaşma-yaklaşma: iki olumlu seçenek.

Kaçınma-kaçınma: iki olumsuz seçenek.

Yaklaşma-kaçınma: aynı seçeneğin hem olumlu hem olumsuz yönü.

Savunma Mekanizmaları

Bastırma: rahatsız edici içeriği bilinçten uzaklaştırma.

İnkâr: gerçeği kabul etmeme.

Yansıtma: kendi duygu veya dürtüsünü başkasına yükleme.

Yer değiştirme: duyguyu daha güvenli hedefe yöneltme.

Mantığa bürünme: gerçek neden yerine kabul edilebilir gerekçe bulma.

Yüceltme: dürtü enerjisini toplumsal açıdan kabul edilen alana yöneltme.

Gerileme: daha erken gelişim dönemine özgü davranışlara dönme.

Ödünleme: bir alandaki yetersizliği başka alandaki başarıyla telafi etme.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Refleks → hızlı ve istemsiz.
• İhtiyaç → eksiklik.
• Dürtü → içsel gerilim.
• Homeostazi → iç denge.
• Birincil güdü → biyolojik.
• İkincil güdü → öğrenilmiş/sosyal.
• İçsel güdülenme → etkinliğin kendisi.
• Dışsal güdülenme → ödül/ceza.
• James-Lange → beden önce.
• Cannon-Bard → eş zamanlı.
• Schachter-Singer → uyarılma + bilişsel yorum.
• Yansıtma → kendindekini başkasına yükleme.
• Yüceltme → enerjiyi kabul edilen alana yöneltme.

Davranış Kısa Özeti

Davranış; biyolojik, psikolojik ve sosyal etkenlerin birlikte etkisiyle oluşur. Güdülenme ihtiyacı davranışa dönüştüren süreçtir. Homeostazi iç dengeyi korumayı, Maslow ise ihtiyaçların aşamalı yapısını açıklar. Duygular bedensel uyarılma ve bilişsel yorumlarla ilişkilidir. Stres, engellenme, çatışma ve savunma mekanizmaları davranışın önemli düzenleyicileridir.