AYT Psikoloji Düşünme Ders Notu

Düşünme – Ders Notu

Düşünme

Düşünme: bilgileri işleme, kavram oluşturma, akıl yürütme, problem çözme ve karar verme süreçleridir.

Kavram

Kavram: ortak özellikleri olan nesne ve olayları aynı zihinsel kategori altında toplar.

Prototip: kategorinin en tipik örneği.

Şema: belirli bir durum hakkındaki örgütlenmiş bilgi yapısı.

Akıl Yürütme

Tümdengelim: genelden özele.

Tümevarım: özelden genele.

Analoji: benzerliklerden çıkarım yapma.

Problem Çözme

Temel aşamalar:

• problemi tanımlama
• seçenek üretme
• çözüm seçme
• uygulama
• değerlendirme

Algoritma: adım adım sistemli yöntem.

Sezgisel yöntem: hızlı kısa yol; hata riski vardır.

İçgörü: çözümün birden kavranması.

Problem Çözme Engelleri

İşleve takılma: nesneyi yalnız alışılmış işleviyle düşünme.

Zihinsel kurulum: eski çözüm yönteminde ısrar etme.

Karar Verme

Bulunabilirlik: zihne kolay gelen örneği daha olası sanma.

Temsil edicilik: bir durumu tipik örneğe benzerliğine göre değerlendirme.

Çapa etkisi: ilk bilgi veya sayıya fazla bağlanma.

Doğrulama yanlılığı: kendi görüşünü destekleyen bilgiyi arama.

Yaratıcılık

Iraksak düşünme: çok sayıda özgün çözüm üretme.

Yakınsak düşünme: en uygun tek çözüme ulaşma.

Dil ve Düşünme

Dil düşünmeyi etkileyebilir; ancak düşünmenin tümü yalnız dilden oluşmaz.

Fonem: en küçük ses birimi.

Morfem: anlam taşıyan en küçük birim.

Sözdizimi: cümle kuruluş kuralları.

Zekâ

Zekâ: öğrenme, akıl yürütme, problem çözme ve uyum sağlama gibi yeteneklerle ilişkilidir.

Spearman: g faktörü + s faktörleri.

Gardner: çoklu zekâ.

Sternberg: analitik + yaratıcı + pratik zekâ.

Zekâ Testleri

Bir zekâ testinin:

• geçerli,
• güvenilir,
• standardize

olması gerekir.

IQ tek başına kişinin bütün yeteneklerini açıklamaz.

Metabiliş

Kişinin kendi düşünme ve öğrenme süreçlerini izlemesi ve düzenlemesidir.

Eleştirel Düşünme

Kanıtları, varsayımları ve kaynakları sistemli biçimde değerlendirmektir.

Sık Karıştırılan Noktalar

• Prototip → tipik örnek.
• Şema → örgütlenmiş bilgi yapısı.
• Tümdengelim → genelden özele.
• Tümevarım → özelden genele.
• Algoritma → sistemli çözüm.
• Sezgisel yöntem → hızlı kısa yol.
• İşleve takılma → nesnenin kullanımına takılma.
• Zihinsel kurulum → eski çözüm yönteminde ısrar.
• Iraksak → çok çözüm.
• Yakınsak → tek uygun çözüm.
• Spearman → g ve s.
• Gardner → çoklu zekâ.
• Sternberg → analitik, yaratıcı, pratik.

Düşünme Kısa Özeti

Düşünme; kavram oluşturma, akıl yürütme, problem çözme ve karar verme süreçlerinden oluşur. İnsanlar algoritmalar ve sezgisel kısa yollar kullanabilir; bu kısa yollar bazen bilişsel yanlılıklara yol açar. Yaratıcılık ıraksak düşünmeyle, zekâ ise öğrenme, problem çözme ve uyum sağlama yetenekleriyle ilişkilidir.